ទិដ្ឋភាពទូទៅ

ប្រភព: Wikipedia

យោងតាម Wikipedia ការសម្រកទម្ងន់ គឺជាការថយចុះនៃម៉ាសសរុបរបស់រាងកាយ ដែលអាចបណ្តាលមកពីការបាត់បង់ជាតិទឹក ខ្លាញ់ក្នុងខ្លួន (adipose tissue) ឬម៉ាសសាច់ (lean mass)។ ការសម្រកទម្ងន់អាចកើតឡើងដោយអចេតនា ដោយសារកង្វះអាហារូបត្ថម្ភ ជំងឺមេតាបូលីស ឬជំងឺឆ្លង ហើយអាចជាសញ្ញានៃបញ្ហាសុខភាពធ្ងន់ធ្ងរ។ ម្យ៉ាងវិញទៀត ការសម្រកទម្ងន់ដោយចេតនា គឺជាកិច្ចខិតខំដឹងខ្លួន ដើម្បីកាត់បន្ថយទម្ងន់ ដែលជាធម្មតាធ្វើឡើងតាមរយៈការកែសម្រួលរបបអាហារ ការបង្កើនសកម្មភាពរាងកាយ ឬការប្រើប្រាស់ឱសថ និងវិធីវះកាត់។ Wikipedia បានពន្យល់ថា ករណីដែលគេហៅថា cachexia គឺជាការសម្រកទម្ងន់ដោយមិនដឹងមូលហេតុ ដែលមិនបណ្តាលមកពីការកាត់បន្ថយកាឡូរី ឬការហាត់ប្រាណ ហើយជាញឹកញាប់ត្រូវបានគេរកឃើញនៅក្នុងដំណាក់កាលចុងក្រោយនៃជំងឺមហារីក ជំងឺសួតរ៉ាំរ៉ៃ ឬជំងឺខ្សោយបេះដូង។ សន្ទស្សន៍ម៉ាសរាងកាយ (BMI) ត្រូវបានប្រើប្រាស់ជាទូទៅ ដើម្បីវាយតម្លៃថាតើបុគ្គលម្នាក់មានទម្ងន់មិនគ្រប់ ធម្មតា លើសទម្ងន់ ឬធាត់។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

យោងតាមទិន្នន័យដែលបានដកស្រង់ដោយ Wikipedia ពីអង្គការសុខភាពពិភពលោក (WHO) ក្នុងឆ្នាំ២០១៦ មានមនុស្សពេញវ័យជាង ១,៩ ពាន់លាននាក់នៅទូទាំងពិភពលោក ដែលធាត់ ឬធាត់ជ្រុល (obese)។ អត្រានេះកំពុងកើនឡើងយ៉ាងឆាប់រហ័ស ទាំងនៅក្នុងប្រទេសអភិវឌ្ឍន៍ និងកំពុងអភិវឌ្ឍន៍ ដោយសារការផ្លាស់ប្តូររបបអាហារ (អាហារសម្បូរជាតិស្ករ និងខ្លាញ់) និងការថយចុះសកម្មភាពរាងកាយ។ Wikipedia បានកត់សម្គាល់ថា ការលើសទម្ងន់និងធាត់ ប៉ះពាល់ដល់គ្រប់ក្រុមអាយុ ចាប់ពីកុមាររហូតដល់មនុស្សចាស់។ ចំពោះស្ត្រី អត្រាធាត់មាននិន្នាការខ្ពស់ជាងបុរសបន្តិចនៅក្នុងតំបន់ខ្លះ។ ការយល់ដឹងអំពីការសម្រកទម្ងន់ មានភាពខុសគ្នាទៅតាមវប្បធម៌៖ នៅក្នុងសង្គមលោកខាងលិច ភាពស្គមជាស្តង់ដារសម្រស់ ខណៈពេលដែលនៅក្នុងវប្បធម៌ខ្លះ ការធាត់នៅតែត្រូវបានគេចាត់ទុកថាជាសញ្ញានៃភាពរុងរឿង។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

