KhmerPulse

ចង្វាក់ខ្មែរ

សំយោគ​ពហុ​ទស្សនៈ · ប្រភព​អន្តរជាតិ​ តំបន់​ និង​កម្ពុជា

ច្បាប់៧ កញ្ញា ២០២៦ ព័ត៌មានពិភពលោក ច្រើនទស្សនៈ ជាភាសាខ្មែរ No. ៧ កញ្ញា ២០២៦

សមរភូមិអារស៊ូហ្វ ឆ្នាំ ១១៩១៖ ជ័យជម្នះរបស់រីឆាដ ទី១ លើសាឡាឌីន ក្នុងបូជនីយកិច្ចលើកទី៣

ថ្ងៃទី៧ កញ្ញានេះ ជាខួបនៃសមរភូមិអារស៊ូហ្វ ឆ្នាំ១១៩១ ដែលកងទ័ពបូជនីយកិច្ចពហុជាតិ ក្រោមការដឹកនាំរបស់ស្តេចរីឆាដ ទី១ នៃអង់គ្លេស បានយកឈ្នះកងទ័ពធំជាងរបស់ស៊ុលតង់សាឡាឌីន នៅដែនដីដែលបច្ចុប្បន្នជាប្រទេសអ៊ីស្រាអែល ហើយនេះជាចំណុចមួយក្នុងដំណើរដែលក្រុមបូជនីយកិច្ចបានដណ្តើមឆ្នេរស៊ីរីមកវិញនៅទសវត្សរ៍ ១១៩០ តាមវិគីភីឌា។

Synthesized from

Wikipedia·Wikipedia·Wikipedia·Wikipedia·Wikipedia·Wikipedia

Identifier: historyofartofw00oman (find matches) Title: A history of the art of war, the middle ages from the fourth to the fourteenth century Year: 1898 (1890s) Authors: Oman, Charles William
ប្រភព: Wikimedia Commons

កាលពី ៨៣៥ ឆ្នាំមុន ពោលគឺនៅថ្ងៃទី ៧ កញ្ញា ១១៩១ កងទ័ពបូជនីយកិច្ចពហុជាតិដែលដឹកនាំដោយស្តេចរីឆាដ ទី១ នៃអង់គ្លេស បានយកឈ្នះកងទ័ពនៃរាជវង្សអាយយូប៊ីត ដែលមានទំហំធំជាងគួរឱ្យកត់សម្គាល់ និងដឹកនាំដោយស៊ុលតង់សាឡាឌីន នៅឯសមរភូមិអារស៊ូហ្វ ក្នុងដែនដីដែលសព្វថ្ងៃស្ថិតក្នុងប្រទេសអ៊ីស្រាអែល។ តាមវិគីភីឌា សមរភូមិនេះកើតឡើងជាផ្នែកនៃបូជនីយកិច្ចលើកទី៣ និងជាជ័យជម្នះដ៏ធំមួយសម្រាប់ភាគីបូជនីយកិច្ច។

តាមវិគីភីឌា បូជនីយកិច្ចលើកទី៣ ដែលប្រព្រឹត្តទៅពីឆ្នាំ ១១៨៩ ដល់ ១១៩២ គឺជាកិច្ចខិតខំដែលដឹកនាំដោយព្រះមហាក្សត្រធំៗបីអង្គ គឺស្តេចភីលីព ទី២ នៃបារាំង ស្តេចរីឆាដ ទី១ នៃអង់គ្លេស និងព្រះចៅអធិរាជហ្វ្រេឌឺរីក បាបារ៉ូសា ដើម្បីដណ្តើមដែនដីបរិសុទ្ធមកវិញ បន្ទាប់ពីទីក្រុងហ្សេរុយសាឡឹមធ្លាក់ក្នុងកណ្តាប់ដៃសាឡាឌីន កាលពីឆ្នាំ ១១៨៧។ ដោយហេតុនេះហើយ ទើបយុទ្ធនាការនេះត្រូវបានគេស្គាល់មួយទៀតថាជា «បូជនីយកិច្ចរបស់ស្តេចទាំងឡាយ» (Kings' Crusade)។

