ទិដ្ឋភាពទូទៅ

ប្រភព: Wikipedia

តាមការចងក្រងរបស់សព្វវចនាធិប្បាយ Wikipedia សង្គ្រាមអារ៉ាប់-អ៊ីស្រាអែល ឆ្នាំ១៩៤៨ (ដែលគេស្គាល់ថាជាសង្គ្រាមអារ៉ាប់-អ៊ីស្រាអែល លើកទី១) ជាជម្លោះប្រដាប់អាវុធដ៏សំខាន់មួយដែលបានផ្ទុះឡើងនៅដែនដីប៉ាឡេស្ទីនក្រោមអាណត្តិអង់គ្លេស។ សង្គ្រាមនេះជាដំណាក់កាលទីពីរ និងចុងក្រោយនៃសង្គ្រាមប៉ាឡេស្ទីន ឆ្នាំ១៩៤៨ ដោយបានចាប់ផ្តើមបន្ទាប់ពីសង្គ្រាមស៊ីវិលរវាងពួកជ្វីហ្វ និងពួកអារ៉ាប់នៅក្នុងតំបន់។

ការប្រកាសឯករាជ្យរបស់អ៊ីស្រាអែល នៅថ្ងៃទី១៤ ឧសភា ១៩៤៨ និងការបញ្ចប់អាណត្តិអង់គ្លេសនៅពាក់កណ្តាលអធ្រាត្របានបង្កើតឱ្យមានសង្គ្រាមរវាងរដ្ឋនានា។ នៅព្រឹកបន្ទាប់ កងទ័ពសម្ព័ន្ធមិត្តអារ៉ាប់ រួមមានអេហ្ស៊ីប ហ្សកដានី ស៊ីរី អ៊ីរ៉ាក់ និងលីបង់ បានឈ្លានពានចូលទឹកដីអតីតប៉ាឡេស្ទីនក្រោមអាណត្តិ។ សង្គ្រាមបានអូសបន្លាយរហូតដល់ការចុះហត្ថលេខាលើកិច្ចព្រមព្រៀងឈប់បាញ់នៅឆ្នាំ១៩៤៩ ដែលបង្កើតនូវខ្សែបន្ទាត់បៃតង (Green Line)។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

ប្រភព: Wikipedia

តំបន់ប៉ាឡេស្ទីនក្រោមអាណត្តិអង់គ្លេសមានទីតាំងស្ថិតនៅចន្លោះសមុទ្រមេឌីទែរ៉ាណេ និងទន្លេយ័រដាន់។ តាម Wikipedia ទឹកដីនេះមានសហគមន៍ចម្រុះពីរធំៗគឺ សហគមន៍ជ្វីហ្វ និងសហគមន៍អារ៉ាប់ប៉ាឡេស្ទីន ដែលរស់នៅជាមួយគ្នាក្រោមការគ្រប់គ្រងរបស់ចក្រភពអង់គ្លេសចាប់តាំងពីក្រោយសង្គ្រាមលោកលើកទី១មក។ ភាពតានតឹងរវាងក្រុមទាំងពីរបានកើនឡើងជាបន្ត ជាពិសេសក្រោយការធ្វើអន្តោប្រវេសន៍របស់ជនជាតិជ្វីហ្វកាន់តែច្រើនឡើង។

នៅឆ្នាំ១៩៤៧ អង្គការសហប្រជាជាតិបានស្នើផែនការបែងចែកទឹកដីជារដ្ឋជ្វីហ្វ និងរដ្ឋអារ៉ាប់ ដែលបណ្តាលឲ្យមានបាតុកម្មធំៗនៅតាមបណ្តាប្រទេសអារ៉ាប់ ដូចជានៅទីក្រុងគែរ អេហ្ស៊ីប ដូចបង្ហាញក្នុងរូបភាព។ ប្រជាជនអារ៉ាប់បានបដិសេធផែនការនេះ ដោយចាត់ទុកថាវាមិនយុត្តិធម៌។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រភព: Wikipedia