Wikipedia បានរៀបរាប់ថា ការព្យាយាមសម្រកទម្ងន់ មានតាំងពីសម័យបុរាណ។ នៅក្រិកបុរាណ វេជ្ជបណ្ឌិតដូចជា Hippocrates បានផ្តល់អនុសាសន៍ឱ្យអ្នកជំងឺដែលធាត់ កាត់បន្ថយការបរិភោគ និងធ្វើលំហាត់ប្រាណឱ្យបានទៀងទាត់។ នៅសតវត្សទី១៩ សៀវភៅរបបអាហារដំបូងៗបានលេចចេញមក ដូចជាសៀវភៅ "Letter on Corpulence" ដោយលោក William Banting ដែលបានណែនាំរបបអាហារមានកាឡូរីទាប។ ក្នុងទសវត្សឆ្នាំ១៩២០ របបអាហារផ្សេងៗដូចជារបបអាហារទំពាំងបាយជូរ (grapefruit diet) បានចាប់ផ្តើមពេញនិយម។ តាម Wikipedia ការអភិវឌ្ឍន៍ឱសថសម្រកទម្ងន់បានចាប់ផ្តើមនៅពាក់កណ្តាលសតវត្សទី២០ ជាមួយនឹងថ្នាំដូចជា amphetamines ដែលក្រោយមកត្រូវបានហាមឃាត់ដោយសារផលប៉ះពាល់។ ការវះកាត់សម្រកទម្ងន់ (bariatric surgery) បានក្លាយជាជម្រើសមួយនៅទសវត្សឆ្នាំ១៩៥០។ បច្ចុប្បន្ន ការយល់ដឹងអំពីជីវវិទ្យានៃការធាត់បានជឿនលឿនយ៉ាងខ្លាំង។

សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌

ឧស្សាហកម្មសម្រកទម្ងន់ ត្រូវបាន Wikipedia ប៉ាន់ប្រមាណថាមានទំហំទឹកប្រាក់រាប់ពាន់លានដុល្លារ ដោយរួមបញ្ចូលទាំងផលិតផលអាហារបំប៉ន សៀវភៅ កម្មវិធីលើបណ្តាញ កន្លែងហាត់ប្រាណ ឱសថ និងការវះកាត់។ វប្បធម៌សម្បូរបែប ជាពិសេសតាមរយៈប្រព័ន្ធផ្សព្វផ្សាយ និងបណ្តាញសង្គម បានដាក់សម្ពាធយ៉ាងខ្លាំងទៅលើបុគ្គលម្នាក់ៗឱ្យមានរូបរាងស្គម ដែលអាចនាំឱ្យមានរបបអាហារមិនល្អ ការប្រើប្រាស់ថ្នាំគ្រោះថ្នាក់ និងជំងឺបរិភោគ។ Wikipedia បានកត់សម្គាល់ថា ជំងឺ anorexia nervosa និង bulimia nervosa ត្រូវបានគេស្គាល់ថាជាជំងឺផ្លូវចិត្តធ្ងន់ធ្ងរដែលទាក់ទងនឹងការសម្រកទម្ងន់។ ផ្ទុយទៅវិញ មានចលនា "body positivity" ដែលលើកកម្ពស់ការទទួលយករូបរាងគ្រប់ប្រភេទ។ ខាងសេដ្ឋកិច្ច ការធាត់បណ្តាលឱ្យមានការចំណាយសុខាភិបាលផ្ទាល់ (ការព្យាបាលជំងឺទាក់ទងនឹងធាត់) និងប្រយោល (ការបាត់បង់ផលិតភាព)។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

ប្រភព: Wikipedia

ក្នុងឆ្នាំបច្ចុប្បន្ន ២០២៦ ការសម្រកទម្ងន់នៅតែជាប្រធានបទក្តៅគគុក ជាមួយនឹងការពេញនិយមនៃឱសថ GLP-1 agonists ដូចជា semaglutide (ម៉ាក Ozempic និង Wegovy) ដែលត្រូវបានគេរាយការណ៍ថាមានប្រសិទ្ធភាពខ្ពស់ក្នុងការសម្រកទម្ងន់ ប៉ុន្តែក៏មានការព្រួយបារម្ភអំពីផលប៉ះពាល់ និងការចំណាយរយៈពេលវែង។ តាម Wikipedia ឱសថ Orlistat (Xenical) នៅតែត្រូវបានប្រើប្រាស់ រីឯ sibutramine (Meridia) ត្រូវបានដកចេញពីទីផ្សារក្នុងឆ្នាំ២០១០ ដោយសារតែការកើនឡើងហានិភ័យនៃជំងឺសរសៃឈាមបេះដូង។ អង្គការសុខភាពពិភពលោក (WHO) បានដាក់ចេញផែនការសកម្មភាពសកល ដើម្បីបញ្ឈប់ការកើនឡើងនៃអត្រាធាត់នៅត្រឹមឆ្នាំ២០២៥ ប៉ុន្តែផែនការនេះមិនទាន់សម្រេចបានពេញលេញនៅឡើយទេ។ សម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជា បញ្ហាលើសទម្ងន់កំពុងកើនឡើងនៅតាមទីប្រជុំជន ដោយសារការផ្លាស់ប្តូររបៀបរស់នៅ ដែលធ្វើឱ្យការសម្រកទម្ងន់ក្លាយជាកង្វល់សុខភាពសាធារណៈថ្មីមួយ។