KhmerPulse

ចង្វាក់ខ្មែរ

សំយោគ​ពហុ​ទស្សនៈ · ប្រភព​អន្តរជាតិ​ តំបន់​ និង​កម្ពុជា

ច្បាប់១២ កក្កដា ២០២៦ ព័ត៌មានពិភពលោក ច្រើនទស្សនៈ ជាភាសាខ្មែរ No. ១២ កក្កដា ២០២៦

ខួបអនុស្សាវរីយ៍នៃការបណ្តេញប្រជាជនប៉ាឡេស្ទីនពីទីក្រុងលីដា និងរ៉ាមឡាក្នុងឆ្នាំ១៩៤៨

កាលពីខែកក្កដា ឆ្នាំ១៩៤៨ មន្ត្រីយោធាអ៊ីស្រាអែល លោក យីតហ្សាក់ រ៉ាប៊ីន បានចុះហត្ថលេខាលើបញ្ជាមួយដែលបណ្តេញប្រជាជនប៉ាឡេស្ទីនរាប់ម៉ឺននាក់ចេញពីទីក្រុងរបស់ពួកគេ ដោយបន្សល់ទុកស្លាកស្នាមយ៉ាងជ្រៅក្នុងជម្លោះអ៊ីស្រាអែល-ប៉ាឡេស្ទីន។

Synthesized from

Wikipedia·Wikipedia·Wikipedia·Wikipedia·Wikipedia·Wikipedia

Description from B'Tselem source: "On the morning of 21 May 2014, five Civil Administration bulldozers accompanied by a considerable force of military and Border Police personnel arrived at the
ប្រភព: Wikimedia Commons

យោងតាមឯកសារប្រវត្តិសាស្ត្រ សង្គ្រាមឆ្នាំ១៩៤៨ បានផ្ទុះឡើងបន្ទាប់ពីការប្រកាសឯករាជ្យរបស់រដ្ឋអ៊ីស្រាអែលនៅថ្ងៃទី ១៤ ឧសភា និងការលុកលុយពីសំណាក់កងកម្លាំងចម្រុះអារ៉ាប់នៅថ្ងៃបន្ទាប់។ មុននោះ អង្គការសហប្រជាជាតិបានស្នើផែនការបែងចែកទឹកដីប៉ាឡេស្ទីនក្នុងឆ្នាំ១៩៤៧ ដោយកំណត់ទីក្រុងលីដា (Ly​d​d​a) និងរ៉ាមឡា (Ramle) ដែលមានប្រជាជនអារ៉ាប់ភាគច្រើន ឱ្យស្ថិតនៅក្នុងផ្ទៃដីនៃរដ្ឋអារ៉ាប់។ ប៉ុន្តែទីតាំងភូមិសាស្ត្រដែលស្ថិតនៅចំងាយតែ ១៥ គីឡូម៉ែត្រពីតេឡាវីវ បានធ្វើឱ្យទីក្រុងទាំងពីរក្លាយជាគោលដៅយុទ្ធសាស្ត្រសម្រាប់កងកម្លាំងការពារអ៊ីស្រាអែល (IDF)។

នៅពាក់កណ្តាលខែកក្កដា ឆ្នាំ១៩៤៨ កងទ័ពអ៊ីស្រាអែលបានដណ្តើមកាន់កាប់ទីក្រុងទាំងពីរដោយជោគជ័យ។ តាមកំណត់ត្រាប្រវត្តិសាស្ត្រ លោក យីតហ្សាក់ រ៉ាប៊ីន ដែលជាមេបញ្ជាការ IDF ប្រចាំតំបន់នៅពេលនោះ បានចុះហត្ថលេខាលើបញ្ជាសម្ងាត់មួយដែលទាមទារឱ្យបណ្តេញប្រជាជនអារ៉ាប់ចេញពីទីក្រុងទាំងមូល។ ការសម្រេចចិត្តនេះបានធ្វើឡើងបន្ទាប់ពីការពិភាក្សាជាមួយនាយករដ្ឋមន្ត្រី ដាវីឌ បេន-ហ្គូរីយ៉ុន ដែលយោងតាមសេចក្តីរំឭករបស់លោករ៉ាប៊ីន បានផ្តល់សេចក្តីណែនាំខ្លីៗថា «បណ្តេញពួកគេចេញ»។

ការបណ្តេញនេះមិនបានកើតឡើងដោយសន្តិវិធីទេ។ មុនពេលត្រូវបានបណ្តេញចេញ ប្រជាជននៅទីក្រុងលីដាបានប្រឈមមុខនឹងអំពើហឹង្សាយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរ — មានរបាយការណ៍រៀបរាប់អំពីការសម្លាប់រង្គាលលើជនស៊ីវិលនៅតាមវិហារអ៊ីស្លាម និងផ្ទះសម្បែង ដែលបណ្តាលឱ្យមនុស្សរាប់រយនាក់ស្លាប់បាត់បង់ជីវិត។ បន្ទាប់ពីនោះ ប្រជាជនដែលនៅរស់រានមានជីវិត — ប្រមាណរាប់ម៉ឺននាក់ — ត្រូវបានបង្ខំឱ្យដើរចេញពីទីក្រុងទាំងពីរទៅកាន់ទឹកដីដែលកងទ័ពអារ៉ាប់គ្រប់គ្រង ក្នុងដំណើរមរណៈដែលគេស្គាល់ថា Lydda death march។ អ្នករត់ចោលស្រុកជាច្រើនបានស្លាប់នៅតាមផ្លូវដោយការអស់កម្លាំង និងការខ្សោះជាតិទឹកនៅក្រោមពន្លឺថ្ងៃដ៏ក្តៅស្វាងនៃរដូវក្តៅ។

