សត្វព្រៃ

ទិដ្ឋភាពទូទៅ

ប្រភព: Wikipedia

សត្វព្រៃ (Wildlife) សំដៅលើសត្វដែលមិនត្រូវបានគេបង្កាត់ចិញ្ចឹម និងរុក្ខជាតិដែលដុះលូតលាស់ដោយធម្មជាតិក្នុងជម្រកធម្មជាតិរបស់វា។ តាមការពន្យល់របស់ Wikipedia ពាក្យនេះក្រោយមកត្រូវបានពង្រីកអត្ថន័យឱ្យរួមបញ្ចូលនូវសារពាង្គកាយទាំងអស់ដែលដុះលូតលាស់ ឬរស់នៅព្រៃក្នុងតំបន់ណាមួយ ដោយមិនបានណែនាំចូលដោយមនុស្ស។

សត្វព្រៃអាចរកឃើញបាននៅក្នុងប្រព័ន្ធអេកូឡូស៊ីគ្រប់ប្រភេទ ទាំងតំបន់ព្រៃធម្មជាតិ និងសូម្បីតែក្នុងតំបន់ទីក្រុងដែលអភិវឌ្ឍខ្លាំង។ ទោះបីវប្បធម៌ប្រជាប្រិយតែងគិតថាសត្វព្រៃជាសត្វដែលមិនទទួលឥទ្ធិពលពីមនុស្សក៏ដោយ ក៏អ្នកវិទ្យាសាស្ត្រភាគច្រើនយល់ស្របថា សត្វព្រៃភាគច្រើនពិតជាទទួលឥទ្ធិពលពីសកម្មភាពរបស់មនុស្សយ៉ាងសំខាន់។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

ប្រភព: Wikipedia

សត្វព្រៃរស់នៅគ្រប់ទ្វីបទាំងអស់នៃពិភពលោក ហើយបានបង្កើតបានជាក្រុមផ្សេងៗគ្នាអាស្រ័យទៅតាមលក្ខខណ្ឌអាកាសធាតុ និងភូមិសាស្ត្រ។ តាម Wikipedia សត្វទាំងនេះអាចត្រូវបានរកឃើញពីព្រៃត្រូពិច វាលស្មៅអាហ្វ្រិក រហូតដល់តំបន់ទីក្រុង។ សត្វមួយចំនួនដូចជា តោ ដំរី ខ្លារខិន និងរមាស ត្រូវបានគេចាត់ទុកថាជា "charismatic megafauna" ឬសត្វធំៗដែលទាក់ទាញចំណាប់អារម្មណ៍មនុស្សជាពិសេស។

នៅកម្ពុជា សត្វព្រៃមានភាពចម្រុះខ្លាំង រួមមានដំរីអាស៊ី ខ្លាឃ្មុំមាត់ខ្មៅ ស្វាដៃវែង ប្រមាញ់ និងបក្សីកម្រជាច្រើនប្រភេទ ដែលរស់នៅជាចម្បងក្នុងតំបន់ព្រៃជួរភ្នំក្រវាញ ភ្នំដងរែក និងតំបន់មណ្ឌលគិរី-រតនគិរី។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រភព: Wikipedia

ទំនាក់ទំនងរវាងមនុស្ស និងសត្វព្រៃមានប្រវត្តិវែងឆ្ងាយតាំងពីសម័យបុរេប្រវត្តិ។ ដូចដែល Wikipedia បានកត់ត្រា ការផ្លាស់ទីលំនៅរបស់មនុស្សពីទ្វីបអាហ្វ្រិកទៅគ្រប់ទីកន្លែងលើពិភពលោក បានជះឥទ្ធិពលយ៉ាងធំធេងលើការបែងចែក និងការរស់រានរបស់សត្វព្រៃ។ នៅសម័យដើម ពាក្យ "wildlife" ក៏ធ្លាប់ត្រូវបានគេប្រើសំដៅលើសត្វដែលត្រូវបានប្រមាញ់ដើម្បីកម្សាន្ត ដូចជា សត្វស្លាប និងសត្វថនិកញ្ញជាតិធំៗ។

