ទិដ្ឋភាពទូទៅ

ប្រភព: Wikipedia

យោងតាមគេហទំព័រ Wikipedia អង្គការសុខភាពពិភពលោក (WHO) គឺជាទីភ្នាក់ងារជំនាញមួយរបស់អង្គការសហប្រជាជាតិ ដែលទទួលខុសត្រូវលើការសម្របសម្រួលការឆ្លើយតបចំពោះបញ្ហាសុខភាពសាធារណៈអន្តរជាតិ និងគ្រោះអាសន្ននានា។ អង្គការនេះត្រូវបានបង្កើតឡើងនៅថ្ងៃទី ៧ ខែមេសា ឆ្នាំ១៩៤៨ ដោយមានទីស្នាក់ការកណ្ដាលនៅទីក្រុងហ្សឺណែវ ប្រទេសស្វីស ហើយមានការិយាល័យប្រចាំតំបន់ចំនួន ៦ និងការិយាល័យប្រចាំប្រទេសជាង ១៥០ នៅទូទាំងពិភពលោក។

WHO ជាអង្គការសុខភាពអន្តររដ្ឋាភិបាលធំជាងគេបំផុត ដោយបច្ចុប្បន្នមានប្រទេសសមាជិកចំនួន ១៩៤ ដែលសុទ្ធតែជារដ្ឋអធិបតេយ្យ។ តួនាទីសំខាន់របស់ WHO រួមមានការផ្ដល់ភាពជាអ្នកដឹកនាំលើបញ្ហាសុខភាពសកល ការកំណត់របៀបវារៈស្រាវជ្រាវសុខភាព ការបង្កើតបទដ្ឋាន និងស្តង់ដារ ការផ្ដល់គោលនយោបាយផ្អែកលើភស្តុតាង និងការត្រួតពិនិត្យនិន្នាការសុខភាពសកល។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

ប្រភព: Wikipedia

ទីតាំងការិយាល័យកណ្ដាលរបស់អង្គការសុខភាពពិភពលោកស្ថិតនៅទីក្រុងហ្សឺណែវ ប្រទេសស្វីស ដែលជាមជ្ឈមណ្ឌលសម្រាប់ការសម្របសម្រួលសកម្មភាពសុខភាពទូទាំងពិភពលោក។ ក្រៅពីនេះ WHO មានការិយាល័យប្រចាំតំបន់ចំនួន ៦ នៅតាមទ្វីបសំខាន់ៗ រួមមានការិយាល័យសម្រាប់ទ្វីបអាហ្វ្រិក អាមេរិក អាស៊ីអាគ្នេយ៍ អឺរ៉ុប មេឌីទែរ៉ាណេខាងកើត និងប៉ាស៊ីហ្វិកខាងលិច។ បន្ថែមលើនេះ មានការិយាល័យប្រចាំប្រទេសជាង ១៥០ ដែលបម្រើការងារផ្ទាល់ជាមួយរដ្ឋាភិបាលមូលដ្ឋាន។

ចំពោះសមាជិកភាព មានតែរដ្ឋអធិបតេយ្យប៉ុណ្ណោះដែលអាចចូលជាសមាជិក WHO បាន។ បច្ចុប្បន្នមានសមាជិកចំនួន ១៩៤ ប្រទេស ដែលធ្វើឱ្យវាក្លាយជាអង្គការសុខភាពអន្តរជាតិធំជាងគេ។ ប្រទេសសមាជិកនីមួយៗមានតំណាងនៅក្នុងមហាសន្និបាតសុខភាពពិភពលោក (World Health Assembly) ដែលជាស្ថាប័នសម្រេចចិត្តកំពូលរបស់ WHO។ ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជាក៏ជាសមាជិកសកម្មមួយដែរ។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រភព: Wikipedia

ប្រវត្តិនៃកិច្ចសហប្រតិបត្តិការសុខភាពអន្តរជាតិបានចាប់ផ្តើមតាំងពីសតវត្សទី ១៩ ជាមួយនឹងសន្និសីទអនាម័យអន្តរជាតិ (International Sanitary Conferences) ដែលត្រូវបានរៀបចំឡើងដើម្បីគ្រប់គ្រងការរីករាលដាលនៃជំងឺឆ្លងដូចជាជំងឺប៉េស្ត និងជំងឺអាសន្នរោគ។ ក្រោយសង្គ្រាមលោកលើកទី ១ អង្គការសម្ព័ន្ធប្រជាជាតិ (League of Nations) បានបង្កើតអង្គការសុខភាពមួយ ដែលជាបុព្វហេតុដំបូងនៃ WHO។

នៅឆ្នាំ១៩៤៦ រដ្ឋធម្មនុញ្ញនៃអង្គការសុខភាពពិភពលោកត្រូវបានអនុម័ត ហើយចូលជាធរមាននៅថ្ងៃទី ៧ ខែមេសា ឆ្នាំ១៩៤៨ ដែលក្រោយមកត្រូវបានប្រារព្ធជាទិវាសុខភាពពិភពលោករហូតមកដល់សព្វថ្ងៃ។ តាម Wikipedia សមិទ្ធផលសំខាន់បំផុតមួយរបស់ WHO គឺការលុបបំបាត់ជំងឺអុតធំ (smallpox) ដែលត្រូវបានប្រកាសជាផ្លូវការនៅឆ្នាំ១៩៨០ បន្ទាប់ពីយុទ្ធនាការចាក់វ៉ាក់សាំងទ្រង់ទ្រាយធំទូទាំងពិភពលោក។ ជោគជ័យនេះត្រូវបានចាត់ទុកថាជាសមិទ្ធផលធំបំផុតមួយក្នុងប្រវត្តិសុខភាពសាធារណៈ។