ព្រឹត្តិការណ៍នៅលីដា និងរ៉ាមឡា គឺជាផ្នែកមួយនៃបាតុភូតដ៏ធេងធំដែលគេហៅថា ន័កបា (Nakba) — ពាក្យអារ៉ាប់ដែលមានន័យថា «គ្រោះមហន្តរាយ»។ ក្នុងអំឡុងសង្គ្រាមឆ្នាំ១៩៤៧-១៩៤៩ ប្រជាជនប៉ាឡេស្ទីនជាង ៧០០.០០០ នាក់ ត្រូវបានបង្ខំឱ្យភៀសខ្លួនឬបណ្តេញចេញពីទឹកដីកំណើតរបស់ពួកគេ។ ក្រោយការបណ្តេញ ទីក្រុងទាំងពីរត្រូវបានប្តូរឈ្មោះជាភាសាហេប្រុ ទៅជា ឡូដ (Lod) និង រ៉ាមឡា (Ramla) ហើយត្រូវបានបញ្ចូលជាផ្នែកមួយនៃរដ្ឋអ៊ីស្រាអែល។ ផ្ទះសម្បែង និងទ្រព្យសម្បត្តិដែលត្រូវបោះបង់ចោល ត្រូវបានរដ្ឋអ៊ីស្រាអែលដាក់ឱ្យជនអន្តោប្រវេសន៍ជនជាតិជ្វីហ្វចូលមករស់នៅជំនួសវិញ។

សព្វថ្ងៃ ទីក្រុងទាំងពីរជាទីក្រុងចម្រុះ — ឡូដ (Lod) មានប្រជាជន ៩៤.១៨៩ នាក់គិតត្រឹមឆ្នាំ២០២៤ ហើយរ៉ាមឡាជាទីក្រុងដែលមានទាំងជនជាតិជ្វីហ្វ និងអារ៉ាប់រស់នៅជាមួយគ្នា។ ប៉ុន្តែភាពតានតឹងរវាងសហគមន៍នៅតែបន្តកើតមាន ហើយស្លាកស្នាមនៃឆ្នាំ១៩៤៨ មិនទាន់ត្រូវបានបំភ្លេចចោលឡើយ។ ជម្លោះប្រដាប់អាវុធដែលកើតឡើងនៅទីនោះអំឡុងវិបត្តិកន្លងមក បានបង្ហាញថា អតីតកាលនៅតែជាភ្លើងកប់ក្រោមផេះដែលងាយឆាបឆេះឡើងវិញ។

លោក យីតហ្សាក់ រ៉ាប៊ីន បានបន្តអាជីពយោធា និងនយោបាយយ៉ាងខ្ពស់ — លោកបានក្លាយជានាយករដ្ឋមន្ត្រីអ៊ីស្រាអែលពីរសម័យ (ឆ្នាំ១៩៧៤-១៩៧៧ និងឆ្នាំ១៩៩២-១៩៩៥) និងជាមេដឹកនាំទីមួយដែលកើតនៅលើដីប៉ាឡេស្ទីនកាន់អាណត្តិអង់គ្លេស។ លោកត្រូវបានគេធ្វើឃាតនៅឆ្នាំ១៩៩៥ ក្នុងពេលដែលលោកកំពុងខិតខំដើម្បីសន្តិភាពជាមួយប្រជាជនប៉ាឡេស្ទីន។ ភាពផ្ទុយគ្នារវាងមេទ័ពដែលបានចុះហត្ថលេខាលើការបណ្តេញ និងអ្នកនយោបាយដែលទទួលបានការសរសើរពីការខិតខំដើម្បីផ្សះផ្សា បានធ្វើឱ្យមនុស្សជាច្រើនស្ញប់ស្ញែង និងបង្ហាញពីភាពស្មុគស្មាញនៃអត្តសញ្ញាណរបស់រដ្ឋអ៊ីស្រាអែល។

នៅក្នុងខួបអនុស្សាវរីយ៍នៃខែកក្កដាឆ្នាំ១៩៤៨ ការចងចាំអំពីព្រឹត្តិការណ៍នៅឡូដ និងរ៉ាមឡា នៅតែជានិទានកថាដ៏ឈឺចាប់សម្រាប់ភាគីទាំងសងខាង។ សម្រាប់ប៉ាឡេស្ទីន វាជាសញ្ញានៃន័កបា — ការបាត់បង់ទឹកដី និងការបែកបាក់សង្គមដែលបន្តរហូតដល់សព្វថ្ងៃ។ ចំណែកសម្រាប់អ៊ីស្រាអែល វាជាទំព័រប្រវត្តិសាស្ត្រដែលពិបាកនិយាយត្រង់ៗ ប៉ុន្តែជាជំពូកដែលមិនអាចបំភ្លេចបាននៃការកកើតរដ្ឋ។ ការស្វែងយល់ពីព្រឹត្តិការណ៍នេះ គឺជាគន្លឹះមួយដើម្បីយល់ពីជម្រៅនៃជម្លោះអ៊ីស្រាអែល-ប៉ាឡេស្ទីន និងបញ្ហាប្រឈមដ៏យូរអង្វែងនៃការកសាងសន្តិភាព។

ប្រភពទាំងអស់ All 6 sources

  1. Wikipedia 1948_Arab–Israeli_War ១ មករា ១៩៤៨
  2. Wikipedia Israel_Defense_Forces ១ មករា ១៩៤៨
  3. Wikipedia Yitzhak_Rabin ១ មករា ១៩៤៨
  4. Wikipedia Palestinian_expulsion_from_Lydda_and_Ramle ១ មករា ១៩៤៨
  5. Wikipedia Lod ១ មករា ១៩៤៨
  6. Wikipedia Ramla ១ មករា ១៩៤៨