ទិដ្ឋភាពទូទៅ

កេរ្តិ៍ដំណែលសង្គ្រាមគឺជាសំណុំនៃផលប៉ះពាល់រយៈពេលវែងដែលបន្សល់ទុកពីជម្លោះប្រដាប់អាវុធ ដែលមិនត្រឹមតែរួមមានវត្ថុគ្រោះថ្នាក់ដូចជាគ្រាប់មីន និងយុទ្ធភណ្ឌមិនទាន់ផ្ទុះ (UXO) ប៉ុណ្ណោះទេ ប៉ុន្តែថែមទាំងរបួសផ្លូវចិត្ត ការបាត់បង់បេតិកភណ្ឌវប្បធម៌ និងការរារាំងដល់ការអភិវឌ្ឍសេដ្ឋកិច្ច-សង្គមផងដែរ។ នៅក្នុងបរិបទនៃប្រទេសកម្ពុជា កេរ្តិ៍ដំណែលសង្គ្រាមមានលក្ខណៈធ្ងន់ធ្ងរ ដោយសារតែប្រទេសនេះបានឆ្លងកាត់សង្គ្រាមជាបន្តបន្ទាប់អស់ជាច្រើនទសវត្សរ៍ រួមមានសង្គ្រាមវៀតណាម សង្គ្រាមស៊ីវិល របបប្រល័យពូជសាសន៍ខ្មែរក្រហម និងជម្លោះនយោបាយក្រោយសម័យខ្មែរក្រហម។ សូម្បីតែបន្ទាប់ពីសន្តិភាពត្រូវបានស្ដារឡើងវិញជាផ្លូវការក្នុងឆ្នាំ ១៩៩៨ ក៏ដោយ ក៏កេរ្តិ៍ដំណែលនេះនៅតែជាបញ្ហាដ៏សំខាន់សម្រាប់សន្តិសុខមនុស្សជាតិ និងការអភិវឌ្ឍប្រកបដោយចីរភាព។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

