ការសង្គ្រោះត្រីបាឡែន

ទិដ្ឋភាពទូទៅ

ការសង្គ្រោះត្រីបាឡែន (Whale Rescue) គឺជាសកម្មភាពមនុស្សធម៌និងបរិស្ថាន ដែលផ្តោតលើការជួយសង្គ្រោះត្រីបាឡែន ត្រីដូហ្វីន និងសត្វលេនាសាសាមួកធំៗដែលជួបគ្រោះថ្នាក់នៅក្នុងធម្មជាតិ។ ករណីសង្គ្រោះធម្មតាបំផុតរួមមានត្រីបាឡែនដែលរសាត់ឡើងគោកខ្សាច់ (stranding) ត្រីបាឡែនដែលជាប់នឹងសំណាញ់នេសាទ (entanglement) និងត្រីបាឡែនដែលរងរបួសដោយការប៉ះទង្គិចជាមួយកប៉ាល់។

ការសង្គ្រោះត្រីបាឡែនត្រូវបានចាត់ទុកថាសំខាន់ ដោយសារសត្វទាំងនេះជាច្រើនប្រភេទស្ថិតក្នុងបញ្ជីប្រភេទរងគ្រោះថ្នាក់ផុតពូជ ហើយដើរតួនាទីសំខាន់ក្នុងប្រព័ន្ធអេកូឡូស៊ីសមុទ្ររួមទាំងវដ្តកាបូននៅមហាសមុទ្រ។ ប្រតិបត្តិការសង្គ្រោះតែងតែទាមទារកិច្ចសហប្រតិបត្តិការរវាងអ្នកវិទ្យាសាស្ត្រ អាជ្ញាធរសមុទ្រ អង្គការមិនមែនរដ្ឋាភិបាល និងស្ម័គ្រចិត្តក្នុងស្រុក។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

ការសង្គ្រោះត្រីបាឡែនកើតឡើងនៅគ្រប់មហាសមុទ្រធំៗលើពិភពលោក ប៉ុន្តែបណ្តាប្រទេសដែលមានកម្មវិធីសង្គ្រោះរៀបចំរួចរាល់ច្បាស់លាស់ រួមមានសហរដ្ឋអាមេរិក អូស្ត្រាលី ញូហ្ស៊ីឡែន កាណាដា ចក្រភពអង់គ្លេស និងជប៉ុន។ តំបន់ដែលមានករណីច្រើនបំផុត គឺឆ្នេរសមុទ្រនៃរដ្ឋ Tasmania នៅអូស្ត្រាលី ឆ្នេរ Cape Cod នៅសហរដ្ឋអាមេរិក និងឆ្នេរនៃកោះខាងខាងជើងនៃញូហ្ស៊ីឡែន ដែលករណីត្រីបាឡែនរសាត់ឡើងគោកជាប្រចាំរយៈពេលរាប់សតវត្ស។

អ្នកដែលពាក់ព័ន្ធនឹងការសង្គ្រោះរួមមានបុគ្គលិកជំនាញខាងសត្វជលផល ពេទ្យសត្វ អ្នកជីវវិទូសមុទ្រ និងស្ម័គ្រចិត្តដែលបានទទួលការបណ្តុះបណ្តាល។ អង្គការសំខាន់ៗរួមមាន International Fund for Animal Welfare (IFAW) និង Whale and Dolphin Conservation (WDC)។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ការយកចិត្តទុកដាក់ខាងវិទ្យាសាស្ត្រលើការសង្គ្រោះត្រីបាឡែនបានចាប់ផ្តើមកើនឡើងក្នុងទសវត្សរ៍ឆ្នាំ ១៩៧០ ស្របគ្នានឹងចលនាការពារបរិស្ថានសកល និងការអនុម័តច្បាប់សំខាន់ៗដូចជា Marine Mammal Protection Act នៅសហរដ្ឋអាមេរិកក្នុងឆ្នាំ ១៩៧២។ មុនពេលនោះ ត្រីបាឡែនដែលរសាត់ឡើងគោកច្រើនតែត្រូវបានគេទុកចោល ឬប្រើជាប្រភពធនធាន។

