ទិដ្ឋភាពទូទៅ

ប្រភព: Wikipedia

អាលី ប៉ាសា (Ali Pasha) ដែលគេស្គាល់ជាទូទៅថា អាលី ប៉ាសា នៃយ៉ានីណា ឬ អាលី ប៉ាសា នៃតេបេលេណា គឺជាអ្នកគ្រប់គ្រងជនជាតិអាល់បានី ដែលកាន់តំណែងជាប៉ាសានៃប៉ាសាលីកយ៉ានីណា ដែលជាតំបន់ធំមួយនៅភាគខាងលិចនៃដែនរ៉ូមេលី ក្នុងចក្រភពអូតូម៉ង់។ តាមវិគីភីឌា ក្រោមការគ្រប់គ្រងរបស់លោក ប៉ាសាលីកនេះទទួលបានស្វ័យភាពកម្រិតខ្ពស់ ហើយថែមទាំងអាចរក្សាឯករាជ្យជាក់ស្តែងបានផងដែរ។ រាជធានីនៃប៉ាសាលីកគឺទីក្រុងយ៉ានីណា ដែលរួមជាមួយតេបេលេណា បានក្លាយជាមូលដ្ឋានអំណាចសំខាន់របស់លោក។

តាមវិគីភីឌា អាលី ប៉ាសា គឺជាអ្នកគ្រប់គ្រងខេត្តដ៏មានអំណាច និងល្បីឈ្មោះបំផុតមួយរូបនៅក្នុងចក្រភពអូតូម៉ង់ ក្នុងចន្លោះចុងសតវត្សរ៍ទី ១៨ និងដើមសតវត្សរ៍ទី ១៩។ លោកបានកសាងអំណាចពីមូលដ្ឋានតូចមួយ រហូតគ្រប់គ្រងទឹកដីធំទូលាយ មានកងទ័ពផ្ទាល់ខ្លួន និងអាចធ្វើទំនាក់ទំនងការទូតជាមួយមហាអំណាចអឺរ៉ុប។

កេរ្តិ៍ឈ្មោះរបស់លោកមានទាំងផ្នែកឃោរឃៅ និងផ្នែកឧបត្ថម្ភវប្បធម៌។ តាមវិគីភីឌា លោកត្រូវបានគេដឹងថាបានបង្ក្រាបសត្រូវយ៉ាងឃោរឃៅ ខណៈដែលក៏បានសាងសង់បន្ទាយ វិមាន និងគាំទ្រការអប់រំផងដែរ។ ជម្លោះរវាងលោក និងស៊ុលតង់ម៉ាមូដទី ២ បានបញ្ចប់ដោយការឡោមព័ទ្ធទីក្រុងយ៉ានីណា និងការស្លាប់របស់លោកនៅឆ្នាំ ១៨២២។

ដើមកំណើត និងការឡើងកាន់អំណាច

ប្រភព: Wikipedia

តាមវិគីភីឌា អាលី ប៉ាសា កើតនៅប្រហែលឆ្នាំ ១៧៤០ នៅតេបេលេណា ក្នុងតំបន់ដែលសព្វថ្ងៃជាភាគខាងត្បូងនៃប្រទេសអាល់បានី។ លោកកើតក្នុងគ្រួសារអ្នកមានអំណាចក្នុងតំបន់ ដែលមានទំនាក់ទំនងជាមួយរដ្ឋបាលអូតូម៉ង់។ ប៉ុន្តែអំណាចរបស់គ្រួសារបានធ្លាក់ចុះ ហើយលោកបានចាប់ផ្តើមអាជីពដោយការប្រមូលផ្តុំក្រុមប្រដាប់អាវុធនៅតំបន់ភ្នំ។

ការបម្រើរដ្ឋអូតូម៉ង់ក្នុងតួនាទីយោធា និងរដ្ឋបាលមូលដ្ឋាន បានផ្តល់ឱកាសឱ្យលោកពង្រីកអំណាចបន្តិចម្តងៗ។ នៅចុងទសវត្សរ៍ ១៧៨០ លោកបានក្លាយជាអភិបាលនៃទីក្រុងយ៉ានីណា ហើយបានប្រែក្លាយទីក្រុងនេះជាមជ្ឈមណ្ឌលអំណាចរបស់ខ្លួន។ តេបេលេណា ដែលជាស្រុកកំណើតរបស់លោក នៅតែជាមូលដ្ឋានសំខាន់មួយទៀត ដែលលោកបានសាងសង់វិមាន និងបន្ទាយ។

