ទិដ្ឋភាពទូទៅ

ប្រភព: Wikipedia

តាមការរាយការណ៍របស់វិគីភីឌា ប្រទេសហ្សំប៊ី (ឈ្មោះផ្លូវការ៖ សាធារណរដ្ឋហ្សំប៊ី) គឺជាប្រទេសមួយដែលគ្មានព្រំប្រទល់ជាប់សមុទ្រ ស្ថិតនៅតំបន់អាហ្វ្រិកខាងត្បូង។ ប្រទេសនេះមានព្រំដែនជាប់នឹងប្រទេសចំនួន ៨ រួមមាន សាធារណរដ្ឋប្រជាធិបតេយ្យកុងហ្គោនៅខាងជើង តង់ហ្សានីនៅខាងជើងឈៀងខាងកើត ម៉ាឡាវីនៅខាងកើត ម៉ូហ្សំប៊ីកនៅខាងកើតឈៀងខាងត្បូង ហ្ស៊ីមបាវេនិងបូតស្វាណានៅខាងត្បូង ណាមីប៊ីនៅខាងត្បូងឈៀងខាងលិច និងអង់ហ្គោឡានៅខាងលិច។

រដ្ឋធានីរបស់ហ្សំប៊ីគឺទីក្រុងលូសាកា (Lusaka) ដែលស្ថិតនៅភាគខាងត្បូងកណ្តាលនៃប្រទេស។ ប្រជាជនភាគច្រើនរស់នៅប្រមូលផ្តុំជុំវិញទីក្រុងលូសាកា និងខេត្តខូបភឺបែលថ៍ (Copperbelt) នៅភាគខាងជើង ដែលជាមជ្ឈមណ្ឌលសេដ្ឋកិច្ចដ៏សំខាន់។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

ប្រភព: Wikipedia

ហ្សំប៊ីជាប្រទេសមួយដែលសម្បូរទៅដោយទន្លេ និងបឹង។ ទន្លេហ្សាំបេហ្ស៊ី (Zambezi) ហូរកាត់តំបន់ភាគខាងត្បូង ហើយបង្កើតបានជាទឹកធ្លាក់វិចតូរីយ៉ា (Victoria Falls) ដែលជាតំបន់ទេសចរណ៍ដ៏ល្បីល្បាញមួយក្នុងពិភពលោក។ អាកាសធាតុភាគច្រើនគឺជាតំបន់ត្រូពិច ដោយមានរដូវប្រាំង និងរដូវវស្សាច្បាស់លាស់។

យោងតាមផែនទីភាសា និងក្រុមជនជាតិពីវិគីភីឌា ប្រទេសហ្សំប៊ីមានប្រជាជនចម្រុះជនជាតិយ៉ាងច្រើន រួមមាន បេមបា (Bemba) តុងហ្កា (Tonga) ឡូហ្ស៊ី (Lozi) ឈេវ៉ា (Chewa) និងអង់ហ្គោនី (Ngoni) ជាដើម។ ភាសាអង់គ្លេសជាភាសាផ្លូវការរបស់ប្រទេស ប៉ុន្តែមានភាសាក្នុងស្រុកជាច្រើនត្រូវបានប្រើប្រាស់យ៉ាងទូលំទូលាយ។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រភព: Wikipedia

តាមការស្រាវជ្រាវបុរាណវិទ្យា និងឯកសារវិគីភីឌា តំបន់ដែលជាប្រទេសហ្សំប៊ីបច្ចុប្បន្ន ធ្លាប់មានមនុស្សរស់នៅតាំងពីសម័យបុរេប្រវត្តិ។ ផ្ទាំងគំនូរថ្មនៅរូងភ្នំ Nsalu ក្នុងឧទ្យានជាតិកាសាន់កា (Kasanka National Park) បង្ហាញពីវត្តមានមនុស្សនៅក្នុងតំបន់នេះរាប់ពាន់ឆ្នាំមកហើយ។

នៅសម័យប្រវត្តិសាស្ត្រ ក្រុមជនជាតិនិយាយភាសា Bantu បានធ្វើចំណាកស្រុកចូលមកតំបន់នេះ ហើយបានបង្កើតនគរ និងចក្រភពជាច្រើន។ តាមរូបភាព និងព័ត៌មានពីវិគីភីឌា ក្រុមគ្រប់គ្រងនៃមហានគរហ្ស៊ីមបាវេ (Great Zimbabwe) ដែលជាជនជាតិកាឡាងហ្កា/សូណា (Kalanga/Shona) បានគ្រប់គ្រងពាណិជ្ជកម្មនៅតំបន់ Ingombe Ilede ក្នុងប្រទេសហ្សំប៊ីសព្វថ្ងៃ។ នគរលុនដា (Lunda) ក្រោមការដឹកនាំរបស់មវ៉ាតា កាហ្សេមបេ (Mwata Kazembe) ក៏ធ្លាប់មានអំណាចនៅសតវត្សរ៍ទី១៨ និងទី១៩ ដោយបានទទួលស្វាគមន៍អ្នកដំណើរព័រទុយហ្គាល់ ដូចបង្ហាញក្នុងរូបគំនូរ។

នៅសតវត្សរ៍ទី១៩ អ្នករុករក និងអ្នកផ្សព្វផ្សាយសាសនាស្កុតឡេន លោក David Livingstone បានធ្វើដំណើរមកដល់តំបន់នេះ ដោយបានដាក់ឈ្មោះទឹកធ្លាក់នេះថា Victoria Falls ក្នុងកិត្តិយសព្រះមហាក្សត្រិយានី Victoria នៃចក្រភពអង់គ្លេស។ ក្រោយមក ហ្សំប៊ីបានក្លាយជាអាណាព្យាបាលអង់គ្លេស ក្រោមឈ្មោះថា រ៉ូដេស៊ីខាងជើង (Northern Rhodesia) រហូតដល់ទទួលបានឯករាជ្យនៅថ្ងៃទី ២៤ ខែតុលា ឆ្នាំ ១៩៦៤។

