ទិដ្ឋភាពទូទៅ

ប្រភព: Wikipedia

យុគនៃការរកឃើញ (Age of Discovery) ដែលគេស្គាល់ផងដែរថាជាយុគនៃការរុករក (Age of Exploration) គឺជាផ្នែកមួយនៃយុគសម័យទំនើបដំបូង ហើយត្រួតស៊ីគ្នាជាមួយយុគនៃការបើកសំពៅ (Age of Sail)។ តាម Wikipedia វាជារយៈកាលប្រហែលពីសតវត្សរ៍ទី១៥ ដល់សតវត្សរ៍ទី១៧ ដែលនាវិកមកពីបណ្តាប្រទេសអឺរ៉ុប បានរុករក ដាក់អាណានិគម និងកាន់កាប់តំបន់នានាទូទាំងពិភពលោក។

តាម Wikipedia ដដែល នេះជារយៈកាលនៃការផ្លាស់ប្តូរដ៏ធំ ព្រោះតំបន់ដែលពីមុននៅដាច់ដោយឡែកពីគ្នា បានភ្ជាប់គ្នាទៅជាប្រព័ន្ធពិភពលោក និងបង្កើតមូលដ្ឋានគ្រឹះសម្រាប់សកលភាវូបនីយកម្ម។ ការបើកផ្លូវសមុទ្រទៅកាន់ឥណ្ឌីខាងកើត និងការដាក់អាណានិគមលើទ្វីបអាមេរិកដោយព័រទុយហ្គាល់ និងអេស្ប៉ាញ ដែលក្រោយមកមានអង់គ្លេស បារាំង និងហូឡង់ចូលរួមផង បានជំរុញពាណិជ្ជកម្មសកល។ យុគនេះបានបង្កើតចក្រភពអាណានិគមអឺរ៉ុប និងនាំឱ្យរដ្ឋអឺរ៉ុបជាច្រើនយកអាណានិគមនិយមជាគោលនយោបាយកាន់តែខ្លាំង ហើយពេលខ្លះគេចាត់ទុកវាជារលកទីមួយនៃអាណានិគមនិយមអឺរ៉ុប។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

ប្រភព: Wikipedia

មុនយុគនេះ ទ្វីបនានាមិនមែនដាច់ដោយឡែកពីគ្នាទាំងស្រុងនោះទេ។ តាម Wikipedia ផ្លូវសូត្រ និងផ្លូវពាណិជ្ជកម្មគ្រឿងទេស ត្រូវបានរកឃើញដំបូងដោយអ្នករុករកចិន ចាង ឈាន; ដំណើររបស់ ម៉ាកូប៉ូឡូ ពីឆ្នាំ១២៧១ ដល់១២៩៥ បានភ្ជាប់អឺរ៉ុបជាមួយអាស៊ី; ហើយផ្លូវពាណិជ្ជកម្មឆ្លងកាត់តំបន់សាហារ៉ា ក៏នៅសកម្មផងដែរ។ ចំណេះដឹងភូមិសាស្ត្ររបស់អឺរ៉ុបបានផ្អែកយ៉ាងខ្លាំងលើផែនទីពិភពលោករបស់ តូលេមី ពីសតវត្សរ៍ទី២ ដែលត្រូវបានគូរឡើងវិញក្នុងសតវត្សរ៍ទី១៥ ដោយ នីកូឡាស ហ្សឺម៉ានូស។

តំបន់ដែលអ្នករុករកអឺរ៉ុបទៅដល់ រួមមានទ្វីបអាមេរិក អាហ្វ្រិក អាស៊ី និងកោះនានាក្នុងមហាសមុទ្រប៉ាស៊ីហ្វិក។ នៅអាស៊ីអាគ្នេយ៍ ផែនទី "Mao Kun" ដែលគេជឿថាផ្អែកលើដំណើររបស់ ចេង ហូ បង្ហាញទិសដៅធ្វើដំណើររវាងកំពង់ផែនានានៅអាស៊ីអាគ្នេយ៍ រហូតដល់ ម៉ាលីនឌី។ ក្នុងអំឡុងយុគនេះ ប្រជាជនជនជាតិដើមនៅអាមេរិក អាហ្វ្រិក និងអាស៊ី បានជួបប្រទះនឹងអ្នករុករក ពាណិជ្ជករ និងអ្នកតាំងទីលំនៅអឺរ៉ុប ដែលនាំឱ្យមានការផ្លាស់ប្តូរយ៉ាងជ្រៅជ្រះលើប្រជាជន វប្បធម៌ និងអំណាចនយោបាយ។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រភព: Wikipedia