ការគ្រប់គ្រង និងទីក្រុងយ៉ានីណា

ប្រភព: Wikipedia

ទីក្រុងយ៉ានីណាបានក្លាយជារាជធានីនៃប៉ាសាលីក និងជាមជ្ឈមណ្ឌលនយោបាយ យោធា និងវប្បធម៌ក្រោមការគ្រប់គ្រងរបស់អាលី ប៉ាសា។ តាមវិគីភីឌា លោកបានសាងសង់វិមាន បន្ទាយ មស្ស៊ី និងអគារសាធារណៈជាច្រើន ហើយបានរៀបចំរាជវាំងរបស់លោកដោយភាពអ៊ឹងធឹង។

លោកបានប្រើភាសាក្រិកក្នុងកិច្ចការរាជការ និងការទំនាក់ទំនងផ្លូវការ ដូចដែលឯកសារហ្វីម៉ានរបស់លោកពីឆ្នាំ ១៨១០ បង្ហាញថាត្រូវបានសរសេរជាភាសាក្រិក។ ក្រោមការឧបត្ថម្ភរបស់លោក ទីក្រុងយ៉ានីណាបានក្លាយជាមជ្ឈមណ្ឌលវប្បធម៌ និងការសិក្សាសំខាន់មួយនៅក្នុងតំបន់។

ក្នុងនាមជាអ្នកគ្រប់គ្រង លោកបានរក្សាស្វ័យភាពខ្ពស់ពីរដ្ឋធានីកុងស្តង់ទីណូប ដោយប្រមូលពន្ធដារដោយខ្លួនឯង ថែរក្សាកងទ័ពផ្ទាល់ខ្លួន និងធ្វើទំនាក់ទំនងជាមួយបរទេស។ តាមវិគីភីឌា លោកត្រូវបានគេស្គាល់ផងដែរថាឃោរឃៅខ្លាំងចំពោះអ្នកប្រឆាំងនឹងអំណាចរបស់លោក។

សង្គ្រាម និងការពង្រីកទឹកដី

ប្រភព: Wikipedia

ក្នុងអំឡុងទសវត្សរ៍ ១៧៩០ និង ១៨០០ អាលី ប៉ាសា បានពង្រីកឥទ្ធិពលរបស់លោកតាមរយៈសង្គ្រាមជាច្រើន។ តាមវិគីភីឌា លោកបានធ្វើសង្គ្រាមយូរអង្វែងប្រឆាំងនឹងជនជាតិស៊ូលី (Souliotes) នៅតំបន់ភ្នំ ហើយបានដណ្តើមកាន់កាប់ស៊ូលីបាននៅឆ្នាំ ១៨០៣។ ការបង្ក្រាបនេះបានធ្វើឱ្យអ្នកស្រុកស៊ូលីជាច្រើនភៀសខ្លួនចេញពីស្រុកកំណើតរបស់ពួកគេ។

នៅឆ្នាំ ១៧៩៨ កងទ័ពរបស់លោកបានវាយប្រហារកងទ័ពបារាំងនៅតំបន់ព្រីវេហ្សា និងប៊ូទ្រីន ហើយបានយកឈ្នះក្នុងសមរភូមិនីកូប៉ូលីស។ តាមវិគីភីឌា បន្ទាប់ពីនោះ លោកបានគ្រប់គ្រងតំបន់ឆ្នេរភាគខាងលិចបានយ៉ាងទូលំទូលាយ។

