ទិដ្ឋភាពទូទៅ

ប្រភព: Wikipedia

ប្រទេសយេម៉ែន ដែលមានឈ្មោះជាផ្លូវការថា សាធារណរដ្ឋយេម៉ែន គឺជាប្រទេសមួយនៅក្នុងតំបន់អាស៊ីខាងលិច ស្ថិតនៅចុងខាងត្បូងនៃឧបទ្វីបអារ៉ាប់។ តាម Wikipedia ប្រទេសនេះមានព្រំដែនជាប់នឹងអារ៉ាប៊ីសាអ៊ូឌីតនៅខាងជើង និងអូម៉ង់នៅភាគឦសាន ព្រមទាំងជាប់នឹងសមុទ្រអារ៉ាប់នៅខាងកើត ឈូងសមុទ្រអាដែននៅខាងត្បូង និងសមុទ្រក្រហមនៅខាងលិច។

យេម៉ែនជាប្រទេសធំជាងគេទីពីរនៅលើឧបទ្វីបអារ៉ាប់ខាងផ្ទៃដី និងធំជាងគេខាងប្រជាជន។ ប្រទេសនេះត្រូវបានគេស្គាល់យ៉ាងទូលំទូលាយក្នុងពិភពលោកសព្វថ្ងៃ ដោយសារសង្គ្រាមស៊ីវិលដែលបន្តកើតមាន និងវិបត្តិមនុស្សធម៌ដែលអង្គការសហប្រជាជាតិបានវាយតម្លៃថា ជាវិបត្តិមនុស្សធម៌ធ្ងន់ធ្ងរបំផុតមួយនៅលើពិភពលោក។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

ប្រភព: Wikipedia

តាមការរាយការណ៍របស់ Wikipedia ភាសាអង់គ្លេស ប្រទេសយេម៉ែនកាន់កាប់ផ្ទៃដីប្រហែល ៤៥៥,៥០៣ គីឡូម៉ែត្រការ៉េ ហើយមានឆ្នេរសមុទ្រលាតសន្ធឹងប្រហែល ២,០០០ គីឡូម៉ែត្រ។ ខណៈជាមួយគ្នានោះ Wikipedia ភាសាខ្មែរ បានចែងលេខប្រហាក់ប្រហែលថា ៥៥៥,០០០ គីឡូម៉ែត្រការ៉េ។ ដែនដីយេម៉ែនរួមបញ្ចូលទាំងកោះសូកូត្រា (Socotra) ដែលមានជីវចម្រុះប្លែកពីគេ និងតំបន់ភ្នំ Haraz ដ៏ល្បីសម្រាប់វាលស្រែជាន់ៗ។

យេម៉ែនចែករំលែកព្រំដែនសមុទ្រជាមួយជីប៊ូទី អេរីទ្រា សូម៉ាលីលែន និងសូម៉ាលី កាត់តាមតំបន់ស្នែងអាហ្រ្វិក។ រដ្ឋធានីដែលមានចែងក្នុងរដ្ឋធម្មនុញ្ញ និងជាទីក្រុងធំបំផុតគឺទីក្រុងសាណា (Sanaa)។ តាម Wikipedia ភាសាខ្មែរ គិតត្រឹមឆ្នាំ ២០២១ ចំនួនប្រជាជននៃប្រទេសនេះត្រូវបានប៉ាន់ស្មានថាមានចំនួនប្រហែល ៣០,៤៩១,០០០ នាក់។ ភាសាផ្លូវការគឺភាសាអារ៉ាប់ ហើយប្រជាជនភាគច្រើនកាន់សាសនាអ៊ីស្លាម ដែលបែងចែករវាងនិកាយស៊ុននី និងស៊ីអា (Zaidi) នៅតំបន់ភាគខាងលិច។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រភព: Wikipedia

