ទិដ្ឋភាពទូទៅ

សម្ព័ន្ធមិត្តបស្ចឹម (Western Allies) គឺជាក្រុមនយោបាយ និងភូមិសាស្ត្រ ក្នុងចំណោមមហាអំណាចសម្ព័ន្ធមិត្ត នៃសង្គ្រាមលោកលើកទី២ ។ តាមវិគីភីឌា សម្ព័ន្ធមិត្តបស្ចឹមត្រូវបានគេស្គាល់ថាជាប្រទេសដែលឈរនៅខាងលោកខាងលិចនៃពិភពលោក ហើយបានចងសម្ព័ន្ធភាពប្រឆាំងនឹងក្រុមអាក់ស៊ី ដែលដឹកនាំដោយអាល្លឺម៉ង់ណាហ្ស៊ី និងអ៊ីតាលីហ្វាស៊ីស ។

ក្រុមនេះមានសមាជិកដ៏សំខាន់រួមមាន សហរដ្ឋអាមេរិក ចក្រភពអង់គ្លេស បារាំង (រដ្ឋាភិបាលបារាំងសេរីរបស់ឧត្តមសេនីយ៍ ដឺ ហ្គោល) កាណាដា អូស្ត្រាលី នូវែលសេឡង់ និងប្រទេសអឺរ៉ុបខាងលិចដទៃទៀតដែលត្រូវបានកាន់កាប់ដោយពួកណាហ្ស៊ី ដូចជា ប៊ែលហ្សិក ហូឡង់ និងន័រវ័រ ។ វិគីភីឌាក៏បានរៀបរាប់ថា ពាក្យ “Western Allies” ត្រូវបានប្រើដើម្បីបែងចែកប្រទេសទាំងនេះពីសហភាពសូវៀត និងចិន ដែលជាសម្ព័ន្ធមិត្តខាងកើត ហើយមានទស្សនៈនយោបាយ និងសេដ្ឋកិច្ចខុសពីបស្ចឹមប្រទេស ។ ការបែងចែកនេះកាន់តែច្បាស់ឡើងក្រោយសង្គ្រាម ដែលនាំទៅដល់សង្គ្រាមត្រជាក់ ។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

ភូមិសាស្ត្រនៃសម្ព័ន្ធមិត្តបស្ចឹមលាតសន្ធឹងទៅលើទ្វីបពីរ គឺអាមេរិកខាងជើង (សហរដ្ឋអាមេរិក និងកាណាដា) និងអឺរ៉ុបខាងលិច (ចក្រភពអង់គ្លេស បារាំង និងប្រទេសតូចៗ) ។ តាមវិគីភីឌា ប្រជាជនសរុបនៃប្រទេសទាំងនេះនៅពេលនោះមានប្រមាណជា ៣០០ លាននាក់ ដែលរួមមានជាតិពន្ធុ វប្បធម៌ និងភាសាច្រើនប្រភេទ ។ ភាសាសំខាន់ៗគឺ ភាសាអង់គ្លេស និងបារាំង ដែលជាភាសានៃការទូតនិងបញ្ជាការកងទ័ព ។

មេដឹកនាំសំខាន់ៗដែលតំណាងឲ្យសម្ព័ន្ធមិត្តបស្ចឹមក្នុងអំឡុងសង្គ្រាម យោងតាមវិគីភីឌា រួមមាន លោក ហ្វ្រង់ក្លីន ឌី រ៉ូសេវែល (ប្រធានាធិបតីសហរដ្ឋអាមេរិក) លោក វីនស្តុន ឆឺឈីល (នាយករដ្ឋមន្ត្រីចក្រភពអង់គ្លេស) និងលោក ឆាលស៍ ដឺ ហ្គោល (មេដឹកនាំបារាំងសេរី) ។ ក្រៅពីនោះ ប្រទេសសម្ព័ន្ធមិត្តបស្ចឹមមានអាណានិគមធំៗនៅអាស៊ី អាហ្វ្រិក និងមជ្ឈិមបូព៌ា ដែលបានចូលរួមក្នុងសង្គ្រាមតាមរយៈការផ្គត់ផ្គង់ទាហាន និងធនធានធម្មជាតិ ។ ទាហានឥណ្ឌារាប់លាននាក់បានប្រយុទ្ធនៅក្រោមបញ្ជាការអង់គ្លេស ហើយទាហានមកពីអាហ្វ្រិកក៏បានដើរតួសំខាន់ផងដែរ ។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រវត្តិនៃសម្ព័ន្ធមិត្តបស្ចឹម ចាប់ផ្តើមនៅថ្ងៃទី១ ខែកញ្ញា ឆ្នាំ១៩៣៩ នៅពេលដែលអាល្លឺម៉ង់ណាហ្ស៊ីឈ្លានពានប្រទេសប៉ូឡូញ ហើយចក្រភពអង់គ្លេស និងបារាំង បានប្រកាសសង្គ្រាមប្រឆាំងនឹងអាល្លឺម៉ង់ ។ តាមវិគីភីឌា ក្រោយពីបារាំងចាញ់ក្នុងឆ្នាំ១៩៤០ មានតែអង់គ្លេសមួយដែលនៅតស៊ូ រហូតដល់សហរដ្ឋអាមេរិកចូលក្នុងសង្គ្រាម ក្រោយការវាយប្រហាររបស់ជប៉ុនលើកំពង់ផែភៀលហា ក្នុងខែធ្នូ ឆ្នាំ១៩៤១ ។

