ទិដ្ឋភាពទូទៅ

កងទ័ពរំដោះជាតិប៉ាពួខាងលិច (West Papua National Liberation Army) គឺជាក្រុមប្រដាប់អាវុធបះបោរនៅក្នុងតំបន់ប៉ាពួខាងលិច ដែលជាផ្នែកមួយនៃប្រទេសឥណ្ឌូនេស៊ី។ តាមវិគីភីឌា កងទ័ពនេះគឺជាស្លាបប្រដាប់អាវុធរបស់ចលនាប៉ាពូរេសេរី (Free Papua Movement) ដែលបានតស៊ូដើម្បីទាមទារឯករាជ្យដាច់ដោយឡែកពីឥណ្ឌូនេស៊ី។ ក្រុមនេះបានធ្វើប្រតិបត្តិការយោធានៅក្នុងតំបន់ឆ្ងាយដាច់ស្រយាល ដោយមានគោលដៅបង្កើតរដ្ឋឯករាជ្យមួយសម្រាប់ជនជាតិដើមភាគតិចនៅប៉ាពួខាងលិច។ វត្តមានរបស់កងទ័ពរំដោះជាតិប៉ាពួខាងលិច បានបង្កភាពតានតឹង និងជម្លោះប្រដាប់អាវុធជាបន្តបន្ទាប់ជាមួយរដ្ឋាភិបាលឥណ្ឌូនេស៊ី ជាពិសេសក្នុងប៉ុន្មានទសវត្សរ៍ថ្មីៗនេះ ដែលទទួលបានការចាប់អារម្មណ៍ពីសហគមន៍អន្តរជាតិដោយសារការរំលោភសិទ្ធិមនុស្ស។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

កងទ័ពរំដោះជាតិប៉ាពួខាងលិចធ្វើសកម្មភាពជាចម្បងនៅក្នុងតំបន់ភាគខាងលិចនៃកោះ New Guinea ដែលត្រូវបានគ្រប់គ្រងដោយប្រទេសឥណ្ឌូនេស៊ី។ តំបន់នេះមានផ្ទៃដីជាង ៤០០,០០០ គីឡូម៉ែត្រការ៉េ និងមានប្រជាជនប្រមាណ ៥ លាននាក់ ដែលភាគច្រើនជាជនជាតិដើម Melanesian ឬប៉ាពួ។ តំបន់នេះពោរពេញទៅដោយព្រៃភ្នំក្រាស់ ជួរភ្នំខ្ពស់ និងដីស្រូវដាច់ស្រយាល ដែលធ្វើឱ្យវាក្លាយជាទីតាំងយុទ្ធសាស្ត្រសម្រាប់ក្រុមប្រឆាំងប្រដាប់អាវុធ។

ទាក់ទងនឹងប្រជាសាស្ត្រ ប្រជាជនប៉ាពួខាងលិចមានភាពចម្រុះខាងភាសានិងវប្បធម៌ ដោយមានភាសានិយាយជាង ២០០ ភាសា។ ការរើសអើងជាតិសាសន៍ និងការគាបសង្កត់ផ្នែកនយោបាយដោយរដ្ឋាភិបាលកណ្ដាលនៅហ្សាការតា បានជំរុញឱ្យជនជាតិដើមជាច្រើនចូលរួមក្នុងចលនាប្រឆាំង។ សមាជិកនៃកងទ័ពរំដោះជាតិប៉ាពួខាងលិចភាគច្រើនគឺជាយុវជនប៉ាពួដែលរស់នៅក្នុងភូមិដាច់ស្រយាល ហើយពួកគេតែងប្រើប្រាស់ចំណេះដឹងភូមិសាស្ត្រក្នុងតំបន់ដើម្បីធ្វើប្រតិបត្តិការយោធា។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រវត្តិនៃជម្លោះប៉ាពួខាងលិចមានឫសគល់តាំងពីសម័យអាណានិគមហូឡង់។ ក្រោយសង្រ្គាមលោកលើកទី២ ហូឡង់បានព្យាយាមរក្សាអាណានិគមនេះ ប៉ុន្តែនៅឆ្នាំ ១៩៦២ ពួកគេបានប្រគល់ការគ្រប់គ្រងឱ្យអង្គការសហប្រជាជាតិ ហើយក្រោយមកត្រូវបានផ្ទេរទៅឥណ្ឌូនេស៊ី។ នៅឆ្នាំ ១៩៦៩ ឥណ្ឌូនេស៊ីបានរៀបចំការបោះឆ្នោត “Act of Free Choice” ដែលត្រូវបានគេចាត់ទុកថាជាការក្លែងបន្លំ ដោយប្រជាជនភាគច្រើនមិនបានយល់ព្រមចូលជាផ្នែកនៃឥណ្ឌូនេស៊ីទេ។ ព្រឹត្តិការណ៍នេះបានបង្កើតចលនាតស៊ូប្រឆាំងឥណ្ឌូនេស៊ីយ៉ាងខ្លាំង។

