កាលពី ៥៤ ឆ្នាំមុន ការប្រកួតកីឡាអូឡាំពិករដូវក្តៅឆ្នាំ ១៩៧២ នៅក្រុង Munich ប្រទេសអាល្លឺម៉ង់ខាងលិច ដែលបានចាប់ផ្ដើមនៅថ្ងៃទី ២៦ ខែសីហា និងគ្រោងនឹងបញ្ចប់នៅថ្ងៃទី ១១ ខែកញ្ញា ត្រូវបានគ្របដណ្ដប់ដោយសោកនាដកម្មដែលពិភពលោកនៅតែចងចាំរហូតមកដល់ថ្ងៃនេះ។ វិគីភីឌាបានកត់ត្រាថា សមាជិក ៨ នាក់នៃក្រុមសកម្មប្រយុទ្ធប៉ាឡេស្ទីន Black September បានជ្រៀតចូលភូមិអូឡាំពិក សម្លាប់សមាជិក ២ នាក់នៃក្រុមកីឡាអ៊ីស្រាអែល ហើយចាប់អ្នកទាំង ៩ នាក់ទៀតធ្វើជាចំណាប់ខ្មាំង។ ចំណាប់ខ្មាំងទាំងនោះត្រូវបានសម្លាប់នៅពេលក្រោយ ក្នុងអំឡុងប្រតិបត្តិការជួយសង្គ្រោះដែលបរាជ័យ ដែលធ្វើឲ្យព្រឹត្តិការណ៍ដែលគេស្គាល់ជាទូទៅថា «ការសម្លាប់រង្គាល Munich» នេះក្លាយជារបួសស្នាមដ៏ជ្រៅបំផុតមួយក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រកីឡាអូឡាំពិក។

បរិបទរបស់ម្ចាស់ផ្ទះធ្វើឲ្យព្រឹត្តិការណ៍នេះកាន់តែមានន័យនយោបាយជ្រាលជ្រៅ។ តាមវិគីភីឌា អូឡាំពិក Munich ឆ្នាំ ១៩៧២ គឺជាកីឡាអូឡាំពិករដូវក្តៅលើកទី ២ ដែលប្រទេសអាល្លឺម៉ង់ធ្វើជាម្ចាស់ផ្ទះ បន្ទាប់ពីអូឡាំពិកក្រុង Berlin ឆ្នាំ ១៩៣៦ ដែលបានប្រព្រឹត្តទៅក្រោមការគ្រប់គ្រងរបស់របបណាស៊ី។ ប្រទេសអាល្លឺម៉ង់ខាងលិច ដែលត្រូវបានបង្កើតឡើងនៅថ្ងៃទី ២៣ ខែឧសភា ឆ្នាំ ១៩៤៩ ពីរដ្ឋទាំង ១២ ក្នុងតំបន់កាន់កាប់របស់សហរដ្ឋអាមេរិក ចក្រភពអង់គ្លេស និងបារាំង ក្រោយសង្គ្រាមលោកលើកទី ២ ស្ថិតក្នុងប្លុកលោកខាងលិចអំឡុងសង្គ្រាមត្រជាក់។ រដ្ឋនេះមានវត្តមានរហូតដល់ការបង្រួបបង្រួមជាមួយអាល្លឺម៉ង់ខាងកើតនៅថ្ងៃទី ៣ ខែតុលា ឆ្នាំ ១៩៩០។ សម្រាប់ប្រទេសនេះ ការធ្វើជាម្ចាស់ផ្ទះអូឡាំពិកត្រូវបានគេមើលឃើញថាជាឱកាសដើម្បីបង្ហាញមុខមាត់ថ្មីរបស់រដ្ឋប្រជាធិបតេយ្យ ដែលខុសគ្នាពីរូបភាពអាល្លឺម៉ង់ក្រោមរបបណាស៊ី។ ប៉ុន្តែការវាយប្រហាររបស់ក្រុមសកម្មប្រយុទ្ធបានបង្ហាញថា សូម្បីតែឆាកអន្តរជាតិដែលកសាងឡើងសម្រាប់សាមគ្គីភាព និងការបើកចំហ ក៏មិនអាចគេចផុតពីជម្លោះនយោបាយដែលឆេះរោលរាលនៅមជ្ឈិមបូព៌ាបានដែរ។

