ទិដ្ឋភាពទូទៅ

ប្រភព: Wikipedia

តាមការរាយការណ៍របស់ Wikipedia ភាសាអង់គ្លេស សុខុមាលភាព (Wellness) គឺជាស្ថានភាពមួយដែលលើសពីការគ្មានជំងឺ ហើយផ្ដោតលើការបង្កើនសុខភាពឱ្យបានល្អបំផុត។ គោលគំនិតនេះមិនគ្រាន់តែសំដៅលើអវត្តមាននៃជំងឺឬភាពពិការនោះទេ ប៉ុន្តែផ្តោតលើការស្វែងរកសុខុមាលភាពពេញលេញខាងរាងកាយ ផ្លូវចិត្ត និងសង្គម។

ដើម្បីសម្រេចបានសុខុមាលភាពល្អ អ្នកជំនាញបានបែងចែកវាជាវិមាត្រជាច្រើន ដែលគេស្គាល់ជាទូទៅថា «វិមាត្រទាំង ៨ នៃសុខុមាលភាព» (Eight Dimensions of Wellness)។ យោងតាមទំព័រ Wikipedia វិមាត្រទាំង ៨ រួមមាន៖ រាងកាយ ផ្លូវចិត្ត សង្គម បញ្ញា ខាងវិញ្ញាណ បរិស្ថាន ការងារ និងហិរញ្ញវត្ថុ។ វិមាត្រទាំងនេះមានទំនាក់ទំនងគ្នា ហើយការខ្វះតុល្យភាពក្នុងវិមាត្រមួយអាចប៉ះពាល់ដល់វិមាត្រផ្សេងទៀត។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

តាមការរាយការណ៍របស់ Wikipedia ចលនាសុខុមាលភាពសម័យទំនើបបានចាប់កំណើតឡើងនៅសហរដ្ឋអាមេរិក។ វិទ្យាស្ថានសុខុមាលភាពជាតិ (National Wellness Institute) ដែលមានទីតាំងនៅទីក្រុង Stevens Point រដ្ឋ Wisconsin បានដើរតួនាទីយ៉ាងសំខាន់ក្នុងការអភិវឌ្ឍទ្រឹស្ដី និងការអនុវត្តជាក់ស្ដែងនៃសុខុមាលភាព។

បុគ្គលសំខាន់ៗដែលបានចូលរួមរួមមាន លោកបណ្ឌិត Halbert L. Dunn ដែលត្រូវបានទទួលស្គាល់ថាជាអ្នកណែនាំពាក្យ "wellness" ក្នុងទសវត្សឆ្នាំ ១៩៥០ និងលោកបណ្ឌិត Bill Hettler សហស្ថាបនិកវិទ្យាស្ថានជាតិ និងជាអ្នកបង្កើតគំរូវិមាត្រសុខុមាលភាពដំបូង។ សព្វថ្ងៃនេះ សារសំខាន់នៃសុខុមាលភាពបានសាយភាយដល់ប្រទេសជាច្រើន រួមទាំងបណ្តាប្រទេសនៅតំបន់អាស៊ី និងកម្ពុជាផងដែរ។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

Wikipedia បានរាយការណ៍ថា គំនិតស្តីពីសុខុមាលភាពមានឫសគល់តាំងពីបុរាណកាល រួមទាំងទស្សនវិជ្ជាក្រិកបុរាណដែលផ្ដោតលើទំនាក់ទំនងរវាងចិត្ត និងរាងកាយ និងប្រពៃណីបូព៌ាដែលសង្កត់ធ្ងន់លើតុល្យភាពថាមពល។ ប៉ុន្តែការប្រើប្រាស់ពាក្យ "wellness" ជាផ្លូវការបានចាប់ផ្តើមដោយលោកបណ្ឌិត Halbert L. Dunn ក្នុងទសវត្សឆ្នាំ ១៩៥០។ លោកបានបោះពុម្ពសៀវភៅ "High-Level Wellness" នៅឆ្នាំ ១៩៦១ ដែលបានកំណត់សុខុមាលភាពថាជាដំណើរការឆ្ពោះទៅរកការសម្រេចបាននូវសក្តានុពលពេញលេញរបស់មនុស្សម្នាក់ៗ។

ក្នុងទសវត្សឆ្នាំ ១៩៧០ លោកបណ្ឌិត Bill Hettler បានបង្កើតគំរូវិមាត្រទាំង ៦ នៃសុខុមាលភាព (Six Dimensions of Wellness) ដែលក្រោយមកបានពង្រីកដល់ ៨ វិមាត្រដូចសព្វថ្ងៃ។ វិទ្យាស្ថានសុខុមាលភាពជាតិត្រូវបានបង្កើតឡើងដើម្បីលើកកម្ពស់គំនិតនេះ និងបណ្តុះបណ្តាលអ្នកជំនាញ។

ចាប់តាំងពីទសវត្សឆ្នាំ ២០០០ ចំណាប់អារម្មណ៍លើសុខុមាលភាពបានកើនឡើងយ៉ាងឆាប់រហ័ស នាំឲ្យមានការរីកចម្រើននៃឧស្សាហកម្មនេះ និងការដាក់បញ្ចូលកម្មវិធីសុខុមាលភាពទៅក្នុងទីកន្លែងធ្វើការ សាលារៀន និងវិស័យទេសចរណ៍។

សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌

ផ្នែកសេដ្ឋកិច្ចនៃសុខុមាលភាពមានទំហំធំធេង ដោយរួមបញ្ចូលឧស្សាហកម្មដូចជា ស្ប៉ា និងមជ្ឈមណ្ឌលសុខភាព ទីផ្សារអាហារសុខភាព កន្លែងហាត់ប្រាណ កម្មវិធីសតិអារម្មណ៍ (mindfulness) និងទេសចរណ៍សុខុមាលភាពជាដើម។ យោងតាម Wikipedia ដែលបានដកស្រង់ពី Global Wellness Institute ឧស្សាហកម្មសុខុមាលភាពសកលមានតម្លៃប្រមាណ ៤.២ ទ្រីលានដុល្លារក្នុងឆ្នាំ ២០១៧ ហើយបន្តកើនឡើងជាលំដាប់។

នៅក្នុងសង្គមសម័យទំនើប ការថែទាំខ្លួនផ្ទាល់ (self-care) បានក្លាយជានិន្នាការសំខាន់មួយ ដែលរួមមានការអនុវត្តយូហ្គា សមាធិ និងការហូបចុកដែលមានប្រយោជន៍ដល់សុខភាព។ ប្រព័ន្ធផ្សព្វផ្សាយសង្គមបានដើរតួនាទីធំក្នុងការផ្សព្វផ្សាយរបៀបរស់នៅសុខុមាលភាព ប៉ុន្តែក៏មានការព្រួយបារម្ភអំពីព័ត៌មានមិនពិតដែលផ្សព្វផ្សាយតាមរយៈបណ្តាញទាំងនេះផងដែរ។

នៅកម្ពុជា វិស័យសុខុមាលភាពកំពុងតែរីកចម្រើន ជាពិសេសក្នុងវិស័យទេសចរណ៍។ ខេត្តសៀមរាបផ្ដល់កន្លែងហាត់យូហ្គា និងសមាធិជាច្រើនសម្រាប់ភ្ញៀវទេសចរ រីឯរាជធានីភ្នំពេញមានស្ប៉ាទំនើប និងមជ្ឈមណ្ឌលសម្រកទម្ងន់។ លើសពីនេះ ឱសថបុរាណខ្មែរ (គ្រូខ្មែរ) ដែលជាវិធីព្យាបាលតាមបែបប្រពៃណី ក៏អាចត្រូវបានគេចាត់ទុកថាជាផ្នែកមួយនៃចលនាសុខុមាលភាពក្នុងស្រុកដែរ ទោះបីជាប្រសិទ្ធភាពខាងវិទ្យាសាស្ត្រនៅមិនទាន់មានការបញ្ជាក់ច្បាស់លាស់ក៏ដោយ។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

ក្នុងបរិបទបច្ចុប្បន្ន សុខុមាលភាពបានក្លាយជាប្រធានបទមានភាពពាក់ព័ន្ធកាន់តែខ្លាំង ជាពិសេសបន្ទាប់ពីការផ្ទុះឡើងនៃជំងឺរាតត្បាតកូវីដ-១៩។ វិបត្តិនេះបានធ្វើឲ្យមនុស្សកាន់តែយកចិត្តទុកដាក់លើសុខភាពផ្លូវចិត្ត និងការថែទាំខ្លួនឯង។ បច្ចេកវិទ្យាឌីជីថលក៏បានជំរុញការប្រើប្រាស់កម្មវិធីសមាធិ និងតាមដានសុខភាពតាមទូរស័ព្ទផងដែរ។

ទន្ទឹមនឹងការរីកចម្រើននេះ Wikipedia ក៏បានរាយការណ៍ពីការរិះគន់ពីសហគមន៍វេជ្ជសាស្ត្រផងដែរ។ មានការព្រួយបារម្ភថាឧស្សាហកម្មសុខុមាលភាពបានលាយឡំជាមួយនឹងវិធីសាស្ត្រដែលគ្មានមូលដ្ឋានវិទ្យាសាស្ត្រ (pseudoscience) ហើយផលិតផលបំប៉នសុខភាពខ្លះអាចបង្កគ្រោះថ្នាក់ដល់អ្នកប្រើប្រាស់។ ដូច្នេះ ការប្រុងប្រយ័ត្ន និងការពឹងផ្អែកលើព័ត៌មានដែលមានភាពជឿជាក់គឺចាំបាច់។

សម្រាប់អ្នកអានរបស់ KhmerPulse ប្រធានបទនេះមានភាពទាក់ទងដោយផ្ទាល់ ពីព្រោះកម្ពុជាកំពុងជួបប្រទះទាំងឱកាស និងបញ្ហាប្រឈមក្នុងវិស័យនេះ។ កំណើនទេសចរណ៍សុខុមាលភាពផ្ដល់អត្ថប្រយោជន៍សេដ្ឋកិច្ច ប៉ុន្តែការយល់ដឹងរបស់សាធារណៈអំពីសុខភាពដែលមានមូលដ្ឋានលើវិទ្យាសាស្ត្រនៅមានកម្រិត។ សារព័ត៌មានរបស់យើងនឹងបន្តតាមដាននិន្នាការថ្មីៗ ព្រមទាំងព្រឹត្តិការណ៍ពាក់ព័ន្ធ រួមមានការលើកកម្ពស់សុខភាពផ្លូវចិត្ត ទេសចរណ៍សុខុមាលភាព និងការប្រយុទ្ធប្រឆាំងនឹងព័ត៌មានក្លែងបន្លំក្នុងវិស័យសុខភាព។