លោកក៏បានពង្រីកអំណាចគ្រួសារតាមរយៈកូនប្រុសរបស់លោក គឺ វេលី ប៉ាសា និង មុខតា ប៉ាសា ដែលត្រូវបានតែងតាំងជាអភិបាលនៅតំបន់ផ្សេងៗ រួមទាំងឧបទ្វីបពេឡូប៉ូនីស។ ការពង្រីកអំណាចនេះបានធ្វើឱ្យលោកប៉ះទង្គិចជាមួយរដ្ឋាភិបាលកណ្តាលអូតូម៉ង់ ដែលចាប់ផ្តើមសង្ស័យចំពោះមហិច្ឆតារបស់លោក។

ការបះបោរ និងការស្លាប់

ប្រភព: Wikipedia

នៅឆ្នាំ ១៨២០ ស៊ុលតង់ម៉ាមូដទី ២ បានចាត់ទុកអាលី ប៉ាសា ជាអ្នកបះបោរ ហើយបានបញ្ជាឱ្យកងទ័ពអូតូម៉ង់វាយប្រហារតំបន់គ្រប់គ្រងរបស់លោក។ តាមវិគីភីឌា កងទ័ពអូតូម៉ង់បានឡោមព័ទ្ធទីក្រុងយ៉ានីណាអស់រយៈពេលជាងមួយឆ្នាំ ខណៈដែលលោកព្យាយាមការពារទីក្រុងដោយកងទ័ពផ្ទាល់ខ្លួន។

នៅឆ្នាំ ១៨២២ លោកបានដកថយទៅកោះតូចមួយក្នុងបឹងប៉ាំវ៉ូទីស នៅជិតទីក្រុងយ៉ានីណា ហើយនៅទីនោះលោកត្រូវបានគេសម្លាប់។ តាមវិគីភីឌា ក្បាលរបស់លោកត្រូវបានកាត់យកទៅថ្វាយស៊ុលតង់ម៉ាមូដទី ២ នៅកុងស្តង់ទីណូប។

សពរបស់លោកត្រូវបានបញ្ចុះនៅទីក្រុងយ៉ានីណា ហើយផ្នូររបស់លោកនៅតែមានរហូតដល់សព្វថ្ងៃ។ បន្ទាប់ពីការស្លាប់របស់លោក ប៉ាសាលីកយ៉ានីណាត្រូវបានរំសាយ ហើយអំណាចកណ្តាលអូតូម៉ង់ត្រូវបានដាក់ឡើងវិញនៅតំបន់នេះ។

កេរ្តិ៍ឈ្មោះ និងការចងចាំ

ប្រភព: Wikipedia

កេរ្តិ៍ឈ្មោះរបស់អាលី ប៉ាសា នៅរស់រានក្នុងកំណត់ត្រាប្រវត្តិសាស្ត្រ អក្សរសិល្ប៍ និងការចងចាំរបស់ប្រជាជនក្នុងតំបន់។ តាមវិគីភីឌា កវីអង់គ្លេស ល័រដ បាយរ៉ុន បានធ្វើទស្សនកិច្ចជួបលោកនៅឆ្នាំ ១៨០៩ ហើយបានសរសេរអំពីលោកក្នុងស្នាដៃរបស់ខ្លួន។ រូបភាពរបស់លោកក៏បានបង្ហាញក្នុងស្នាដៃសិល្បៈអឺរ៉ុបជាច្រើននៅសតវត្សរ៍ទី ១៩។

នៅប្រទេសអាល់បានីសម័យទំនើប លោកត្រូវបានគេចងចាំជាតួអង្គប្រវត្តិសាស្ត្រសំខាន់។ មានរូបសំណាករបស់លោកនៅតេបេលេណា ហើយប្រទេសអាល់បានីបានចេញតែមសំបុត្រឆ្នាំ ១៩៩៥ ដើម្បីរំលឹកខួប ២៥០ ឆ្នាំនៃការកើតរបស់លោក។

នៅកោះយ៉ានីណា មានសារមន្ទីរអាលី ប៉ាសា ដែលដាក់តាំងអាវុធ និងវត្ថុបុរាណពាក់ព័ន្ធនឹងលោក ហើយបន្ទាយ និងវិមានជាច្រើនដែលលោកបានសាងសង់ នៅតែជាសក្ខីភាពនៃអំណាចរបស់លោកក្នុងតំបន់។