សិទ្ធិនារី

ទិដ្ឋភាពទូទៅ

សិទ្ធិនារី គឺជាសិទ្ធិ និងសេរីភាពដែលត្រូវបានអះអាងសម្រាប់ស្ត្រី និងក្មេងស្រីនៅទូទាំងពិភពលោក។ សិទ្ធិទាំងនេះរួមមានសិទ្ធិក្នុងការបោះឆ្នោត សិទ្ធិកាន់កាប់ទ្រព្យសម្បត្តិ សិទ្ធិទទួលបានការអប់រំ សិទ្ធិធ្វើការ សិទ្ធិទទួលបានប្រាក់ឈ្នួលស្មើគ្នា សិទ្ធិចូលរួមនៅក្នុងកិច្ចការសាធារណៈ និងសិទ្ធិលើរាងកាយ និងសុខភាពបន្តពូជរបស់ខ្លួន។ សិទ្ធិនារីត្រូវបានចាត់ទុកជាផ្នែកមួយដ៏សំខាន់នៃសិទ្ធិមនុស្សជាសកល តាមការបញ្ជាក់របស់អង្គការសហប្រជាជាតិ។

ចលនាសិទ្ធិនារី ឬដែលច្រើនត្រូវបានគេស្គាល់ថា និយមភាពស្រី្ត (feminism) បានបន្តវិវត្តន៍តាំងពីសតវត្សទី១៩ មកដល់សព្វថ្ងៃ ជាមួយនឹងការសម្រេចបានសមិទ្ធផលផ្នែកច្បាប់ជាច្រើននៅក្នុងបណ្តាប្រទេសអភិវឌ្ឍន៍ និងកំពុងអភិវឌ្ឍន៍។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

សិទ្ធិនារី គឺជាបញ្ហាសកល ដែលមានវិសាលភាពខុសៗគ្នាទៅតាមតំបន់ វប្បធម៌ និងប្រព័ន្ធច្បាប់នៃប្រទេសនីមួយៗ។ យោងតាមរបាយការណ៍របស់អង្គការសហប្រជាជាតិ និងវេទិកាសេដ្ឋកិច្ចពិភពលោក (World Economic Forum) ប្រទេសនៅអឺរ៉ុបខាងជើង ដូចជា អ៊ីស្លង់ ហ្វាំងឡង់ និងន័រវេស ត្រូវបានចាត់ថ្នាក់ខ្ពស់បំផុតក្នុងសន្ទស្សន៍សមភាពយេនឌ័រ។ ផ្ទុយទៅវិញ ប្រទេសមួយចំនួននៅអាស៊ីខាងលិច និងអាហ្វ្រិក នៅតែមានគម្លាតធំរវាងបុរស និងស្ត្រីផ្នែកសេដ្ឋកិច្ច និងនយោបាយ។

នៅកម្ពុជា ក្របខណ្ឌច្បាប់ការពារសិទ្ធិនារី ត្រូវបានចែងនៅក្នុងរដ្ឋធម្មនុញ្ញ និងច្បាប់ស្តីពីការទប់ស្កាត់អំពើហិង្សាក្នុងគ្រួសារ។ ក្រសួងកិច្ចការនារី គឺជាស្ថាប័នផ្លូវការដែលគ្រប់គ្រងគោលនយោបាយយេនឌ័រ។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ចលនាសិទ្ធិនារីសម័យទំនើបបានចាប់ផ្តើមនៅសតវត្សទី១៩ ដែលច្រើនត្រូវបានគេហៅថា "រលកទីមួយ" (first wave)។ តាមការរាយការណ៍របស់ BBC និង Encyclopedia Britannica សន្និសីទ Seneca Falls នៅសហរដ្ឋអាមេរិកក្នុងឆ្នាំ ១៨៤៨ ត្រូវបានគេចាត់ទុកជាព្រឹត្តិការណ៍សំខាន់មួយ ដែលបានដាក់មូលដ្ឋានសម្រាប់ការទាមទារសិទ្ធិបោះឆ្នោតរបស់ស្ត្រី។ ប្រទេសនូវែលសេឡង់ បានក្លាយជាប្រទេសដំបូងគេបង្អស់ក្នុងពិភពលោក ដែលផ្តល់សិទ្ធិបោះឆ្នោតដល់ស្ត្រីនៅឆ្នាំ ១៨៩៣។