ក្រៅពីនេះ WHO ក៏បានដើរតួនាទីយ៉ាងសកម្មក្នុងការប្រយុទ្ធប្រឆាំងនឹងជំងឺប៉ូលីយ៉ូ (polio) ដែលខិតជិតឈានដល់ការលុបបំបាត់ស្ទើរតែទាំងស្រុង។ វាក៏បានបង្កើតបទប្បញ្ញត្តិសុខភាពអន្តរជាតិ (International Health Regulations) ដើម្បីឆ្លើយតបទៅនឹងគ្រោះអាសន្នសុខភាពផងដែរ។

សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌

ប្រភព: Wikipedia

ផ្នែកសេដ្ឋកិច្ចរបស់ WHO ត្រូវបានគាំទ្រដោយថវិកាដែលបានមកពីប្រភពសំខាន់ពីរគឺ ការចូលរួមចំណែកតាមការវាយតម្លៃ (assessed contributions) ពីរដ្ឋសមាជិក និងការបរិច្ចាគស្ម័គ្រចិត្ត (voluntary contributions) ពីប្រទេសម្ចាស់ជំនួយ អង្គការអន្តរជាតិ និងមូលនិធិឯកជនដូចជាមូលនិធិ Bill & Melinda Gates ជាដើម។ យោងតាម Wikipedia ថវិកាសរុបរបស់ WHO សម្រាប់ឆ្នាំ ២០២០-២០២១ មានប្រហែល ៧,៩ ពាន់លានដុល្លារអាមេរិក។ ការពឹងផ្អែកខ្លាំងទៅលើការបរិច្ចាគស្ម័គ្រចិត្តបានបង្កើតឱ្យមានការពិភាក្សាអំពីនិរន្តរភាពហិរញ្ញវត្ថុរបស់អង្គការនេះ។

នៅក្នុងវិស័យ “វប្បធម៌” WHO មានតួនាទីសំខាន់ក្នុងការបង្កើតបទដ្ឋាន និងក្រមសីលធម៌សុខភាពសកល។ ឧទាហរណ៍ជាក់ស្តែងគឺអនុសញ្ញាក្របខណ្ឌស្តីពីការគ្រប់គ្រងថ្នាំជក់ (FCTC) ដែលជាសន្ធិសញ្ញាសុខភាពសាធារណៈដំបូងគេក្រោមការដឹកនាំរបស់ WHO។ កញ្ចប់គោលនយោបាយ MPOWER (Monitor, Protect, Offer, Warn, Enforce, Raise) ដែលបង្ហាញក្នុងរូបភាពខាងលើ ជាឧបករណ៍ជំនួយសម្រាប់ប្រទេសនានាក្នុងការកាត់បន្ថយការប្រើប្រាស់ថ្នាំជក់។ លើសពីនេះ WHO តែងតែជំរុញឱ្យសុខភាពត្រូវបានចាត់ទុកជាសិទ្ធិមនុស្ស និងធ្វើការលើការលុបបំបាត់វិសមភាពសុខភាពជាសកល។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

ប្រភព: Wikipedia

នៅក្នុងបរិបទបច្ចុប្បន្ន តួនាទីរបស់ WHO មានសារៈសំខាន់ខ្លាំងឡើង ជាពិសេសក្នុងអំឡុងពេលមានជំងឺរាតត្បាតកូវីដ-១៩ (COVID-19)។ WHO បានប្រកាសភាពអាសន្នសុខភាពសាធារណៈអន្តរជាតិ (PHEIC) និងបានសម្របសម្រួលការឆ្លើយតបជាសកល រួមទាំងការអភិវឌ្ឍ និងការចែកចាយវ៉ាក់សាំងតាមរយៈយន្តការ COVAX ដែលជាកិច្ចខិតខំប្រឹងប្រែងអន្តរជាតិដើម្បីធានាលទ្ធភាពទទួលបានវ៉ាក់សាំងប្រកបដោយសមធម៌។

សម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជា WHO បានដើរតួនាទីយ៉ាងសំខាន់ក្នុងការពង្រឹងប្រព័ន្ធសុខាភិបាល ការប្រយុទ្ធប្រឆាំងនឹងជំងឺគ្រុនចាញ់ ជំងឺគ្រុនឈាម និងការកែលម្អសុខភាពមាតា និងទារក។ ក្នុងអំឡុងពេលរាតត្បាត ការិយាល័យ WHO ប្រចាំកម្ពុជាបានគាំទ្រក្រសួងសុខាភិបាលក្នុងការតាមដានករណីឆ្លង ការធ្វើតេស្ត និងយុទ្ធនាការចាក់វ៉ាក់សាំង។

ក្រៅពីជំងឺរាតត្បាត WHO ក៏កំពុងប្រឈមមុខនឹងបញ្ហាថ្មីៗដូចជាការពង្រឹងការត្រៀមបង្ការជំងឺរាតត្បាតនាពេលអនាគត ការចរចាសន្ធិសញ្ញាសុខភាពសកលថ្មី និងការធានាប្រភពថវិកាឱ្យមាននិរន្តរភាព។ ការពិភាក្សាជាសកលអំពីការកែទម្រង់ WHO ក៏កំពុងបន្តដើម្បីឱ្យអង្គការនេះអាចឆ្លើយតបទៅនឹងវិបត្តិសុខភាពនាពេលអនាគតបានកាន់តែមានប្រសិទ្ធភាព។