ទិដ្ឋភាពទូទៅ

ប្រភព: Wikipedia

សួនសត្វ គឺជាទីតាំងដែលសត្វត្រូវបានរក្សាទុកនៅក្នុងទ្រុង ឬកន្លែងកំណត់ សម្រាប់ដាក់តាំងបង្ហាញជាសាធារណៈ ហើយជាញឹកញាប់សម្រាប់គោលបំណងអភិរក្ស និងបង្កាត់ពូជ តាមការរាយការណ៍របស់សព្វវចនាធិប្បាយ Wikipedia ។ សួនសត្វមានទំហំ និងប្រភេទខុសៗគ្នា ចាប់ពីសួនសត្វតូចៗនៅតាមសហគមន៍ រហូតដល់សួនសត្វធំៗដូចជាសួនសត្វសាហ្វារី (safari parks) និងអាងចិញ្ចឹមសត្វទឹក (aquariums) ដែលផ្តល់នូវបទពិសោធន៍ខុសៗគ្នាដល់ភ្ញៀវ។

សួនសត្វមានតួនាទីសំខាន់ក្នុងការអប់រំសាធារណៈអំពីភាពសម្បូរបែបនៃជីវិតសត្វ និងបញ្ហាប្រឈមនៃការអភិរក្ស។ តាមរយៈកម្មវិធីបង្កាត់ពូជ និងកិច្ចសហការអន្តរជាតិ ពួកវាក៏បានជួយសង្គ្រោះប្រភេទសត្វជិតផុតពូជជាច្រើន ដែលមិនអាចរស់រានដោយខ្លួនឯងនៅក្នុងព្រៃបាន យោងតាម Wikipedia ។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

ប្រភព: Wikipedia

សួនសត្វមានវត្តមាននៅទូទាំងពិភពលោក លើកលែងតែទ្វីបអង់តាក់ទិក ហើយអាចរកឃើញនៅគ្រប់តំបន់ ចាប់ពីទីក្រុងធំៗ រហូតដល់តំបន់ជនបទ។ សួនសត្វខ្លះផ្តោតលើការបង្ហាញសត្វក្នុងតំបន់ ដូចជាសត្វព្រៃនៅអាស៊ីអាគ្នេយ៍ ខណៈពេលដែលសួនសត្វដទៃទៀតមានការប្រមូលផ្តុំសត្វចម្រុះពីគ្រប់ទិសទីនៃពិភពលោក។

បុគ្គលិកនៅសួនសត្វដើរតួនាទីយ៉ាងសំខាន់ រួមមាន អ្នកថែទាំសត្វ ពេទ្យសត្វ អ្នកអភិរក្ស និងអ្នកអប់រំ។ ពួកគេធានាសុខុមាលភាពសត្វ និងបង្កើតបទពិសោធន៍សិក្សាសម្រាប់ភ្ញៀវទេសចរ។ តាមការប៉ាន់ស្មានរបស់អង្គការសមាគមសួនសត្វ និងអាងចិញ្ចឹមសត្វទឹកពិភពលោក (WAZA) ដែលត្រូវបានរាយការណ៍ដោយ Wikipedia មានភ្ញៀវទេសចរជាង ៧០០ លាននាក់ចូលទស្សនាសួនសត្វ និងអាងចិញ្ចឹមសត្វទឹកជារៀងរាល់ឆ្នាំ ដែលបង្ហាញពីការចូលរួមយ៉ាងធំធេងរបស់ប្រជាជន។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រភព: Wikipedia

ប្រវត្តិសាស្ត្រនៃសួនសត្វ មានតាំងពីសម័យបុរាណ ដែលគេស្គាល់ថាជា "មេនេជេរី" (menagerie) ។ ព្រះមហាក្សត្រ និងអ្នកមានអំណាចនៅប្រទេសចិន អេហ្ស៊ីបបុរាណ និងចក្រភពរ៉ូម បានប្រមូលសត្វកម្រពីទឹកដីឆ្ងាយៗ ជានិមិត្តរូបនៃអំណាច និងទ្រព្យសម្បត្តិ តាមការរាយការណ៍របស់ Wikipedia ។ នៅអឺរ៉ុប ឧទាហរណ៍ដូចជា ការប្រមូលសត្វនៅប៉មឡុងដ៍ (Tower of London) ដែលមានអាយុកាលរាប់សតវត្សរ៍ និងការប្រមូលសត្វនៅវិមាន Versailles ក្នុងប្រទេសបារាំង។

សួនសត្វបែបវិទ្យាសាស្ត្រដំបូងគេបង្អស់គឺសួនសត្វឡុងដ៍ (London Zoo) ដែលបានបើកសម្រាប់សមាជិកនៃសមាគមសួនសត្វឡុងដ៍ (Zoological Society of London) ក្នុងឆ្នាំ ១៨២៨ និងបានបើកជាសាធារណៈនៅឆ្នាំ ១៨៤៧។ សួនសត្វ Tiergarten Schönbrunn នៅទីក្រុងវីយែន ប្រទេសអូទ្រីស ដែលបានបើកដំណើរការនៅឆ្នាំ ១៧៥២ ក៏ត្រូវបានចាត់ទុកថាជាសួនសត្វចាស់ជាងគេបំផុតដែលនៅតែដំណើរការ យោងតាម Wikipedia។

