ទិដ្ឋភាពទូទៅ

ប្រភព: Wikipedia

តាមវិគីភីឌា អាល់ហ្វ្រេដ រ៉ាសែល វ៉ាលឡេស (Alfred Russel Wallace) គឺជាធម្មជាតិវិទូ អ្នករុករក ភូមិសាស្ត្រវិទូ និងជីវវិទូជនជាតិអង់គ្លេស ដែលត្រូវបានទទួលស្គាល់យ៉ាងទូលំទូលាយថាជាអ្នកបង្កើតទ្រឹស្ដីនៃការវិវត្តន៍តាមរយៈការជ្រើសរើសធម្មជាតិដោយឯករាជ្យ។ លោកបានសរសេរក្រដាសស្រាវជ្រាវស្ដីពីប្រធានបទនេះនៅឆ្នាំ១៨៥៨ ដែលត្រូវបានបោះពុម្ពផ្សាយជាមួយនឹងការដកស្រង់ចេញពីការសរសេររបស់ឆាលស៍ ដាវីន (Charles Darwin) ដែលជំរុញឱ្យដាវីនបោះពុម្ពសៀវភៅដ៏ល្បីល្បាញ «On the Origin of Species» នៅឆ្នាំបន្ទាប់។ លោកវ៉ាលឡេសក៏ត្រូវបានគេចាត់ទុកថាជា «បិតានៃជីវភូមិសាស្ត្រ» ដោយសារការសិក្សារបស់លោកលើការចែកចាយនៃប្រភេទសត្វនៅក្នុងតំបន់អាស៊ីអាគ្នេយ៍ ដែលនាំឱ្យមានការកំណត់ខ្សែ «Wallace Line» ។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

វ៉ាលឡេស កើតនៅថ្ងៃទី ៨ ខែមករា ឆ្នាំ១៨២៣ នៅភូមិ Llanbadoc ក្បែរទីក្រុង Usk ក្នុងតំបន់ Monmouthshire នៃប្រទេស Wales ចក្រភពអង់គ្លេស។ លោកជាកូនទីប្រាំបីនៅក្នុងគ្រួសារដែលមានវណ្ណៈមធ្យម ហើយត្រូវចាកចេញពីសាលាតាំងពីវ័យក្មេងដោយសារបញ្ហាហិរញ្ញវត្ថុគ្រួសារ។ លោកបានចាប់យកអាជីពជាអ្នកស្ទង់ដី និងស្ថាបត្យករសាមញ្ញ មុនពេលក្លាយជាធម្មជាតិវិទូពេញសមត្ថភាព។ សញ្ជាតិអង់គ្លេស និងតួនាទីជាអ្នកវិទ្យាសាស្ត្រឯករាជ្យ បានអនុញ្ញាតឱ្យលោកធ្វើដំណើរស្រាវជ្រាវទៅកាន់អាមេរិកខាងត្បូង និងតំបន់អាស៊ីអាគ្នេយ៍ ដើម្បីប្រមូលសំណាកសត្វ និងរុក្ខជាតិ។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រភព: Wikipedia

យោងតាមវិគីភីឌា ក្នុងឆ្នាំ១៨៤៨ វ៉ាលឡេស និងមិត្តភក្ដិរបស់លោកឈ្មោះ Henry Walter Bates បានធ្វើដំណើរទៅកាន់អាម៉ាហ្សូនប្រទេសប្រេស៊ីល ដើម្បីសិក្សាពីជីវៈចម្រុះ។ ដំណើរនេះបានពង្រឹងចំណាប់អារម្មណ៍របស់លោកលើការវិវត្តន៍ ប៉ុន្ដែសំណាកដែលគាត់ប្រមូលបានត្រូវបានបំផ្លាញដោយភ្លើងឆេះកប៉ាល់ពេលត្រឡប់មកវិញ។ ទោះយ៉ាងណា លោកនៅតែបន្តការស្រាវជ្រាវនៅក្នុងតំបន់ប្រជុំកោះម៉ាឡេ (បច្ចុប្បន្ន ឥណ្ឌូនេស៊ី ម៉ាឡេស៊ី និងសិង្ហបុរី) ពីឆ្នាំ១៨៥៤ ដល់ ១៨៦២។ នៅទីនោះ លោកបានកត់សម្គាល់ភាពខុសគ្នាយ៉ាងខ្លាំងរវាងប្រភេទសត្វនៅខាងកើត និងខាងលិចនៃខ្សែបន្ទាត់ស្រមើលស្រមៃមួយ ដែលក្រោយមកគេហៅថា «Wallace Line» ដោយញែកតំបន់ជីវៈចម្រុះអូស្ត្រាលី និងអាស៊ី។