រលកទីពីរនៃចលនានិយមភាពស្ត្រី បានកើតឡើងនៅចន្លោះទសវត្សរ៍ ១៩៦០ និង ១៩៨០ ដែលផ្តោតលើសិទ្ធិការងារ ប្រាក់ឈ្នួលស្មើគ្នា សិទ្ធិបន្តពូជ និងការប្រឆាំងនឹងអំពើហិង្សាលើស្ត្រី។ នៅឆ្នាំ ១៩៧៩ មហាសន្និបាតអង្គការសហប្រជាជាតិបានអនុម័តអនុសញ្ញាស្តីពីការលុបបំបាត់រាល់ទម្រង់នៃការរើសអើងប្រឆាំងនឹងស្ត្រី (CEDAW) ដែលក្លាយជាក្របខណ្ឌច្បាប់អន្តរជាតិដ៏សំខាន់។

រលកទីបី និងទីបួន ដែលបានកើតឡើងតាំងពីទសវត្សរ៍ ១៩៩០ និងទសវត្សរ៍ ២០១០ មកដល់សព្វថ្ងៃ បានពង្រីកប្រធានបទរួមបញ្ចូលទាំងបញ្ហាអត្តសញ្ញាណ ចម្រុះវប្បធម៌ និងការបៀតបៀនផ្លូវភេទ។ ចលនា #MeToo ដែលបានផ្ទុះឡើងនៅឆ្នាំ ២០១៧ បានក្លាយជានិមិត្តរូបនៃការតស៊ូប្រឆាំងនឹងការបៀតបៀនផ្លូវភេទនៅកន្លែងធ្វើការ តាមការរាយការណ៍របស់ Reuters និង The Guardian។

សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌

ផ្នែកសេដ្ឋកិច្ច គម្លាតប្រាក់ឈ្នួលរវាងបុរស និងស្ត្រី នៅតែជាបញ្ហាសកល។ យោងតាមអង្គការការងារអន្តរជាតិ (ILO) ស្ត្រីនៅទូទាំងពិភពលោក ទទួលបានប្រាក់ឈ្នួលជាមធ្យមតិចជាងបុរសប្រមាណ ២០ ភាគរយ សម្រាប់ការងារដូចគ្នា។ វត្តមានស្ត្រីនៅក្នុងតំណែងដឹកនាំក្រុមហ៊ុនធំៗ និងសភានយោបាយ នៅតែទាបជាងបុរសក្នុងបណ្តាប្រទេសភាគច្រើន។

ផ្នែកវប្បធម៌ សិទ្ធិនារីច្រើនតែប្រឈមនឹងបញ្ហាប្រពៃណី និងសាសនា។ ការអប់រំក្មេងស្រី ការរៀបការដោយបង្ខំ និងការកាត់សរីរាង្គភេទស្ត្រី (FGM) នៅតែជាបញ្ហាធ្ងន់ធ្ងរនៅក្នុងតំបន់មួយចំនួន តាមការរាយការណ៍របស់ UNICEF និងអង្គការសុខភាពពិភពលោក។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

នៅដើមទសវត្សរ៍ ២០២០ បញ្ហាសិទ្ធិនារី បានក្លាយជាចំណុចកណ្តាលនៃការពិភាក្សាសកល។ ការដកចេញនូវសិទ្ធិរំលូតកូននៅសហរដ្ឋអាមេរិកក្នុងឆ្នាំ ២០២២ តាមរយៈសេចក្តីសម្រេច Dobbs របស់តុលាការកំពូល បានបង្កការតវ៉ានៅទូទាំងពិភពលោក តាមការរាយការណ៍របស់ BBC និង AP។

នៅអាហ្គានីស្ថាន ក្រោមការគ្រប់គ្រងរបស់តាលីបង់តាំងពីឆ្នាំ ២០២១ មក ស្ត្រី និងក្មេងស្រីត្រូវបានហាមឃាត់ពីការអប់រំកម្រិតមធ្យមសិក្សា និងឧត្តមសិក្សា ដែលត្រូវបានអង្គការសហប្រជាជាតិចាត់ទុកជា "ការរើសអើងយេនឌ័រ" (gender apartheid)។

នៅអ៊ីរ៉ង់ ការតវ៉ាបន្ទាប់ពីមរណភាពរបស់ Mahsa Amini នៅឆ្នាំ ២០២២ បានបង្ហាញពីការតស៊ូរបស់ស្ត្រីប្រឆាំងនឹងច្បាប់ស្លៀកពាក់ដ៏តឹងរ៉ឹង។ នៅកម្ពុជា និងតំបន់អាស៊ាន សិទ្ធិការងាររបស់កម្មការិនីវាយនភណ្ឌ ការប្រឆាំងនឹងការជួញដូរមនុស្ស និងអំពើហិង្សាក្នុងគ្រួសារ នៅតែជាប្រធានបទសំខាន់សម្រាប់អ្នកអាន KhmerPulse ដើម្បីតាមដាន។