ក្រុង Munich ខ្លួនឯងក៏ជាផ្ទៃខាងក្រោយដ៏មានអត្ថន័យដែរ។ តាមវិគីភីឌា Munich ជាទីក្រុងធំបំផុតនៃតំបន់ Bavaria ក្នុងប្រទេសអាល្លឺម៉ង់ ហើយជាទីក្រុងធំទី ៣ របស់អាល្លឺម៉ង់ បន្ទាប់ពីក្រុង Berlin និងក្រុង Hamburg។ ទីក្រុងនេះស្ថិតនៅលើដងទន្លេ Isar ភាគខាងជើងនៃជួរភ្នំ Alps ហើយជាទីក្រុងដែលមានដង់ស៊ីតេប្រជាជនខ្ពស់បំផុតក្នុងប្រទេសអាល្លឺម៉ង់។ បច្ចុប្បន្ន តាមការកត់ត្រារបស់វិគីភីឌាក្នុងឆ្នាំ ២០២៤ ប្រជាជនក្រុង Munich មានជាង ១,៦ លាននាក់។ ការជ្រើសរើសទីក្រុងប្រវត្តិសាស្ត្រដ៏ធំបែបនេះធ្វើជាឆាកនៃការប្រកួតអូឡាំពិក ត្រូវបានគេមើលឃើញថាជាសញ្ញានៃការត្រឡប់មកវិញរបស់អាល្លឺម៉ង់ក្នុងឆាកអន្តរជាតិ ប៉ុន្តែភាពល្បីល្បាញនៃទីក្រុងនេះក៏បានបង្កើនចំណាប់អារម្មណ៍របស់ពិភពលោកចំពោះសោកនាដកម្មដែលបានកើតឡើងក្នុងវាផងដែរ។

ក្រុមដែលនៅពីក្រោយការវាយប្រហារនេះ គឺជាអង្គការដែលមានប្រវត្តិនៃអំពើហិង្សារួចទៅហើយ។ វិគីភីឌាបានកត់ត្រាថា អង្គការ Black September ត្រូវបានបង្កើតឡើងនៅខែកញ្ញា ឆ្នាំ ១៩៧០ ហើយក្រៅពីព្រឹត្តិការណ៍ Munich ក្រុមនេះក៏បានទទួលខុសត្រូវចំពោះការធ្វើឃាតលោក Wasfi Tal នាយករដ្ឋមន្ត្រីហ្សកដានីផងដែរ។ ការពិតដែលថាក្រុមនេះបានធ្វើសកម្មភាពទាំងនៅក្នុងតំបន់ ដូចជាការធ្វើឃាតនាយករដ្ឋមន្ត្រីហ្សកដានី និងទាំងនៅឆ្ងាយពីតំបន់ ដូចជាការវាយប្រហារនៅ Munich នោះ បង្ហាញថាអង្គការនេះបានដំណើរការក្នុងលក្ខណៈឆ្លងដែន។ ព្រឹត្តិការណ៍ក្នុងអំឡុងកីឡាអូឡាំពិកនេះ ត្រូវបានចាត់ទុកជាសកម្មភាពដែលទទួលបានការផ្សព្វផ្សាយទូលំទូលាយបំផុតរបស់ក្រុមនេះ។