កិច្ចសហប្រតិបត្តិការរវាងមហាអំណាចបស្ចឹមត្រូវបានពង្រឹងតាមរយៈធម្មនុញ្ញអាត្លង់ទិក (Atlantic Charter) ក្នុងឆ្នាំ១៩៤១ ដែលបានកំណត់គោលដៅសង្គ្រាម និងមូលដ្ឋានសម្រាប់កិច្ចសហប្រតិបត្តិការក្រោយសង្គ្រាម ។ វិគីភីឌាបានកត់សម្គាល់ថា កម្មវិធី Lend-Lease របស់អាមេរិកបានផ្គត់ផ្គង់សម្ភារៈយោធា និងជំនួយសេដ្ឋកិច្ចយ៉ាងច្រើនដល់អង់គ្លេស សហភាពសូវៀត និងសម្ព័ន្ធមិត្តដទៃទៀត ។

នៅលើសមរភូមិ សម្ព័ន្ធមិត្តបស្ចឹមបានធ្វើប្រតិបត្តិការយោធាសំខាន់ៗរួមមាន ការចុះចតនៅអាហ្វ្រិកខាងជើង (Operation Torch) ក្នុងខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ១៩៤២ ការវាយលុកចូលស៊ីស៊ីលី និងអ៊ីតាលី និងការចុះចតនៅន័រម៉ង់ឌី (D-Day) នៅថ្ងៃទី៦ ខែមិថុនា ឆ្នាំ១៩៤៤ ។ វិគីភីឌារាយការណ៍ថា D-Day គឺជាការវាយប្រហារលើអឺរ៉ុបដែលដឹកនាំដោយកងកម្លាំងសម្ព័ន្ធមិត្តបស្ចឹម ដែលជាចំណុចរបត់ដ៏សំខាន់ក្នុងការរំដោះទ្វីបអឺរ៉ុបពីការកាន់កាប់របស់ណាហ្ស៊ី ។ ការប្រយុទ្ធគ្នាបានបន្តរហូតដល់អាល្លឺម៉ង់ចុះចាញ់ដោយគ្មានលក្ខខណ្ឌ នៅថ្ងៃទី៨ ខែឧសភា ឆ្នាំ១៩៤៥ ដែលត្រូវបានគេស្គាល់ថាជា VE Day ។

ក្នុងអំឡុងពេលសង្គ្រាម មានការខ្វែងគំនិតខាងយុទ្ធសាស្ត្ររវាងសម្ព័ន្ធមិត្តបស្ចឹម និងសហភាពសូវៀត ជាពិសេសអំពីការបើករណសិរ្សទីពីរនៅអឺរ៉ុបខាងលិច ។ វិគីភីឌាបានសរសេរថា សហភាពសូវៀតបានទទូចសុំឲ្យមានការវាយប្រហារមុន ប៉ុន្តែលោកខាងលិចបានពន្យាពេលរហូតដល់ឆ្នាំ១៩៤៤ ដោយសារការត្រៀមរៀបចំយ៉ាងធំធេង ។

សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌

សេដ្ឋកិច្ចនៃសម្ព័ន្ធមិត្តបស្ចឹមត្រូវបានកៀរគរសម្រាប់ការប្រយុទ្ធយ៉ាងពេញទំហឹង ។ យោងតាមវិគីភីឌា សហរដ្ឋអាមេរិកបានក្លាយជា «ឃ្លាំងអាវុធប្រជាធិបតេយ្យ» (Arsenal of Democracy) ដោយសារសមត្ថភាពឧស្សាហកម្មផលិតយន្តហោះ នាវាចម្បាំង និងគ្រឿងសព្វាវុធដ៏ច្រើនសន្ធឹកសន្ធាប់ ។ ចក្រភពអង់គ្លេសក៏បានប្រែក្លាយសេដ្ឋកិច្ចរបស់ខ្លួនទៅជាសេដ្ឋកិច្ចសង្គ្រាម ជាមួយនឹងការកំណត់បរិមាណអាហារ និងការកៀរគរកម្លាំងពលកម្មស្ត្រី ។