ចលនាប៉ាពូរេសេរី (Free Papua Movement) ត្រូវបានបង្កើតឡើងនៅដើមទសវត្សរ៍ឆ្នាំ ១៩៦០ ដើម្បីប្រឆាំងនឹងការគ្រប់គ្រងរបស់ឥណ្ឌូនេស៊ី។ កងទ័ពរំដោះជាតិប៉ាពួខាងលិចបានកើតឡើងជាស្លាបយោធានៃចលនានេះ ដោយធ្វើប្រតិបត្តិការទ័ពព្រៃប្រឆាំងកងកម្លាំងរដ្ឋាភិបាល។ ក្នុងអំឡុងទសវត្សរ៍ឆ្នាំ ១៩៧០ និង ១៩៨០ ជម្លោះមានកម្រិតទាប ប៉ុន្តែបានកើនឡើងវិញនៅចុងទសវត្សរ៍ឆ្នាំ ១៩៩០ និងដើមទសវត្សរ៍ឆ្នាំ ២០០០ នៅពេលដែលរដ្ឋាភិបាលឥណ្ឌូនេស៊ីបង្កើនការទាញយកធនធានធម្មជាតិនៅក្នុងតំបន់។ យោធាឥណ្ឌូនេស៊ីត្រូវបានចោទប្រកាន់ជារឿយៗពីការរំលោភសិទ្ធិមនុស្ស រួមទាំងការសម្លាប់រង្គាល និងការធ្វើទារុណកម្ម។ ចំណែកក្រុមទាហានបះបោរក៏ត្រូវគេចោទថាបានប្រព្រឹត្តអំពើហិង្សាផងដែរ។

សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌

ខេត្តប៉ាពួខាងលិចសម្បូរទៅដោយធនធានធម្មជាតិ ដូចជា រ៉ែមាស ទង់ដែង ប្រេងកាត និងព្រៃឈើធំៗ។ ក្រុមហ៊ុនធំៗអន្តរជាតិ រួមទាំងក្រុមហ៊ុន Freeport McMoRan បានធ្វើអាជីវកម្មនៅទីនោះអស់ជាច្រើនទសវត្សរ៍។ ទោះជាយ៉ាងណា ប្រជាជនដើមភាគច្រើនមិនទទួលបានផលប្រយោជន៍សេដ្ឋកិច្ចពីធនធានទាំងនេះទេ ហើយផ្ទុយទៅវិញពួកគេប្រឈមនឹងការបាត់បង់ដីធ្លី និងផលប៉ះពាល់បរិស្ថាន។ ស្ថានភាពនេះបានជំរុញឱ្យមានការគាំទ្រដល់ចលនាបះបោរ និងកងទ័ពរំដោះជាតិប៉ាពួខាងលិច ដែលអះអាងថាខ្លួនកំពុងការពារដីធ្លីដូនតា និងទ្រព្យសម្បត្តិធម្មជាតិពីការកេងប្រវ័ញ្ចពីក្រុមហ៊ុនបរទេសនិងរដ្ឋាភិបាលកណ្ដាល។

ខាងផ្នែកវប្បធម៌ ជនជាតិប៉ាពួមានអត្តសញ្ញាណខុសគ្នាយ៉ាងច្បាស់ពីជនជាតិឥណ្ឌូនេស៊ីភាគច្រើន ដោយពួកគេមានសាសនា ទំនៀមទម្លាប់ និងរបៀបរស់នៅបែបប្រពៃណី។ ការបង្ក្រាបវប្បធម៌ និងការរើសអើងជាតិសាសន៍ បានធ្វើឱ្យពួកគេមានអារម្មណ៍ថាត្រូវការពារអត្តសញ្ញាណរបស់ខ្លួនតាមរយៈការតស៊ូប្រដាប់អាវុធ។ កងទ័ពរំដោះជាតិប៉ាពួខាងលិចមិនត្រឹមតែជាកម្លាំងយោធាប៉ុណ្ណោះទេ ប៉ុន្តែជានិមិត្តរូបនៃការតស៊ូដើម្បីសិទ្ធិខាងវប្បធម៌ និងការរស់រានមានជីវិតរបស់ជនជាតិដើម។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

សព្វថ្ងៃនេះ ជម្លោះនៅប៉ាពួខាងលិចនៅតែបន្តកើតមាន ដោយមានការប៉ះទង្គិចគ្នាជាញឹកញយរវាងកងទ័ពរំដោះជាតិប៉ាពួខាងលិចនិងកងកម្លាំងសន្តិសុខឥណ្ឌូនេស៊ី។ តាមរបាយការណ៍ព័ត៌មាន ក្រុមបះបោរបានកើនឡើងសកម្មភាពនៅក្នុងប៉ុន្មានឆ្នាំចុងក្រោយនេះ ដោយមានការវាយប្រហារលើទីតាំងយោធា និងកម្មករក្រុមហ៊ុនបរទេស។ ក្រុមអង្គការសិទ្ធិមនុស្សអន្តរជាតិបានអំពាវនាវឱ្យមានការស៊ើបអង្កេត និងទាមទារឱ្យឥណ្ឌូនេស៊ីគោរពសិទ្ធិមនុស្សនៅក្នុងតំបន់នេះ។

សម្រាប់អ្នកអានរបស់ KhmerPulse បញ្ហានេះអាចពាក់ព័ន្ធដោយសារប្រទេសកម្ពុជាជាសមាជិកនៃអាស៊ាន ហើយឥណ្ឌូនេស៊ីជាសមាជិកសំខាន់មួយដែរ។ ស្ថិរភាពនៅក្នុងឥណ្ឌូនេស៊ីអាចមានឥទ្ធិពលដល់តំបន់អាស៊ានទាំងមូល។ លើសពីនេះ ប្រជាជនកម្ពុជាធ្លាប់បានឆ្លងកាត់សង្រ្គាមស៊ីវិល និងជម្លោះប្រដាប់អាវុធ ដូច្នេះសាច់រឿងនៃការតស៊ូដើម្បីសិទ្ធិ និងសន្តិភាពអាចបង្កការចាប់អារម្មណ៍។ ប៉ុន្តែ គួរកត់សម្គាល់ថា រដ្ឋាភិបាលកម្ពុជាមិនបានធ្វើអត្ថាធិប្បាយជាសាធារណៈអំពីបញ្ហានេះឡើយ។