តាម Wikipedia ការរុករកឆ្ងាយសមុទ្របានចាប់ផ្តើមយ៉ាងសកម្មដោយព័រទុយហ្គាល់ និងអេស្ប៉ាញ។ គ្រីស្តូហ្វ កូឡុំប បានធ្វើដំណើរឆ្លងមហាសមុទ្រអាត្លង់ទិកក្នុងឆ្នាំ១៤៩២ ដោយប្រើកប៉ាល់ Santa María និងបានទៅដល់ពិភពលោកថ្មី ខណៈ វ៉ាស្កូ ដា ហ្គាម៉ា បានធ្វើដំណើរទៅឥណ្ឌាពីឆ្នាំ១៤៩៧ ដល់១៤៩៩។ ក្នុងឆ្នាំ១៤៩៤ សន្ធិសញ្ញាតូរដេស៊ីយ៉ាស់ បានកំណត់ខ្សែបន្ទាត់បែងចែកពិភពលោករវាងប្រទេសទាំងពីរ ហើយក្រោយមក សន្ធិសញ្ញាសារ៉ាហ្គោសា ឆ្នាំ១៥២៩ បានកំណត់ខ្សែបន្ទាត់បន្ថែមនៅកោះគ្រឿងទេស។

កប៉ាល់ Victoria នៃបេសកកម្មរបស់ ម៉ាហ្សេឡង់ គឺជាកប៉ាល់តែមួយគត់ដែលបានបញ្ចប់ការធ្វើដំណើរជុំវិញពិភពលោកជាលើកដំបូង។ នៅកោះគ្រឿងទេស តេរណាតេ និងទីដរ៉េ ជាកន្លែងដែលការរុករកទៅទិសខាងកើតរបស់ព័រទុយហ្គាល់ និងទៅទិសខាងលិចរបស់អេស្ប៉ាញ បានជួបគ្នា និងប្រឈមមុខគ្នារវាងឆ្នាំ១៥២២ និង១៥២៩។ នៅអាមេរិក អេស្ប៉ាញបានពង្រីកអំណាច៖ ផែនទីទីក្រុងតេណុចទីត្លាន ត្រូវបានគូរដោយមនុស្សរបស់ កូរតេស ក្នុងឆ្នាំ១៥២៤ ហើយ ពីសារ៉ូ បានដឹកនាំការសញ្ជ័យប៉េរូពីឆ្នាំ១៥៣១ ដល់១៥៣៣។

អង់គ្លេស បារាំង និងហូឡង់បានចូលរួមនៅពេលក្រោយ៖ ហ្សាក ការទីយេ បានរុករកកាណាដាក្នុងឆ្នាំ១៥៣៤; កប៉ាល់ Mayflower បាននាំក្រុមគ្រួសារ Pilgrim ទៅពិភពលោកថ្មីក្នុងឆ្នាំ១៦២០; ហើយ អាបេល តាសម៉ាន់ បានធ្វើដំណើរនៅហូឡង់ថ្មីក្នុងឆ្នាំ១៦៤២ និង១៦៤៤។ រុស្ស៊ី ក៏បានពង្រីកទៅស៊ីបេរី ដោយចាប់ផ្តើមពីការឆ្លងភ្នំអ៊ូរ៉ាល់របស់ យ៉េរម៉ាក ទីម៉ូហ្វេយេវិច និងប្រើកប៉ាល់កូច (koch) ដែលជាប្រភេទកប៉ាល់កាត់ទឹកកកដំបូងបំផុត។

សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌

ប្រភព: Wikipedia

តាម Wikipedia ពាណិជ្ជកម្មអន្តរជាតិបានរីកចម្រើនយ៉ាងខ្លាំងក្នុងយុគនេះ ដោយផ្លូវពាណិជ្ជកម្មរបស់ព័រទុយហ្គាល់ និងផ្លូវកប៉ាល់ដឹកទំនិញរវាងទ្វីបនានា បានភ្ជាប់អាស៊ី អឺរ៉ុប និងអាមេរិកចូលគ្នា។ ការផ្លាស់ប្តូរដំណាំរវាងពិភពលោកចាស់ និងពិភពលោកថ្មី បាននាំមកនូវដំណាំដូចជា ពោត ប៉េងប៉ោះ ដំឡូង វ៉ានីឡា ដើមកៅស៊ូ កាកាវ និងថ្នាំជក់ ដែលមានប្រភពពីពិភពលោកថ្មី។ សេដ្ឋកិច្ចពិភពលោកដែលភ្ជាប់គ្នានៅសតវត្សរ៍ទី២១ មានឫសគល់នៅក្នុងការពង្រីកបណ្តាញពាណិជ្ជកម្មក្នុងយុគនេះ។

ផ្នែកវប្បធម៌វិញ ចំណេះដឹង និងសិល្បៈក៏បានផ្លាស់ប្តូរទៅវិញទៅមកផងដែរ។ តាម Wikipedia ពួកជេស្វីតបានសហការយ៉ាងទូលំទូលាយជាមួយតារាវិទូចិន ដោយនាំយកគោលការណ៍របស់ កូពែរនិច ចូលផង; សិល្បៈជប៉ុន "ណាន់បាន់" បានគូររូបពាណិជ្ជករព័រទុយហ្គាល់ដែលមកដល់ជប៉ុន; អាត្លាសពិភពលោករបស់ អាប្រាហាំ អរតេលីយូស ឆ្នាំ១៥៧០ ត្រូវបានចាត់ទុកជាអាត្លាសទំនើបដំបូងបំផុត; ហើយផែនទីរបស់ វ៉ាល់សេមីឡឺរ ឆ្នាំ១៥០៧ បង្ហាញឈ្មោះ "America" ជាលើកដំបូង។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

ប្រភព: Wikipedia

តាម Wikipedia យុគនៃការរកឃើញបានផ្លាស់ប្តូរតុល្យភាពអំណាច បង្កឱ្យមានការផ្លាស់ប្តូរភូមិសាស្ត្រនយោបាយនៅអឺរ៉ុប និងបង្កើតមជ្ឈមណ្ឌលអំណាចថ្មីនៅក្រៅអឺរ៉ុប។ ចក្រភពអាណានិគមដែលកើតឡើងក្នុងយុគនោះ បានបន្សល់ឥទ្ធិពលរហូតដល់បច្ចុប្បន្ន ទាំងផ្នែកពាណិជ្ជកម្ម ភាសា ព្រំដែន និងការចងចាំរួមរបស់ប្រជាជាតិនានា។

សម្រាប់អ្នកអាននៅកម្ពុជា និងអាស៊ីអាគ្នេយ៍ យុគនេះមានពាក់ព័ន្ធដោយផ្ទាល់ ព្រោះផ្លូវពាណិជ្ជកម្មសមុទ្រដែលបើកក្នុងយុគនោះ បានភ្ជាប់តំបន់នេះជាមួយពិភពលោក។ តាម Wikipedia កប៉ាល់ Flor de la Mar របស់ព័រទុយហ្គាល់ ដែលបានចូលរួមក្នុងព្រឹត្តិការណ៍សំខាន់ៗនៅមហាសមុទ្រឥណ្ឌា មុនពេលលិចនៅខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ១៥១១ ត្រូវបានធ្វើចម្លងតាំងនៅម៉ាឡាកា ប្រទេសម៉ាឡេស៊ី។ បណ្តាញពាណិជ្ជកម្ម និងការតភ្ជាប់រវាងអាស៊ីអាគ្នេយ៍ និងពិភពលោក ដែលចាប់ផ្តើមកាន់តែខ្លាំងក្លាក្នុងយុគនោះ នៅតែជាផ្នែកមួយនៃសេដ្ឋកិច្ចតំបន់នាពេលបច្ចុប្បន្ន។