ការចម្លងរោគដោយគ្រាប់មីន និង UXO នៅកម្ពុជាមានការប្រមូលផ្ដុំយ៉ាងខ្លាំងនៅតំបន់ភាគខាងជើង និងភាគខាងលិច ជាពិសេសនៅតាមខេត្តជាប់ព្រំដែនថៃដូចជា បាត់ដំបង បន្ទាយមានជ័យ ឧត្តរមានជ័យ បៃលិន និងពោធិ៍សាត់។ តំបន់ទាំងនេះជាច្រើនធ្លាប់ជាទីតាំងនៃរបាំងមីន K5 ដែលត្រូវបានសាងសង់នៅទសវត្សរ៍ឆ្នាំ ១៩៨០ ក្រោមកិច្ចគាំទ្រពីវៀតណាម ដើម្បីទប់ស្កាត់ការវាយប្រហារពីក្រុមខ្មែរក្រហម។ តាមការប៉ាន់ស្មានរបស់អាជ្ញាធរមីនកម្ពុជា គ្រាប់មីននិងយុទ្ធភណ្ឌមិនទាន់ផ្ទុះរាប់លានគ្រាប់នៅតែកប់ក្នុងដី ដែលធ្វើឲ្យប្រជាជនជាង ១ លាននាក់ដែលរស់នៅក្នុងតំបន់ដែលមានហានិភ័យ ប្រឈមមុខនឹងគ្រោះថ្នាក់ជាប្រចាំ។ ភាគច្រើននៃពួកគេជាកសិករ និងប្រជាជនក្រីក្រដែលពឹងផ្អែកលើដីធ្លីសម្រាប់ចិញ្ចឹមជីវិត ហើយគ្រោះថ្នាក់ដោយមីនតែងតែបណ្ដាលឲ្យស្លាប់ ឬពិការ ជាពិសេសទៅលើកុមារ ដែលអាចយល់ច្រឡំគ្រាប់មីនថាជារបស់លេង។ ទោះបីជាចំនួនគ្រោះថ្នាក់បានថយចុះគួរឲ្យកត់សម្គាល់ក្នុងរយៈពេលប៉ុន្មានឆ្នាំចុងក្រោយនេះក៏ដោយ ក៏នៅមានករណីថ្មីៗកើតឡើងជាបន្តបន្ទាប់ ដែលឆ្លុះបញ្ចាំងពីហានិភ័យដែលកប់ក្នុងដី។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ឫសគល់នៃកេរ្តិ៍ដំណែលសង្គ្រាមនៅកម្ពុជាអាចតាមដានបានតាំងពីសម័យសង្គ្រាមឥណ្ឌូចិន។ ក្នុងអំឡុងសង្គ្រាមវៀតណាម (១៩៥៥-១៩៧៥) សហរដ្ឋអាមេរិកបានទម្លាក់គ្រាប់បែកយ៉ាងច្រើនលើទឹកដីកម្ពុជាតាមរយៈប្រតិបត្តិការសម្ងាត់ ក្នុងគោលបំណងកាត់ផ្ដាច់ផ្លូវផ្គត់ផ្គង់របស់កងទ័ពវៀតណាមខាងជើង។ តាមការប៉ាន់ប្រមាណរបស់ឯកសារប្រវត្តិសាស្ត្រ គ្រាប់បែកប្រមាណ ២,៧ លានតោនត្រូវបានទម្លាក់ ដោយបន្សល់ទុកនូវយុទ្ធភណ្ឌមិនទាន់ផ្ទុះរាប់លានគ្រាប់ដែលនៅតែមានគ្រោះថ្នាក់រហូតមកដល់បច្ចុប្បន្ន។ បន្ទាប់ពីរបបខ្មែរក្រហមឡើងកាន់អំណាចនៅឆ្នាំ ១៩៧៥ ការប្រើប្រាស់មីនបានក្លាយជាឧបករណ៍នៃការគ្រប់គ្រង និងការបង្កការភ័យខ្លាច ដោយមីនត្រូវបានដាក់ពាសពេញទីជនបទ ដើម្បីការពារការរត់ចោល និងវាយប្រហារសត្រូវ។ សូម្បីតែក្រោយការដួលរលំនៃរបបនេះក្នុងឆ្នាំ ១៩៧៩ ក៏សង្គ្រាមស៊ីវិលនៅតែបន្តរវាងរដ្ឋាភិបាលដែលគាំទ្រដោយវៀតណាម និងក្រុមខ្មែរក្រហមនិងសម្ព័ន្ធមិត្ត ដែលនាំឱ្យមានការដាក់មីនថ្មីៗបន្ថែមទៀត រួមទាំងរបាំងមីន K5 ដ៏ធំសម្បើមនៅជាយដែនភាគខាងលិច។ ការបញ្ចប់ជម្លោះទាំងស្រុងនៅឆ្នាំ ១៩៩៨ បានបើកផ្លូវឲ្យមានកិច្ចខិតខំប្រឹងប្រែងបោសសម្អាតជាលក្ខណៈជាតិ ប៉ុន្តែបញ្ហានេះនៅតែត្រូវការពេលវេលាយូរអង្វែង ដោយសារតែបរិមាណមីននិង UXO ដ៏ច្រើនសន្ធឹកសន្ធាប់។

សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌

ផលប៉ះពាល់សេដ្ឋកិច្ចនៃកេរ្តិ៍ដំណែលសង្គ្រាមគឺធ្ងន់ធ្ងរ និងមានលក្ខណៈទូលំទូលាយ។ ដីកសិកម្មដ៏សំបូរបែបត្រូវបានបំពុលដោយមីន ធ្វើឲ្យកសិករមិនអាចភ្ជួររាស់បាន ដែលបង្កជាការបាត់បង់ផលិតកម្មស្បៀង និងប្រាក់ចំណូល។ ការបោសសម្អាតមីនផ្ទាល់វិញ គឺជាការចំណាយដ៏ធំ ដោយត្រូវការថវិការាប់រយលានដុល្លារពីម្ចាស់ជំនួយអន្តរជាតិ និងរដ្ឋាភិបាល។ ការវិនិយោគទាំងនេះគ្របដណ្ដប់លើសកម្មភាពរុករក ដោះមីន និងការស្ដារនីតិសម្បទាជនរងគ្រោះ ដែលភាគច្រើនបាត់បង់សមត្ថភាពធ្វើការ និងក្លាយជាបន្ទុកសង្គមបន្ថែម។ ចំណែកវប្បធម៌វិញ ការចងចាំអំពីសង្គ្រាមត្រូវបានបង្ហាញតាមរយៈសារមន្ទីរដូចជាសារមន្ទីរមីននៅខេត្តសៀមរាប និងសារមន្ទីរឧក្រិដ្ឋកម្មប្រល័យពូជសាសន៍ទួលស្លែង ដែលទាក់ទាញភ្ញៀវទេសចរ និងបម្រើជាកន្លែងអប់រំយុវជនអំពីមេរៀនប្រវត្តិសាស្ត្រដ៏ឈឺចាប់។ របួសផ្លូវចិត្តជាសមូហភាពក៏ជាផ្នែកសំខាន់មួយដែរ ដោយមនុស្សជាច្រើនជំនាន់នៅតែបន្តរងផលប៉ះពាល់ពីភាពតានតឹងក្រោយរបួសសង្គ្រាម និងការបាត់បង់គ្រួសារ។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

នៅក្នុងបច្ចុប្បន្ន កម្ពុជាកំពុងបន្តការប្រយុទ្ធប្រឆាំងនឹងកេរ្តិ៍ដំណែលសង្គ្រាមតាមរយៈកម្មវិធីបោសសម្អាតមីនដែលដឹកនាំដោយអាជ្ញាធរមីនកម្ពុជា (CMAC) និងអង្គការក្រៅរដ្ឋាភិបាលអន្តរជាតិដូចជា HALO Trust និង Mines Advisory Group (MAG) ។ កម្ពុជាជាភាគីនៃអនុសញ្ញាហាមឃាត់មីនអន្តរជាតិតាំងពីឆ្នាំ ១៩៩៩ ហើយបានប្ដេជ្ញាបំផ្លាញស្តុកមីនរបស់ខ្លួន និងសម្អាតតំបន់ដែលមានមីនឲ្យអស់។ រដ្ឋាភិបាលធ្លាប់បានកំណត់គោលដៅធ្វើឲ្យប្រទេសគ្មានមីននៅឆ្នាំ ២០២៥ ប៉ុន្តែដោយសារវិសាលភាពនៃការចម្លងរោគ និងការប្រឈមផ្នែកថវិកា កាលបរិច្ឆេទនេះត្រូវបានពន្យារពេល ហើយបច្ចុប្បន្នកិច្ចខិតខំប្រឹងប្រែងផ្ដោតលើការបោសសម្អាតតំបន់ដែលមានហានិភ័យខ្ពស់ និងការអប់រំសុវត្ថិភាពសាធារណៈ។ ព្រឹត្តិការណ៍ផ្ទុះមីននៅតែកើតឡើង ជាពិសេសនៅតំបន់ជនបទដាច់ស្រយាល ដែលត្រូវបានរាយការណ៍ជាញឹកញាប់ដោយសារព័ត៌មានក្នុងស្រុក និងអន្តរជាតិ។ សម្រាប់អ្នកអាន KhmerPulse ប្រធានបទនេះនៅមានសារៈសំខាន់ ព្រោះវាភ្ជាប់ទៅនឹងសុវត្ថិភាពសហគមន៍ ការអភិវឌ្ឍជនបទ និងកិច្ចសហប្រតិបត្តិការអន្តរជាតិ ដែលជាប្រធានបទព័ត៌មានបន្តនៅកម្ពុជា។