លោក Kenneth Kaunda បានក្លាយជាប្រធានាធិបតីទីមួយរបស់ប្រទេស ហើយបានដឹកនាំប្រទេសអស់រយៈពេលជាច្រើនទសវត្សរ៍ (រូបថតបង្ហាញលោកក្នុងដំណើរទស្សនកិច្ចនៅរូម៉ានីឆ្នាំ ១៩៧០)។ ក្នុងអំឡុងពេលនោះ ហ្សំប៊ីបានដើរតួនាទីសំខាន់ក្នុងការគាំទ្រចលនារំដោះជាតិនៅអាហ្វ្រិកខាងត្បូង ជាពិសេសនៅក្នុងសង្គ្រាមព្រៃនៅប្រទេសរ៉ូដេស៊ី (ឥឡូវហ្ស៊ីមបាវេ) ដូចបានបង្ហាញក្នុងផែនទីស្ថានការណ៍ឆ្នាំ ១៩៦៥។

បន្ទាប់ពីការចាកចេញរបស់លោក Kaunda ហ្សំប៊ីបានផ្លាស់ប្តូរទៅរបបប្រជាធិបតេយ្យពហុបក្ស។ រូបភាពនៃពិធីសម្ពោធលោក Edgar Lungu ជាប្រធានាធិបតីនៅពហុកីឡាដ្ឋានជាតិ បង្ហាញពីការបន្តដំណើរការប្រជាធិបតេយ្យ។

សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌

ប្រភព: Wikipedia

សេដ្ឋកិច្ចហ្សំប៊ីពឹងផ្អែកយ៉ាងខ្លាំងលើឧស្សាហកម្មរ៉ែទង់ដែង ដូចបានបង្ហាញក្នុងរូបថតអណ្តូងរ៉ែ Nkana នៅក្នុងទីក្រុង Kitwe។ វិស័យនេះគឺជាប្រភពចំណូលដ៏សំខាន់របស់ប្រទេស។ ទោះបីជាមានទ្រព្យធនរ៉ែដ៏ច្រើនក៏ដោយ កម្រិត GDP សម្រាប់មនុស្សម្នាក់នៅហ្សំប៊ីនៅទាបជាងមធ្យមភាគពិភពលោក ដូចបានបង្ហាញក្នុងតារាងប្រៀបធៀប (រូបភាព GDP per capita)។ វិស័យកសិកម្ម និងទេសចរណ៍ក៏ដើរតួនាទីសំខាន់ផងដែរ ដោយទឹកធ្លាក់ Victoria ជាកន្លែងទាក់ទាញភ្ញៀវទេសចរអន្តរជាតិ។

ផ្នែកវប្បធម៌ ប្រទេសហ្សំប៊ីមានប្រពៃណី និងពិធីបុណ្យចម្រុះពីក្រុមជនជាតិផ្សេងៗ។ ម្ហូបចម្បងរបស់ប្រជាជនគឺ Nsima (បបរពោត) ដែលជាធម្មតាទទួលទានជាមួយបន្លែ សាច់ ឬត្រី (ដូចរូបភាព Nsima Relishes)។ ពិធី Kuomboka របស់ជនជាតិ Lozi ដែលប្រារព្ធការផ្លាស់ទីរបស់ស្តេច Litunga ពីវាំងទាបទៅវាំងលើដីខ្ពស់ គឺជាព្រឹត្តិការណ៍វប្បធម៌ដ៏សំខាន់មួយ។ សិល្បៈប្រពៃណី ដូចជារូបចម្លាក់ឈើពីតំបន់កុងហ្គោ (ដូចរូប Yombe) ក៏ឆ្លុះបញ្ចាំងពីទំនាក់ទំនងវប្បធម៌ក្នុងតំបន់ដែរ។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

ប្រភព: Wikipedia

ប្រទេសហ្សំប៊ីនៅតែជាប្រទេសមួយដែលមានស្ថិរភាពនយោបាយនៅក្នុងតំបន់អាហ្វ្រិកខាងត្បូង ដោយមានការផ្ទេរអំណាចដោយសន្តិភាពតាមរយៈការបោះឆ្នោតច្រើនលើក។ អគាររដ្ឋសភាជាតិនៅទីក្រុងលូសាកាជានិមិត្តរូបនៃលទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យរបស់ប្រទេស។

ទន្ទឹមនឹងនេះ ហ្សំប៊ីកំពុងប្រឈមនឹងបញ្ហាសេដ្ឋកិច្ច រួមទាំងបំណុលសាធារណៈខ្ពស់ និងការពឹងផ្អែកខ្លាំងលើការនាំចេញទង់ដែង ដែលធ្វើឱ្យសេដ្ឋកិច្ចងាយរងគ្រោះពីការប្រែប្រួលតម្លៃទំនិញពិភពលោក។ វិស័យថាមពលអគ្គិសនី ដែលពឹងផ្អែកយ៉ាងសំខាន់លើវារីអគ្គិសនី ក៏កំពុងប្រឈមនឹងផលប៉ះពាល់ពីការប្រែប្រួលអាកាសធាតុ (ដូចបង្ហាញក្នុងក្រាហ្វផលិតកម្មអគ្គិសនី)។ ហ្សំប៊ីបន្តស្វែងរកដំណោះស្រាយចំពោះបញ្ហាអភិវឌ្ឍន៍ទាំងនេះ ហើយនៅតែជាដៃគូដ៏សំខាន់នៅក្នុងតំបន់។