ប្រវត្តិសាស្ត្រនៃសង្គ្រាមអារ៉ាប់-អ៊ីស្រាអែល ឆ្នាំ១៩៤៨ មានឫសគល់ពីការប្រកួតប្រជែងទឹកដីនៅប៉ាឡេស្ទីន។ តាម Wikipedia បន្ទាប់ពីផែនការបែងចែកទឹកដីរបស់អង្គការសហប្រជាជាតិត្រូវបានអនុម័តក្នុងខែវិច្ឆិកា ១៩៤៧ សង្គ្រាមស៊ីវិលបានផ្ទុះឡើងរវាងកងកម្លាំងជ្វីហ្វ ដូចជាហាហ្កាណា និងផាលម៉ាក និងកងកម្លាំងអារ៉ាប់ប៉ាឡេស្ទីន និងកងទ័ពរំដោះអារ៉ាប់ដែលដឹកនាំដោយហ្វាវហ្ស៊ី អាល់កាវុកជី។ ការប្រយុទ្ធគ្នាបានកើនឡើងជាលំដាប់ ហើយក្រុមជ្វីហ្វបានដណ្តើមកាន់កាប់ទីក្រុងនិងភូមិមួយចំនួន។

នៅថ្ងៃទី១៤ ឧសភា ១៩៤៨ ដាវីដ បេនហ្គូរីយ៉ូន បានប្រកាសឯករាជ្យរបស់រដ្ឋអ៊ីស្រាអែល។ ប្រទេសមហាអំណាចមួយចំនួន ដូចជាសហរដ្ឋអាមេរិក និងសហភាពសូវៀត បានទទួលស្គាល់រដ្ឋថ្មីនេះភ្លាមៗ។ នៅព្រឹកថ្ងៃទី១៥ ឧសភា កងទ័ពនៃប្រទេសអេហ្ស៊ីប ហ្សកដានី (ពេលនោះមានឈ្មោះថាត្រង់ស្យកដានី) ស៊ីរី អ៊ីរ៉ាក់ និងលីបង់ បានចូលឈ្លានពានដើម្បីគាំទ្រប្រជាជនអារ៉ាប់ប៉ាឡេស្ទីន និងដើម្បី "ការពារបងប្អូនអារ៉ាប់" ដូចដែលបានរៀបរាប់ក្នុងសារលិខិតរបស់សម្ព័ន្ធអារ៉ាប់ចុះថ្ងៃទី១៥ ឧសភា ១៩៤៨ (ដូចរូបភាព)។

សមរភូមិសំខាន់ៗបានកើតឡើងនៅក្រុងយេរូសាឡឹម ឡាតរ៉ូន ហ្គាលីលេ និងណេហ្កេវ។ កងទ័ពអ៊ីស្រាអែលបានទទួលការពង្រឹងពីអាវុធដែលនាំចូល ហើយបានបើកប្រតិបត្តិការវាយបកជាបន្តបន្ទាប់។ កិច្ចព្រមព្រៀងឈប់បាញ់ត្រូវបានចុះហត្ថលេខាជាលក្ខណៈឯកតោភាគីរវាងអ៊ីស្រាអែលនិងរដ្ឋអារ៉ាប់នីមួយៗក្នុងឆ្នាំ១៩៤៩។ ជាលទ្ធផល អ៊ីស្រាអែលគ្រប់គ្រងដីបានច្រើនជាងដែល UN បានកំណត់ ខណៈហ្សកដានីដណ្តើមបានតំបន់វេសប៊ែង និងអេហ្ស៊ីបកាន់កាប់តំបន់ហ្កាហ្សា។ គ្មានរដ្ឋអារ៉ាប់ប៉ាឡេស្ទីនត្រូវបានបង្កើតឡើងទេ។ សង្គ្រាមនេះបណ្តាលឲ្យមានជនភៀសខ្លួនប៉ាឡេស្ទីនរាប់សែននាក់។

សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌

ប្រភព: Wikipedia

ផលប៉ះពាល់ខាងសេដ្ឋកិច្ចនិងវប្បធម៌ពីសង្គ្រាមឆ្នាំ១៩៤៨ គឺធំធេងណាស់។ តាម Wikipedia ជនភៀសខ្លួនប៉ាឡេស្ទីនជាង ៧០០ ០០០ នាក់ ត្រូវបានបង្ខំចាកចេញពីទីកន្លែងរស់នៅរបស់ខ្លួន ដែលបង្កើតជាវិបត្តិមនុស្សធម៌ និងសេដ្ឋកិច្ចយូរអង្វែង។ ពួកគេជាច្រើនបានស្នាក់នៅក្នុងជំរំជនភៀសខ្លួននៅក្នុងប្រទេសជិតខាង។ នៅផ្នែកម្ខាងទៀត រដ្ឋអ៊ីស្រាអែលបានទទួលរងការខូចខាតសេដ្ឋកិច្ច ប៉ុន្តែក៏បានកសាងស្ថាប័នថ្មី និងស្រូបយកជនអន្តោប្រវេសន៍ជ្វីហ្វរាប់សែននាក់ពីទូទាំងពិភពលោក។

ផ្នែកវប្បធម៌ សង្គ្រាមនេះបានក្លាយជាព្រឹត្តិការណ៍ស្នូលនៃអត្តសញ្ញាណជាតិអ៊ីស្រាអែល ដែលគេហៅថា "សង្គ្រាមឯករាជ្យ"។ សម្រាប់ប្រជាជនប៉ាឡេស្ទីន វាត្រូវបានគេចាត់ទុកថាជា "នក់បា" (Nakba) ឬ "មហន្តរាយ" ដែលបណ្តាលឱ្យបាត់បង់ទឹកដីកំណើត។ ការចងចាំទាំងនេះបន្តជះឥទ្ធិពលលើនយោបាយនិងវប្បធម៌រហូតដល់បច្ចុប្បន្ន។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

ប្រភព: Wikipedia

សម្រាប់អ្នកអានខ្មែរ សង្គ្រាមឆ្នាំ១៩៤៨ មានសារៈសំខាន់ដើម្បីយល់ពីជម្លោះអ៊ីស្រាអែល-ប៉ាឡេស្ទីនដែលកំពុងបន្តរហូតមកដល់សព្វថ្ងៃ។ តាម Wikipedia ខ្សែបន្ទាត់បៃតងដែលបានកំណត់ក្នុងកិច្ចព្រមព្រៀងឆ្នាំ១៩៤៩ នៅតែជាមូលដ្ឋានសំខាន់សម្រាប់ការចរចាសន្តិភាព និងដំណោះស្រាយរដ្ឋពីរ។ ជម្លោះនេះបានបង្កើតការបែកបាក់ភូមិសាស្ត្រនយោបាយយ៉ាងជ្រៅ ដែលជះឥទ្ធិពលដល់នយោបាយពិភពលោក រួមទាំងនៅអាស៊ីអាគ្នេយ៍ផងដែរ។ ព្រឹត្តិការណ៍ទាក់ទងនឹងអំពើហិង្សា ការពង្រីកការតាំងទីលំនៅ និងស្ថានភាពជនភៀសខ្លួន តែងត្រូវបានគេរាយការណ៍ក្នុងព័ត៌មានជាប្រចាំ ដោយសារឫសគល់ពីឆ្នាំ១៩៤៨។ ការស្វែងយល់ពីសង្គ្រាមនេះជួយឲ្យអ្នកអានវិភាគព្រឹត្តិការណ៍បច្ចុប្បន្នបានកាន់តែស៊ីជម្រៅ។