នៅសតវត្សរ៍ទី២០ ការរចនាសួនសត្វបានផ្លាស់ប្តូរយ៉ាងខ្លាំង ពីទ្រុងដែកតូចចង្អៀត ដូចទ្រុងខ្លាឃ្មុំនៅសួនសត្វ Dalian ប្រទេសចិន (រូបភាពឆ្នាំ ១៩៩៧) ទៅជាកន្លែងបើកចំហដែលធ្វើត្រាប់តាមជម្រកធម្មជាតិ ដូចជាសួនសត្វ North Carolina Zoo និងសួនសត្វសាហ្វារីជាច្រើន។ ករណីដ៏ចម្រូងចម្រាសមួយក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រគឺការដាក់តាំងមនុស្ស Ota Benga នៅសួនសត្វ Bronx ឆ្នាំ ១៩០៦ ដែលបានបង្ហាញពីបញ្ហាសីលធម៌នៅសម័យនោះ តាម Wikipedia។

សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌

ប្រភព: Wikipedia

សួនសត្វជាប្រភពចំណូលដ៏សំខាន់សម្រាប់សេដ្ឋកិច្ចក្នុងស្រុក ដោយការទាក់ទាញភ្ញៀវទេសចរ និងបង្កើតការងារ។ យោងតាម Wikipedia សួនសត្វធំៗនៅលើពិភពលោកមានថវិកាប្រតិបត្តិការរាប់សិបលានដុល្លារក្នុងមួយឆ្នាំ ហើយចំណូលពីលក់សំបុត្រ និងអំណោយត្រូវបានប្រើប្រាស់សម្រាប់ការថែទាំសត្វ ការអប់រំ និងកម្មវិធីអភិរក្សនៅក្នុងព្រៃ។

វប្បធម៌សួនសត្វបានបង្កប់ខ្លួននៅក្នុងសង្គមជាច្រើន ដោយសួនសត្វជាទីកន្លែងសម្រាប់ការកម្សាន្តគ្រួសារ ការរៀបការថ្ងៃឈប់សម្រាក និងជាវេទិកាសម្រាប់ការយល់ដឹងអំពីបរិស្ថាន។ ផ្ទាំងរូបភាពផ្សព្វផ្សាយដូចជារបស់ WPA នៅសហរដ្ឋអាមេរិក (ឆ្នាំ ១៩៣៧) បានបង្ហាញពីការលើកទឹកចិត្តសាធារណៈឱ្យទស្សនាសួនសត្វជាផ្នែកមួយនៃជីវិតទីក្រុង។ នៅសម័យទំនើប សួនសត្វក៏ប្រើប្រាស់ប្រព័ន្ធផ្សព្វផ្សាយសង្គម និងបច្ចេកវិទ្យាដើម្បីភ្ជាប់ទំនាក់ទំនងជាមួយអ្នកគាំទ្រទូទាំងពិភពលោក។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

ប្រភព: Wikipedia

នៅសតវត្សរ៍ទី២១ សួនសត្វស្ថិតក្នុងចំណុចប្រសព្វរវាងការអភិរក្ស និងការរិះគន់សីលធម៌។ តាមការរាយការណ៍របស់ Wikipedia សួនសត្វទំនើបបានក្លាយជាមជ្ឈមណ្ឌលសម្រាប់ការពារប្រភេទសត្វ តាមរយៈកម្មវិធីបង្កាត់ពូជអន្តរជាតិ ដូចជា European Endangered Species Programme (EEP) និងការស្រាវជ្រាវវិទ្យាសាស្ត្រសំខាន់ៗ។ ទន្ទឹមគ្នានេះ សកម្មជនសិទ្ធិសត្វបានទាមទារឱ្យបញ្ចប់ការទុកសត្វព្រៃក្នុងទ្រុង ដោយចង្អុលបង្ហាញថាការរក្សាសត្វធំៗ ដូចជាដំរី និងខ្លា ក្នុងទីធ្លាតូចអាចបង្កគ្រោះថ្នាក់ដល់សុខុមាលភាពរបស់ពួកវា។ ការរចនាថ្មីៗ ដូចជាផ្លូវរូងក្រោមទឺក Afrykarium នៅប្រទេសប៉ូឡូញ បង្ហាញពីការខិតខំផ្តល់លក្ខខណ្ឌរស់នៅដែលជិតនឹងធម្មជាតិ។

សម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជា ទោះបីជាសួនសត្វបែបប្រពៃណីមានចំនួនតិចក៏ដោយ ក៏មានមជ្ឈមណ្ឌលសង្គ្រោះសត្វព្រៃ និងកន្លែងអភិរក្សដូចជាភ្នំតាម៉ៅ (Phnom Tamao) ដែលដើរតួនាទីស្រដៀងគ្នាក្នុងការអប់រំ និងការពារប្រភេទសត្វកម្រក្នុងស្រុក ដូចជាខ្លាធំ និងដំរី។ ដោយសារការប្រែប្រួលអាកាសធាតុ និងការបាត់បង់ទីជម្រក តួនាទីរបស់ស្ថាប័នទាំងនេះកាន់តែមានសារៈសំខាន់។ សួនសត្វនៅកម្ពុជា និងទូទាំងពិភពលោក ត្រូវប្រឈមនឹងសម្ពាធក្នុងការបង្ហាញពីតម្លៃរបស់ខ្លួន មិនត្រឹមតែជាកន្លែងកម្សាន្តប៉ុណ្ណោះទេ ប៉ុន្តែថែមទាំងជាអ្នកការពារជីវចម្រុះដ៏សកម្មផងដែរ។