ទិដ្ឋភាពទូទៅ

ប្រភព: Wikipedia

យោងតាមវិគីភីឌា សង្គ្រាមបូជនីយកិច្ច គឺជាស៊េរីនៃយុទ្ធនាការយោធាដែលផ្តើមឡើងដោយសម្តេចប៉ាបចន្លោះឆ្នាំ១០៩៥ ដល់១២៩១ ប្រឆាំងនឹងមេដឹកនាំមូស្លីម ដើម្បីដណ្តើម និងការពារដែនដីបរិសុទ្ធ (Holy Land)។ ចលនានេះបានចាប់ផ្តើមជាផ្លូវការនៅក្រុមប្រឹក្សាក្លែរម៉ុន (Council of Clermont) ក្នុងខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ១០៩៥ នៅពេលដែលសម្តេចប៉ាបអ៊ុយរបៀនទី២ (Pope Urban II) បានអំពាវនាវឱ្យគ្រីស្តបរិស័ទចូលរួមដណ្តើមក្រុងយេរូសាឡឹមមកវិញពីពួកមូស្លីម ដោយសន្យាផ្តល់រង្វាន់ខាងវិញ្ញាណ។

នាពេលនោះ សម្តេចប៉ាបមានឥទ្ធិពលខ្លាំងឡើង ហើយជម្លោះមុនៗបានត្រៀមឱកាសឱ្យដឹកនាំកងកម្លាំងក្នុងបុព្វហេតុសាសនា។ ជោគជ័យនៃបូជនីយកិច្ចលើកទី១ បានបង្កើតរដ្ឋបូជនីយកិច្ចចំនួន៤ នៅតំបន់លេវ៉ង់ (Levant) ដែលត្រូវការការគាំទ្របន្តពីអឺរ៉ុបកាតូលិក។ ការរៀបចំយុទ្ធនាការធំៗតម្រូវឱ្យមានស្ថាប័នសាសនា សង្គម និងសេដ្ឋកិច្ច ដូចជាការលើកលែងទោសបាប (indulgences) ក្រុមយោធាសាសនា (military orders) និងការយកពន្ធលើអ្នកបួស។ យូរៗទៅ ចលនាបូជនីយកិច្ចបានពង្រីកវិសាលភាពដល់ការវាយប្រហារលើពួកអ្នកកាន់សាសនាផ្សេងៗ (pagans) អ្នកប្រឆាំងគ្រីស្តសាសនា និងសត្រូវនយោបាយដទៃទៀត ដោយបន្តរហូតដល់សតវត្សរ៍ទី១៨។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

ប្រភព: Wikipedia

តាមវិគីភីឌា រដ្ឋបូជនីយកិច្ចដែលបង្កើតឡើងក្រោយបូជនីយកិច្ចលើកទី១ ស្ថិតនៅតំបន់លេវ៉ង់ (Levant) ដែលសព្វថ្ងៃត្រូវនឹងប្រទេសអ៊ីស្រាអែល ប៉ាឡេស្ទីន លីបង់ និងស៊ីរី។ រដ្ឋទាំងនោះរួមមាន ព្រះរាជាណាចក្រយេរូសាឡឹម អាណាចក្រទ្រីប៉ូលី អាណាចក្រអង់ទីយ៉ូក និងអាណាចក្រអេដេសា។ តំបន់នេះមានសារៈសំខាន់ជាយុទ្ធសាស្ត្រ ដោយសារតភ្ជាប់ពាណិជ្ជកម្មរវាងអាស៊ី អាហ្វ្រិក និងអឺរ៉ុប ហើយមានប្រជាជនចម្រុះជាតិសាសន៍ និងសាសនា រួមមានពួកមូស្លីម គ្រីស្តបរិស័ទ (ទាំងនិកាយខាងកើត និងឡាតាំង) និងជនជាតិជ្វីហ្វ។