សាវតារបស់ក្រុមនេះចងភ្ជាប់ដោយផ្ទាល់ទៅនឹងសំណួរប៉ាឡេស្ទីន។ តាមវិគីភីឌា ប្រជាជនប៉ាឡេស្ទីនជាជនជាតិអារ៉ាប់ដែលមានដើមកំណើតនៅតំបន់ប៉ាឡេស្ទីន ដោយមានពូជពង្សមកពីអ្នកដែលបានរស់នៅលើទឹកដីនេះរាប់ពាន់ឆ្នាំមកហើយ។ វិគីភីឌាក៏បានពណ៌នាថា ពួកគេជាសហគមន៍ដែលមានឯកភាពខ្ពស់ក្នុងអត្តសញ្ញាណវប្បធម៌ និងជាតិពន្ធុ ហើយមានទំនាក់ទំនងភាសា និងវប្បធម៌ជិតស្និទ្ធជាមួយប្រជាជនអារ៉ាប់ដទៃទៀតនៅតំបន់ Levant។ ការយល់ដឹងអំពីអត្តសញ្ញាណដ៏យូរលង់នេះ ជាគន្លឹះមួយក្នុងការយល់ពីកម្លាំងនៃអារម្មណ៍នយោបាយដែលនៅពីក្រោយជម្លោះ ទោះបីជាវិធីសាស្ត្រដែលក្រុម Black September បានប្រើនៅ Munich ត្រូវបានកត់ត្រាទុកជាការវាយប្រហារភេរវកម្មក៏ដោយ។

តាមការកត់ត្រារបស់វិគីភីឌា កីឡាករ គ្រូបង្វឹក និងមន្ត្រីអ៊ីស្រាអែលសរុបចំនួន ១១ នាក់បានបាត់បង់ជីវិតក្នុងព្រឹត្តិការណ៍នេះ រួមទាំងប៉ូលិសអាល្លឺម៉ង់ខាងលិច ១ នាក់ទៀតផងដែរ។ ចាប់ពីការជ្រៀតចូលភូមិអូឡាំពិក ដែលក្នុងនោះសមាជិក ២ នាក់នៃក្រុមកីឡាអ៊ីស្រាអែលត្រូវបានសម្លាប់ រហូតដល់មរណភាពរបស់ចំណាប់ខ្មាំងទាំង ៩ នាក់ ដំណើររឿងទាំងមូលបានកើតឡើងក្នុងរយៈពេលតិចជាង ២៤ ម៉ោង។ វិគីភីឌាបានបញ្ជាក់បន្ថែមថា ចំណាប់ខ្មាំងទាំងនោះត្រូវបានក្រុមសកម្មប្រយុទ្ធសម្លាប់នៅពេលក្រោយ ក្នុងអំឡុងប្រតិបត្តិការជួយសង្គ្រោះដែលបរាជ័យ។ ការពិតដែលថាសោកនាដកម្មបានកើតឡើងក្នុងជីវិតប្រចាំថ្ងៃនៃការប្រកួត ជាជាងក្នុងសមរភូមិ គឺជាអ្វីដែលធ្វើឲ្យព្រឹត្តិការណ៍នេះខុសគ្នាពីអំពើហិង្សាដទៃទៀតនាសម័យនោះ។

កេរដំណែលដ៏យូរអង្វែងបំផុតនៃព្រឹត្តិការណ៍នេះ គឺការផ្លាស់ប្ដូរយ៉ាងជ្រាលជ្រៅលើរបៀបដែលប្រទេសនានាឆ្លើយតបនឹងភេរវកម្ម។ វិគីភីឌាបានកត់ត្រាថា ការវាយប្រហាររបស់ក្រុម Black September រួមទាំងព្រឹត្តិការណ៍ Munich បាននាំទៅដល់ការបង្កើត ឬការធ្វើឲ្យក្លាយជាអង្គភាពឯកទេស នៃកងកម្លាំងប្រឆាំងភេរវកម្មអចិន្ត្រៃយ៍នៅក្នុងប្រទេសអឺរ៉ុបជាច្រើន។ ការពិតដែលថាការវាយប្រហារទាំងនេះបាននាំទៅដល់ការបង្កើត ឬការធ្វើឯកទេសកម្មនៃកងកម្លាំងបែបនេះ បង្ហាញថាមុនឆ្នាំ ១៩៧២ ប្រទេសអឺរ៉ុបជាច្រើនមិនទាន់មានសមត្ថភាពជាក់លាក់សម្រាប់ដោះស្រាយវិបត្តិចាប់ចំណាប់ខ្មាំងបែបនេះនៅឡើយទេ។ ហើយដោយសារតែអង្គភាពទាំងនោះត្រូវបានហៅថាជាអង្គភាព «អចិន្ត្រៃយ៍» មេរៀនរបស់ Munich អាចនិយាយបានថាបានដក់ជាប់ក្នុងរចនាសម្ព័ន្ធសន្តិសុខអឺរ៉ុបរហូតមកដល់បច្ចុប្បន្ន។