បើមើលក្នុងក្របខណ្ឌទូលំទូលាយ តាមវិគីភីឌា បូជនីយកិច្ចជាស៊េរីយុទ្ធនាការយោធាដែលស្ថាប័នប៉ាបបានផ្តើមចេញ នៅចន្លោះឆ្នាំ ១០៩៥ និង ១២៩១ ប្រឆាំងមេដឹកនាំមូស្លីម ដើម្បីដណ្តើម និងការពារដែនដីបរិសុទ្ធ។ បូជនីយកិច្ចលើកទី១ ត្រូវបានប្រកាសដោយសម្តេចប៉ាប អ៊ែបេន ទី២ (Urban II) នៅក្រុមប្រឹក្សាក្លែរម៉ុង (Clermont) ក្នុងខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ ១០៩៥ ដោយសន្យាផ្តល់រង្វាន់ខាងវិញ្ញាណដល់គ្រិស្តសាសនិកដែលលើកទ័ពដណ្តើមហ្សេរុយសាឡឹមពីពួកមូស្លីម។ ជោគជ័យនៃបូជនីយកិច្ចលើកទី១ បាននាំទៅដល់ការបង្កើតរដ្ឋបូជនីយកិច្ចចំនួន ៤ នៅឡេវ៉ានត៍ ដែលការការពាររដ្ឋទាំងនោះទាមទារបេសកកម្មបន្ថែមពីអឺរ៉ុបកាតូលិក។ ការរៀបចំយុទ្ធនាការទ្រង់ទ្រាយធំបែបនេះទាមទារស្ថាប័នសាសនា សង្គម និងសេដ្ឋកិច្ចដ៏ស្មុគស្មាញ រាប់ចាប់ពីការលោះបាប (indulgences) គណៈយោធាសាសនា (military orders) រហូតដល់ការយកពន្ធលើប្រាក់ចំណូលរបស់បព្វជិត។

ចំពោះមេដឹកនាំភាគីឈ្នះ តាមវិគីភីឌា ស្តេចរីឆាដ ទី១ ដែលគេស្គាល់ថា «ចិត្តសិង្ហ» (Richard the Lionheart) បានសោយរាជ្យជាស្តេចអង់គ្លេសពីឆ្នាំ ១១៨៩ ដល់ ១១៩៩ ហើយងារនោះកើតចេញពីកេរ្តិ៍ឈ្មោះជាមេដឹកនាំយោធា និងអ្នកចម្បាំងដ៏ឆ្នើមរបស់ព្រះអង្គ។ ព្រះអង្គជាបុត្រទី៣ ក្នុងចំណោមបុត្រា ៥ អង្គរបស់ស្តេចហង់រី ទី២ និងព្រះនាងអេលេណរ នៃអាឃ្វីទែន ដូច្នេះដំបូងគ្មានគេរំពឹងថាព្រះអង្គនឹងឡើងសោយរាជ្យទេ ប៉ុន្តែបុត្រប្រុសចាស់ពីរអង្គបានសោយទិវង្គតមុនព្រះបិតា។ ក្រៅពីអង់គ្លេស ព្រះអង្គក៏ជាឌុចនៃណ័រម៉ង់ឌី អាឃ្វីទែន និងហ្កាស្កូញ ជាម្ចាស់កោះស៊ីប និងជាអ្នកគ្រប់គ្រងដែនដីជាច្រើនទៀត ដែលបង្ហាញពីឥទ្ធិពលដ៏ធំធេងដែលព្រះអង្គបានប្រមូលមកប្រើក្នុងបូជនីយកិច្ច។

រីឯភាគីចាញ់វិញ តាមវិគីភីឌា សាឡាឌីន គឺជាមេបញ្ជាការ និងអ្នកដឹកនាំនយោបាយជនជាតិឃឺត ជាស្ថាបនិករាជវង្សអាយយូប៊ីត និងជាស៊ុលតង់ទី១ នៃអេហ្ស៊ីប និងស៊ីរី។ ដើមឡើយលោកបម្រើមេដឹកនាំហ្សេនហ្គីតឈ្មោះណួរអាល់ឌីន (Nur al-Din) ដោយដឹកនាំកងទ័ពរបស់ណួរអាល់ឌីនវាយប្រឆាំងពួកបូជនីយកិច្ចនៅអេហ្ស៊ីបក្រោមកាលីហ្វាតហ្វាទីមីត រហូតបានតែងតាំងជាវីហ្សៀរ។ ក្រោយណួរអាល់ឌីនសោយទិវង្គតនៅឆ្នាំ ១១៧៤ កាលីហ្វាតអាបាស៊ីតបានប្រកាសលោកជាស៊ុលតង់ទី១ នៃអេហ្ស៊ីប ហើយលោកបានពង្រីកអំណាចយ៉ាងឆាប់រហ័សចេញពីអេហ្ស៊ីបទៅកាន់ស៊ីរី ហេចាស យេម៉ែន នូប៊ីខាងជើង ទ្រីប៉ូលីតានី និងមេសូប៉ូតាមីលើ។ នៅកម្រិតកំពូលនៃអំណាច អាណាចក្រអាយយូប៊ីតលាតសន្ធឹងលើអេហ្ស៊ីប ស៊ីរី មេសូប៉ូតាមីលើ ហេចាស យេម៉ែន និងនូប៊ី ហើយសាឡាឌីនត្រូវបានចាត់ទុកជាឥស្សរជនសំខាន់នៃបូជនីយកិច្ចលើកទី៣។