ពួកបូជនីយកិច្ចភាគច្រើនជាអ្នកជិះសេះ និងទាហានមកពីបណ្ដានគរអឺរ៉ុបដូចជាបារាំង អាល្លឺម៉ង់ និងចក្រភពអង់គ្លេស។ ក្រុមយោធាសាសនា ដូចជាពួកថេមផ្លា (Knights Templar) និងពួកហូសភីតាលែរ (Knights Hospitaller) បានដើរតួនាទីយ៉ាងសំខាន់ក្នុងការការពាររដ្ឋទាំងនេះ និងគ្រប់គ្រងបន្ទាយជាច្រើន។ ភាគីមូស្លីមដែលប្រឆាំងក៏មានភាពចម្រុះដែរ រួមមានចក្រភពសេលជុក (Seljuk Turks) ចក្រភពហ្វាទីមីដ (Fatimids) និងក្រោយមកពួកអាយយូប៊ីដ (Ayyubids) ក្រោមការដឹកនាំរបស់សាឡាឌីន (Saladin) ព្រមទាំងពួកម៉មលូក (Mamluks)។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រភព: Wikipedia

យោងតាមវិគីភីឌា សង្គ្រាមបូជនីយកិច្ចបានចាប់ផ្តើមយ៉ាងខ្លាំងក្រោយការអំពាវនាវរបស់សម្តេចប៉ាបអ៊ុយរបៀនទី២។ បូជនីយកិច្ចលើកទី១ (១០៩៦-១០៩៩) បានដណ្តើមយកក្រុងយេរូសាឡឹម និងបង្កើតរដ្ឋបូជនីយកិច្ចនានា។ ប៉ុន្តែការដួលរលំនៃអាណាចក្រអេដេសានៅឆ្នាំ១១៤៤ បាននាំឱ្យមានបូជនីយកិច្ចលើកទី២ (១១៤៧-១១៤៩) ដែលបរាជ័យនៅទីក្រុងដាម៉ាស។ នៅឆមាសទីពីរនៃសតវត្សទី១២ មេដឹកនាំមូស្លីមសាឡាឌីន (Saladin) បានប្រមូលផ្តុំកម្លាំង ហើយទទួលបានជោគជ័យដ៏ធំនៅសមរភូមិហាត់ធីន (Battle of Hattin) ក្នុងឆ្នាំ១១៨៧ ដោយដណ្តើមបានក្រុងយេរូសាឡឹម។ ជាការឆ្លើយតប បូជនីយកិច្ចលើកទី៣ (១១៨៩-១១៩២) ដឹកនាំដោយស្ដេចអឺរ៉ុបធំៗ មិនអាចដណ្តើមទីក្រុងនេះមកវិញបានទេ ប៉ុន្តែបានធានាសិទ្ធិធ្វើធម្មយាត្រាសម្រាប់គ្រីស្តបរិស័ទ។

នៅសតវត្សទី១៣ ចលនាបូជនីយកិច្ចបានបែកទិសដៅ៖ បូជនីយកិច្ចលើកទី៤ (១២០២-១២០៤) បានវាយលុក និងប្លន់យកទីក្រុងខនស្តង់ទីណូប (Constantinople) របស់ចក្រភពប៊ីហ្សង់ទីន ដែលជាគ្រីស្តបរិស័ទនិកាយខាងកើត។ ក្នុងពេលជាមួយគ្នា សម្តេចប៉ាបក៏បានប្រកាសបូជនីយកិច្ចប្រឆាំងនឹងពួកអ្នកកាន់សាសនាកាថា (Cathars) នៅភាគខាងត្បូងបារាំង (Albigensian Crusade)។ បូជនីយកិច្ចជាបន្តបន្ទាប់ (ទី៥ ដល់ទី៨) បានផ្ដោតលើអេហ្ស៊ីប និងទុយនេស៊ី ប៉ុន្តែមិនអាចបង្កើតវត្តមានយូរអង្វែងបានឡើយ។ នៅឆ្នាំ១២៩១ បន្ទាយចុងក្រោយរបស់ពួកបូជនីយកិច្ចនៅអាក្រេ (Acre) បានដួលរលំក្រោមការវាយប្រហាររបស់ពួកម៉មលូក (Mamluks) ដែលជាចំណុចបញ្ចប់នៃរដ្ឋបូជនីយកិច្ចនៅដែនដីបរិសុទ្ធ។

សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌

ប្រភព: Wikipedia

យោងតាមវិគីភីឌា ចលនាបូជនីយកិច្ចបានតម្រូវឱ្យមានការរៀបចំស្ថាប័នសេដ្ឋកិច្ចស្មុគស្មាញ ដូចជាការយកពន្ធលើប្រាក់ចំណូលអ្នកបួស និងការលក់ការលើកលែងទោសបាប (indulgences)។ ក្រុមយោធាសាសនា ជាពិសេសពួកថេមផ្លា បានបង្កើតបណ្តាញហិរញ្ញវត្ថុអន្តរជាតិ ដែលជំរុញការផ្ទេរប្រាក់ និងការអភិវឌ្ឍប្រព័ន្ធធនាគារមជ្ឈិមសម័យ។ ពាណិជ្ជកម្មរវាងបូព៌ា និងបស្ចិមក៏បានរីកស្គុសស្គាយ ដោយទីក្រុងអ៊ីតាលីដូចជា វេនីស (Venice) និងហ្សេណូណា (Genoa) បានក្លាយជាមជ្ឈមណ្ឌលពាណិជ្ជកម្មដ៏សំខាន់ នាំចូលគ្រឿងទេស សូត្រ និងទំនិញផ្សេងៗពីបូព៌ា។

ខាងវប្បធម៌ បូជនីយកិច្ចបានដើរតួជាស្ពានសម្រាប់ការផ្លាស់ប្តូរចំណេះដឹង៖ ស្នាដៃទស្សនវិជ្ជាក្រិកបុរាណ វេជ្ជសាស្ត្រ និងគណិតសាស្ត្រដែលត្រូវបានអភិរក្សនៅក្នុងពិភពឥស្លាម បានហូរចូលទៅកាន់អឺរ៉ុប ដោយចូលរួមចំណែកដល់ការរីកចម្រើននៃបញ្ញាវន្តនិយម (Renaissance) នៅសតវត្សក្រោយមក។ គំនិតនៃ ‘ភាពក្លាហាន’ (chivalry) និងក្រមសីលធម៌អ្នកជិះសេះក៏បានរីកចម្រើនតាមរយៈវត្តមាននៃក្រុមយោធាសាសនា និងរឿងរ៉ាវដែលត្រូវបាននិពន្ធឡើងអំពីវីរភាពនៃពួកបូជនីយកិច្ច។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

ប្រភព: Wikipedia

បច្ចុប្បន្ន កេរដំណែលនៃសង្គ្រាមបូជនីយកិច្ចនៅតែមានឥទ្ធិពលយ៉ាងសំខាន់។ តាមវិគីភីឌា ពាក្យថា ‘បូជនីយកិច្ច’ (Crusade) ត្រូវបានប្រើជាញឹកញាប់ក្នុងវោហារសព្ទនយោបាយ ដើម្បីរៀបរាប់ពីយុទ្ធនាការដែលជម្រុញដោយឧត្តមគតិ ប៉ុន្តែក៏អាចបង្កភាពតានតឹងរវាងពិភពគ្រីស្តសាសនា និងពិភពឥស្លាមផងដែរ។ ការយល់ដឹងអំពីប្រវត្តិនៃបូជនីយកិច្ចអាចជួយពន្យល់ទំនាក់ទំនងអន្តរជាតិនាពេលបច្ចុប្បន្ន ជាពិសេសនៅតំបន់មជ្ឈិមបូព៌ា ដែលព្រឹត្តិការណ៍ប្រវត្តិសាស្ត្រត្រូវបានលើកយកមកប្រើជារឿយៗ។ សម្រាប់អ្នកអាននៅកម្ពុជា ការសិក្សាអំពីសម័យកាលដ៏សំខាន់នេះ អាចពង្រីកទស្សនវិស័យអំពីប្រវត្តិសាស្ត្រពិភពលោក និងជួយឱ្យយល់កាន់តែស៊ីជម្រៅអំពីបញ្ហាសកលនាពេលនេះ។