ក្នុងសតវត្សទី១៩ និងទី២០ ការប្រមាញ់ហួសកម្រិត ការកាប់បំផ្លាញព្រៃ និងការពង្រីកកសិកម្ម បាននាំឱ្យសត្វជាច្រើនប្រភេទផុតពូជ ឬជិតផុតពូជ។ បញ្ហានេះបាននាំឱ្យកើតមានចលនាអភិរក្សជាសកលចាប់ពីពាក់កណ្តាលសតវត្សទី២០ រួមទាំងការបង្កើតឧទ្យានជាតិ និងតំបន់ការពារ។

នៅកម្ពុជា ការប្រមាញ់ និងការកាប់បំផ្លាញព្រៃក្នុងសម័យសង្គ្រាមស៊ីវិល និងក្រោយសង្គ្រាម បានធ្វើឱ្យចំនួនសត្វព្រៃធ្លាក់ចុះយ៉ាងគួរឱ្យកត់សម្គាល់ ជាពិសេសប្រមាញ់រង្គូត និងផ្សោតទន្លេមេគង្គ។

សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌

ប្រភព: Wikipedia

សត្វព្រៃមានតម្លៃចម្រុះចំពោះមនុស្ស ទាំងផ្នែកសេដ្ឋកិច្ច ការអប់រំ និងវប្បធម៌។ តាម Wikipedia ឧស្សាហកម្មទេសចរណ៍អេកូឡូស៊ី (ecotourism) ដូចជាការទស្សនាសត្វនៅឧទ្យានជាតិក្នុងទ្វីបអាហ្វ្រិក និងអាស៊ី បានបង្កើតប្រាក់ចំណូលរាប់ពាន់លានដុល្លារជារៀងរាល់ឆ្នាំ និងផ្តល់ការងារដល់សហគមន៍មូលដ្ឋាន។

ប៉ុន្តែ ការជួញដូរសត្វព្រៃ និងផលិតផលរបស់វា ដូចជាសំបកសមុទ្រ ផ្កាថ្ម ថ្គាមត្រីឆ្លាម ស្នែងរមាស និងស្រកាប្រមាញ់ បានក្លាយជាការគំរាមកំហែងធំបំផុតមួយ។ Wikipedia កត់សម្គាល់ថា ប្រមាញ់ (pangolin) ជាសត្វថនិកញ្ញជាតិដែលត្រូវបានជួញដូរខុសច្បាប់ច្រើនបំផុតលើពិភពលោក។

ក្នុងវប្បធម៌ខ្មែរ សត្វព្រៃជាច្រើនមានតួនាទីសំខាន់ក្នុងរឿងព្រេង សិល្បៈ និងសាសនា ដូចជា ដំរី (សត្វស្នេហារបស់ព្រះឥន្ទ្រ) ហង្ស នាគ និងស្វា (ហនុមាន) ដែលបង្ហាញយ៉ាងច្បាស់នៅលើចម្លាក់ប្រាសាទអង្គរ។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

ប្រភព: Wikipedia

សព្វថ្ងៃនេះ សត្វព្រៃកំពុងប្រឈមនឹងវិបត្តិធំៗជាច្រើន។ ការកាប់បំផ្លាញព្រៃ ការពង្រីកផ្លូវ ការប្រែប្រួលអាកាសធាតុ និងការជួញដូរខុសច្បាប់ កំពុងធ្វើឱ្យជម្រកសត្វកាន់តែតូចចង្អៀត ហើយជីវចម្រុះធ្លាក់ចុះយ៉ាងលឿន។ Wikipedia កត់ត្រាថា ការកាប់ព្រៃនៅអាម៉ាហ្សូន គឺជាករណីសិក្សាសំខាន់នៃការគំរាមកំហែងលើជីវចម្រុះសាកល។

សម្រាប់អ្នកអានកម្ពុជា ប្រធានបទនេះមានសារៈសំខាន់ពិសេស ដោយសារតំបន់ព្រៃក្រវាញ ព្រៃដងរែក និងតំបន់អភិរក្សមណ្ឌលគិរី កំពុងរងសម្ពាធពីការកាប់ឈើខុសច្បាប់ ការដាំស្វាយចន្ទីទ្រង់ទ្រាយធំ និងគម្រោងហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធ។ KhmerPulse តាមដានយ៉