ព្រឹត្តិការណ៍ Munich ក៏បានបន្សល់ទុកសំណួរយូរអង្វែងសម្រាប់ចលនាអូឡាំពិកផងដែរ។ តាមវិគីភីឌា ប្រទេសអាល្លឺម៉ង់បានក្លាយជាប្រទេសទី ២ បន្ទាប់ពីសហរដ្ឋអាមេរិក ដែលមានទីក្រុង ២ ផ្សេងគ្នាធ្វើជាម្ចាស់ផ្ទះកីឡាអូឡាំពិករដូវក្តៅ គឺក្រុង Berlin និងក្រុង Munich ប៉ុន្តែអូឡាំពិកឆ្នាំ ១៩៧២ នឹងត្រូវគេចងចាំជារៀងរហូតសម្រាប់ការវាយប្រហារនេះ ជាជាងការប្រកួតប្រជែងខ្លួនឯង។ ការដែលក្រុមសកម្មប្រយុទ្ធអាចជ្រៀតចូលដល់ភូមិអូឡាំពិក ដែលជាបេះដូងនៃការប្រកួត បានបង្ហាញពីភាពទន់ខ្សោយនៃការការពារព្រឹត្តិការណ៍ធំៗនាសម័យនោះ ហើយចាប់ពីពេលនោះមក តុល្យភាពរវាងការបើកចំហ និងសន្តិសុខបានក្លាយជាប្រធានបទស្នូលសម្រាប់រាល់អ្នករៀបចំព្រឹត្តិការណ៍អន្តរជាតិធំៗ។

៥៤ ឆ្នាំក្រោយមក ព្រឹត្តិការណ៍ Munich នៅតែជាកញ្ចក់ប្រវត្តិសាស្ត្រដែលឆ្លុះបង្ហាញពីចំណុចប្រសព្វដ៏គ្រោះថ្នាក់រវាងជម្លោះនយោបាយ អត្តសញ្ញាណជាតិ និងឆាកកីឡាពិភពលោក។ តាមការកត់ត្រារបស់វិគីភីឌា ប្រជាជនប៉ាឡេស្ទីនជាជនជាតិដែលបានចាក់ឫសនៅលើទឹកដីប៉ាឡេស្ទីនរាប់ពាន់ឆ្នាំមកហើយ ហើយបញ្ហាទឹកដីនេះនៅតែជាបរិបទដែលភ្ជាប់ព្រឹត្តិការណ៍ឆ្នាំ ១៩៧២ ទៅនឹងបច្ចុប្បន្នភាព។ ព្រឹត្តិការណ៍នេះបានបង្រៀនពិភពលោកនូវមេរៀនធំៗពីរយ៉ាង គឺទីមួយ គ្មានកន្លែងណាជាតំបន់អព្យាក្រឹតពិតប្រាកដចំពោះអំពើភេរវកម្មឡើយ ហើយទីពីរ របួសប្រវត្តិសាស្ត្រត្រឹមតែមួយថ្ងៃ អាចកំណត់ទិសដៅសន្តិសុខរបស់ពិភពលោករាប់ទសវត្សរ៍។ ចំពោះអ្នកអាននៅកម្ពុជា ព្រឹត្តិការណ៍នេះជាករណីសិក្សាប្រវត្តិសាស្ត្រដែលបង្ហាញថា ការសម្រេចចិត្តក្នុងគ្រាវិបត្តិអាចមានផលវិបាកយូរអង្វែងឆ្ងាយហួសពីទីលានកីឡា។