ការរកឃើញសំខាន់បំផុតរបស់វ៉ាលឡេសបានកើតឡើងនៅឆ្នាំ១៨៥៨ នៅពេលលោកស្នាក់នៅលើកោះ Ternate ក្នុងប្រទេសឥណ្ឌូនេស៊ីសព្វថ្ងៃ។ លោកបានសរសេរអត្ថបទមួយស្ដីពី «ទំនោរនៃពូជសាសន៍ឲ្យឃ្លាតឆ្ងាយពីប្រភេទដើមដោយគ្មានកំណត់» ដែលរៀបរាប់យ៉ាងច្បាស់អំពីយន្តការនៃការជ្រើសរើសធម្មជាតិ។ លោកបានផ្ញើអត្ថបទនេះទៅដាវីន ដើម្បីសុំយោបល់។ តាមវិគីភីឌា ដាវីនមានការភ្ញាក់ផ្អើលដោយសារគំនិតដូចគ្នាដែលលោកបានសិក្សាអស់រយៈពេលជាច្រើនឆ្នាំ ទើបមិត្តភក្ដិវិទ្យាសាស្ត្របានរៀបចំឱ្យក្រដាសទាំងពីរត្រូវបានអាននៅសមាគមលីនីន (Linnean Society) នៅថ្ងៃទី ១ ខែកក្កដា ឆ្នាំ១៨៥៨។ ព្រឹត្តិការណ៍នេះបានជំរុញឱ្យដាវីនប្រញាប់បោះពុម្ព «On the Origin of Species» នៅឆ្នាំបន្ទាប់ ដែលធ្វើឱ្យទ្រឹស្ដីវិវត្តន៍ទទួលបានការចាប់អារម្មណ៍ពីសាធារណជនយ៉ាងខ្លាំង។

បន្ទាប់ពីបោះពុម្ពស្នាដៃរួមគ្នានេះ វ៉ាលឡេសបានបន្ដការសិក្សាអំពីជីវភូមិសាស្ត្រ និងបានសរសេរសៀវភៅជាច្រើនដូចជា «The Malay Archipelago» នៅឆ្នាំ១៨៦៩ ដែលរៀបរាប់ពីដំណើរ និងការសង្កេតរបស់គាត់។ ក្នុងឆាកជីវិតក្រោយៗ លោកក៏បានចាប់អារម្មណ៍លើបញ្ហាសង្គមដូចជាកំណែទម្រង់ដីធ្លី និងសាសនា ព្រមទាំងមានទំនោរទៅរកលទ្ធិវិញ្ញាណនិយម (Spiritualism) ដែលធ្វើឱ្យគាត់បាត់បង់ការគាំទ្រផ្នែកវិទ្យាសាស្ត្រខ្លះៗ។ យ៉ាងណាក៏ដោយ កេរ្តិ៍ឈ្មោះរបស់លោកក្នុងនាមជាសហអ្នកបង្កើតទ្រឹស្ដីវិវត្តន៍នៅតែស្ថិតស្ថេរ។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

ប្រភព: Wikipedia

រហូតមកដល់សព្វថ្ងៃ វ៉ាលឡេសត្រូវបានគេចងចាំថាជាសហអ្នកបង្កើតទ្រឹស្ដីវិវត្តន៍ ទោះបីជាជារឿយៗគាត់ស្ថិតក្នុងម្លប់របស់ដាវីនក៏ដោយ។ ស្នាដៃរបស់លោកនៅតែពាក់ព័ន្ធនឹងការពិភាក្សាអំពីជីវៈចម្រុះ ការអភិរក្សបរិស្ថាន និងការប្រែប្រួលអាកាសធាតុ ដែលជាប្រធានបទក្ដៅនៅក្នុងប្រព័ន្ធផ្សព្វផ្សាយពិភពលោកនាពេលបច្ចុប្បន្ន។ ជារៀងរាល់ឆ្នាំ សមាគមលីនីនបានប្រគល់មេដាយ Darwin-Wallace ដល់អ្នកដែលមានស្នាដៃឆ្នើមក្នុងវិស័យជីវវិទ្យាវិវត្តន៍។ រូបសំណាកសំរឹទ្ធិរបស់គាត់ដែលដាក់បង្ហាញនៅសារមន្ទីរប្រវត្តិសាស្ត្រធម្មជាតិទីក្រុងឡុងដ៍នៅឆ្នាំ២០១៣ ក៏ជានិមិត្តរូបនៃការទទួលស្គាល់កេរ្តិ៍ដំណែលដ៏យូរអង្វែងរបស់លោក។

សម្រាប់អ្នកអាននៅកម្ពុជា និងតំបន់អាស៊ីអាគ្នេយ៍ ការស្រាវជ្រាវរបស់វ៉ាលឡេសនៅក្នុងប្រជុំកោះម៉ាឡេផ្ដល់នូវមេរៀនអំពីភាពសម្បូរបែបនៃបរិស្ថានក្នុងតំបន់ និងតម្រូវការក្នុងការអភិរក្សវា។ ខ្សែ «Wallace Line» បង្ហាញពីព្រំដែនជីវៈដែលនៅតែមានឥទ្ធិពលលើការសិក្សាអំពីជីវៈចម្រុះនៅកម្ពុជា និងប្រទេសជិតខាង ហើយរំឭកយើងពីទំនាក់ទំនងរវាងវិទ្យាសាស្ត្រ និងបរិស្ថានដែលកំពុងប្រែប្រួល។