តាម Wikipedia យេម៉ែនជាមាតុភូមិនៃអរិយធម៌អារ៉ាប់ខាងត្បូងបុរាណ រួមមានរាជាណាចក្រ Saba (សាបា) និង Himyar ដែលបានគ្រប់គ្រងផ្លូវពាណិជ្ជកម្មគ្រឿងក្រអូប និងមូរ៉ៈ កាលពីរាប់ពាន់ឆ្នាំមុន។ ទំនប់ធំនៃ Marib ដែលជាស្នាដៃវិស្វកម្មសំខាន់នៃយុគសម័យបុរាណ បានបាក់បែករាប់ដងមុនបុរាណកាល បន្សល់ទុកនូវបាក់សំណល់ដែលនៅមាននាពេលបច្ចុប្បន្ន។ ក្រោយការមកដល់នៃសាសនាអ៊ីស្លាមនៅសតវត្សទី៧ យេម៉ែនបានក្លាយជាមជ្ឈមណ្ឌលនៃនិកាយស៊ីអា Zaidi និងរាជវង្សអ៊ីស្លាមជាច្រើន រួមមាន Rasulid នៅទីក្រុង Taiz។

ចាប់ពីសតវត្សទី១៦ ចក្រភពអូតូម៉ង់បានពង្រីកឥទ្ធិពលលើតំបន់នេះ ហើយចក្រភពអង់គ្លេសបានកាន់កាប់ Aden ក្នុងសតវត្សទី១៩ ដោយប្រើជាកំពង់ផែយុទ្ធសាស្ត្រនៅលើផ្លូវសមុទ្រទៅប្រទេសឥណ្ឌា។ បន្ទាប់ពីការដកថយរបស់អង់គ្លេស យេម៉ែនត្រូវបានបែងចែកជាពីរ៖ យេម៉ែនខាងជើង និងយេម៉ែនខាងត្បូងដែលប្រកាន់និន្នាការសង្គមនិយម។

តាម Wikipedia នៅថ្ងៃទី៣០ ខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ១៩៨៩ លោក Ali Abdullah Saleh ប្រធានាធិបតីយេម៉ែនខាងជើង និងលោក Ali Salem al-Beidh បានចុះហត្ថលេខាលើកិច្ចព្រមព្រៀងបង្រួបបង្រួមប្រទេស ដែលនាំឱ្យកើតសាធារណរដ្ឋយេម៉ែនរួមមួយនៅឆ្នាំ១៩៩០។ ការបះបោរក្នុងឆ្នាំ ២០១១ ដែលជាផ្នែកនៃ "និទាឃរដូវអារ៉ាប់" បានបង្ខំឱ្យលោក Saleh ដាក់ឱ្យលុបអំណាច។

សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌

ប្រភព: Wikipedia

សេដ្ឋកិច្ចយេម៉ែនពឹងផ្អែកលើផលិតកម្មប្រេងកាត និងឧស្ម័នធម្មជាតិ កសិកម្ម និងនេសាទ។ យេម៉ែនជាប្រភពដើមនៃការនាំចេញកាហ្វេពិភពលោក ដោយឈ្មោះកំពង់ផែ "Mokha" (ម៉ូកា) ត្រូវបានគេចាត់ទុកថាជាប្រភពនៃពាក្យ "Mocha" ដែលប្រើសម្រាប់ហៅកាហ្វេ។ តាម Wikipedia កំពង់ផែ Mokha ជាកំពង់ផែដ៏មមាញឹកបំផុតរបស់យេម៉ែនក្នុងសតវត្សទី១៧ និងទី១៨។

ខាងវប្បធម៌ ទីក្រុងចាស់សាណា ដែលត្រូវបានចុះក្នុងបញ្ជីបេតិកភណ្ឌពិភពលោករបស់ UNESCO ល្បីដោយផ្ទះប៉មរាងពិសេសតុបតែងដោយឥដ្ឋ និងកំបោរស។ ទីក្រុង Shibam នៅតំបន់ Hadramawt ក៏ត្រូវបានគេហៅថា "ម៉ាន់ហាតុននៃវាលខ្សាច់" ដោយសារផ្ទះប៉មខ្ពស់ៗរបស់វា។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

ប្រភព: Wikipedia

ចាប់តាំងពីឆ្នាំ ២០១៤ យេម៉ែនបានធ្លាក់ចូលក្