រាជវង្សអាយយូប៊ីត តាមវិគីភីឌា ជារាជវង្សមូស្លីមស៊ុននីនៃដើមកំណើតឃឺត ដែលស្ថាបនារាជាណាចក្រស៊ុលតង់អេហ្ស៊ីបនាសម័យកណ្តាល ចាប់ពីឆ្នាំ ១១៧១ ក្រោយការលុបបំបាត់កាលីហ្វាតហ្វាទីមីត។ រដ្ឋបូជនីយកិច្ចភាគច្រើនបានធ្លាក់ក្នុងកណ្តាប់ដៃសាឡាឌីន បន្ទាប់ពីជ័យជម្នះរបស់លោកនៅសមរភូមិហាទីន ឆ្នាំ ១១៨៧ ប៉ុន្តែក្រុមបូជនីយកិច្ចបានដណ្តើមតំបន់ឆ្នេរស៊ីរីមកវិញនៅទសវត្សរ៍ ១១៩០ ហើយជ័យជម្នះនៅអារស៊ូហ្វ នាថ្ងៃទី ៧ កញ្ញា ១១៩១ គឺជាវគ្គដ៏សំខាន់ក្នុងដំណើរដណ្តើមយកមកវិញនោះ។

តាមវិគីភីឌា ការដែលកងទ័ពពហុជាតិអាចយកឈ្នះកងទ័ពដែលមានចំនួនច្រើនជាងយ៉ាងនេះ បានឆ្លុះបញ្ចាំងពីសមត្ថភាពបញ្ជា និងវិន័យយោធាក្រោមការដឹកនាំរបស់រីឆាដ ដែលអត្ថបទអំពីព្រះអង្គពិពណ៌នាថាជាមេដឹកនាំយោធាដ៏ឆ្នើម។ ចំណែកឯឥទ្ធិពលរយៈពេលវែងវិញ ទោះបីចាញ់នៅសមរភូមិនេះក៏ដោយ យុទ្ធនាការរបស់សាឡាឌីនបានកំណត់ព្រំដែនទូទៅ និងឥទ្ធិពលរបស់រាជាណាចក្រអេហ្ស៊ីបសម្រាប់រយៈពេលប្រមាណ ៣៥០ ឆ្នាំ ដែលបង្ហាញថាអំណាចអាយយូប៊ីតបានបន្តគ្រប់គ្រងតំបន់នេះយូរអង្វែង បើទោះបីជាមានបរាជ័យនៅអារស៊ូហ្វក៏ដោយ។

ជាចុងក្រោយ តាមវិគីភីឌា ទីកន្លែងដែលសមរភូមិអារស៊ូហ្វកើតឡើង គឺសព្វថ្ងៃស្ថិតក្នុងប្រទេសអ៊ីស្រាអែល នៅក្នុងតំបន់ដែលគេហៅថាដែនដីបរិសុទ្ធ។ ចលនាបូជនីយកិច្ចខ្លួនឯង ក៏មិនបានបិទបញ្ចប់នៅឆ្នាំ ១២៩១ នោះដែរ។ តាមវិគីភីឌា ចលនានេះបានពង្រីកខ្លួនទៅដល់យុទ្ធនាការប្រឆាំងពួកអ្នកមិនជឿសាសនា ពួកអ្នកខ្វែងគំនិតក្នុងសាសនាគ្រិស្ត និងសត្រូវដទៃទៀតរបស់ប៉ាប ដោយបន្តរហូតដល់សតវត្សទី១៨ ដែលបង្ហាញថាឥទ្ធិពលរបស់បូជនីយកិច្ចមានរយៈពេលវែង លើសពីសម័យសង្គ្រាមនៅឡេវ៉ានត៍ទៅទៀត។

ប្រភពទាំងអស់ All 6 sources

  1. Wikipedia Third_Crusade ១ មករា ១១៩១
  2. Wikipedia Crusades ១ មករា ១១៩១
  3. Wikipedia Richard_I_of_England ១ មករា ១១៩១
  4. Wikipedia Ayyubid_dynasty ១ មករា ១១៩១
  5. Wikipedia Saladin ១ មករា ១១៩១
  6. Wikipedia Battle_of_Arsuf ១ មករា ១១៩១