វប្បធម៌ក៏បានដើរតួនាទីយ៉ាងសំខាន់ក្នុងការពង្រឹងសីលធម៌ និងសាមគ្គីភាព ។ តាមវិគីភីឌា រដ្ឋាភិបាលប្រទេសបស្ចឹមបានប្រើប្រាស់យុទ្ធនាការឃោសនា តាមរយៈផ្ទាំងរូបភាព (ដូចជារូប «We Can Do It!») ភាពយន្តហូលីវូដ (ដូចជារឿង Casablanca ក្នុងឆ្នាំ១៩៤២) និងវិទ្យុ ដើម្បីលើកទឹកចិត្តប្រជាជន និងផ្សព្វផ្សាយឧត្តមគតិសេរីភាព និងប្រជាធិបតេយ្យ ។ ការផ្លាស់ប្តូរវប្បធម៌រវាងទាហានអាមេរិក និងប្រជាជនអឺរ៉ុបក៏បាននាំយកតន្ត្រីចាស និងរបាំស្វីងទៅកាន់ទ្វីបអឺរ៉ុប ។

សមិទ្ធិផលវិទ្យាសាស្ត្រដ៏ធំមួយគឺគម្រោងម៉ាន់ហាត់តាន់ (Manhattan Project) ដែលជាកិច្ចសហការរវាងអាមេរិក អង់គ្លេស និងកាណាដា ក្នុងការបង្កើតអាវុធបរមាណូ ។ វិគីភីឌាបានបញ្ជាក់ថា អាវុធនេះត្រូវបានប្រើប្រាស់ប្រឆាំងនឹងជប៉ុន ដើម្បីបញ្ចប់សង្គ្រាមនៅប៉ាស៊ីហ្វិក ។ ក្រៅពីនេះ កិច្ចសន្និសីទ Bretton Woods ក្នុងឆ្នាំ១៩៤៤ ដែលដឹកនាំដោយប្រទេសសម្ព័ន្ធមិត្តបស្ចឹម បានបង្កើតមូលនិធិរូបិយវត្ថុអន្តរជាតិ (IMF) និងធនាគារពិភពលោក (World Bank) ។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

ក្រោយសង្គ្រាមលោកលើកទី២ សម្ព័ន្ធមិត្តបស្ចឹមបានក្លាយជាមូលដ្ឋាននៃប្លុកបស្ចឹមក្នុងសម័យសង្គ្រាមត្រជាក់ ។ តាមវិគីភីឌា សម្ព័ន្ធភាពណាតូ (NATO) ត្រូវបានបង្កើតឡើងក្នុងឆ្នាំ១៩៤៩ ដោយប្រទេសដែលភាគច្រើនជាអតីតសម្ព័ន្ធមិត្តបស្ចឹម ដើម្បីការពារប្រឆាំងនឹងការពង្រីកឥទ្ធិពលរបស់សហភាពសូវៀត ។

នៅក្នុងបរិបទកម្ពុជា ជ័យជម្នះនៃសម្ព័ន្ធមិត្តបស្ចឹមបានជះឥទ្ធិពលដល់ដំណើរការរំដោះជាតិក្នុងឥណ្ឌូចិន ដែលនាំទៅដល់ការប្រកាសឯករាជ្យរបស់កម្ពុជាពីបារាំង នៅឆ្នាំ១៩៥៣ ក្រោមការដឹកនាំរបស់ព្រះបាទនរោត្តម សីហនុ ។ វិគីភីឌាបានរៀបរាប់ថា បារាំងជាសម្ព័ន្ធមិត្តបស្ចឹមដ៏សំខាន់ ប៉ុន្តែការចុះខ្សោយរបស់ខ្លួនក្រោយសង្គ្រាមបានជំរុញឲ្យមានការផ្តល់ឯករាជ្យដល់អាណានិគម ។

សព្វថ្ងៃ ការយល់ដឹងអំពីសម្ព័ន្ធមិត្តបស្ចឹមជួយពន្យល់ទំនាក់ទំនងអន្តរជាតិបច្ចុប្បន្ន ដូចជា AUKUS (សម្ព័ន្ធភាពរវាងអូស្ត្រាលី អង់គ្លេស និងអាមេរិក) និងបណ្តាញស៊ើបការណ៍ Five Eyes ដែលមានប្រភពពីកិច្ចសហការក្នុងសម័យសង្គ្រាម ។ តាមវិគីភីឌា ក្រុមប្រទេសទាំងនេះបន្តធ្វើការរួមគ្នាលើបញ្ហាសន្តិសុខ និងការពារជាតិ ។ សម្រាប់អ្នកអានចង្វាក់ខ្មែរ ប្រធានបទនេះផ្តល់បរិបទដ៏សំខាន់ក្នុងការយល់ដឹងអំពីទំនាក់ទំនងរវាងប្រទេសបស្ចឹមនិងតំបន់អាស៊ីអាគ្នេយ៍ ក៏ដូចជាភាពតានតឹងភូមិសាស្ត្រនយោបាយនាពេលបច្ចុប្បន្ន ។