ក្នុងឆ្នាំ ១៩៨៦ គណៈកម្មការវ៉ាឡឺអន្តរជាតិ (International Whaling Commission) បានប្រកាសការផ្អាកលើការនេសាទត្រីបាឡែនពាណិជ្ជកម្ម ដែលបានជួយផ្លាស់ប្តូរការយល់ឃើញសាធារណៈពីការប្រើប្រាស់ទៅជាការអភិរក្ស។ តាំងពីពេលនោះមក បច្ចេកទេសសង្គ្រោះបានរីកចម្រើនយ៉ាងសំខាន់ រួមទាំងការប្រើប្រាស់កាំជ្រួចមានឧបករណ៍កាត់សំណាញ់ពីចម្ងាយ និងការបណ្តុះបណ្តាលក្រុមការងារពិសេសដើម្បីសង្គ្រោះត្រីបាឡែនមានទម្ងន់ច្រើនតោន។

ករណីដ៏ល្បីមួយរួមបញ្ចូលការសង្គ្រោះត្រីបាឡែនក្បាលធំ (humpback whale) ឈ្មោះ Humphrey នៅឆ្នាំ ១៩៨៥ និង ១៩៩០ នៅឆ្នេរ California ដែលបានទាក់ទាញការយកចិត្តទុកដាក់របស់ប្រព័ន្ធផ្សព្វផ្សាយពិភពលោក និងបានជួយបង្កើតវិធីសាស្ត្រសង្គ្រោះថ្មីៗ។

សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌

ការសង្គ្រោះត្រីបាឡែនមានទំនាក់ទំនងជិតស្និទ្ធជាមួយឧស្សាហកម្មមើលត្រីបាឡែន (whale watching) ដែលមានតម្លៃប្រមាណពីរពាន់លានដុល្លារក្នុងមួយឆ្នាំសម្រាប់សេដ្ឋកិច្ចទេសចរណ៍សកល តាមការរាយការណ៍របស់ IFAW។ ការការពារត្រីបាឡែនដូច្នេះជាការវិនិយោគសេដ្ឋកិច្ច មិនមែនគ្រាន់តែជាសកម្មភាពសីលធម៌ទេ។

ក្នុងវប្បធម៌ជនជាតិដើមភាគច្រើន ដូចជាជនជាតិ Māori នៃញូហ្ស៊ីឡែន ត្រីបាឡែនមានអត្ថន័យខាងវិញ្ញាណ ហើយស្លាបតែងបានចូលរួមក្នុងពិធីសាសនាពេលត្រីបាឡែនរសាត់ឡើងគោក។ វប្បធម៌ប៉ុបក្នុងពាក់កណ្តាលសតវត្សរ៍ទី ២០ បានជួយផ្លាស់ប្តូរការយល់ឃើញសាធារណៈចំពោះត្រីបាឡែន តាមរយៈឯកសារភ្លេងរបស់ Roger Payne ឆ្នាំ ១៩៧០ ដែលមានចំណងជើង "Songs of the Humpback Whale"។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

ការប្រែប្រួលអាកាសធាតុ កាកសំណល់ប្លាស្ទិកក្នុងសមុទ្រ ការកើនឡើងនៃចរាចរណ៍កប៉ាល់ និងសំឡេងសមុទ្រពីសកម្មភាពមនុស្ស សុទ្ធតែបង្កើនហានិភ័យដល់ត្រីបាឡែនក្នុងសតវត្សរ៍ទី ២១។ នៅខែកញ្ញា ឆ្នាំ ២០២០ ត្រីបាឡែននាវា (pilot whale) ជាង ៤៧០ ក្បាលបានរសាត់ឡើងគោកនៅ Tasmania ដែលជាករណីធំបំផុតមួយក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រអូស្ត្រាលី តាមការរាយការណ៍របស់ BBC។

សម្រាប់អ្នកអានកម្ពុជា ប្រធានបទនេះមានសារៈសំខាន់ ដោយសារតំបន់ឆ្នេរសមុទ្រកម្ពុជានៅកំពង់សោម កែប និងកោះកុង ជាលំនៅឋាននៃត្រីដូហ្វីន Irrawaddy និងសត្វសមុទ្រសំខាន់ៗផ្សេងទៀត។ ក្រុមអភិរក្សក្នុងតំបន់មេគង្គបានចូលរួមជាមួយ WWF និងអង្គការអន្តរជាតិដទៃទៀតក្នុងការការពារត្រីដូហ្វីនទន្លេមេគង្គ ដែលស្ថិតក្នុងស្ថានភាពរងគ្រោះថ្នាក់ផុតពូជយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរ។ បទពិសោធន៍សកលពីការសង្គ្រោះត្រីបាឡែនអាចជួយបង្រៀនមេរៀនសំខាន់ៗដល់កិច្ចខំប្រឹងប្រែងអភិរក្សសត្វសមុទ្រនៅក្នុងតំបន់អាស៊ាន។