ទិដ្ឋភាពទូទៅ

ប្រភព: Wikipedia

កងកម្លាំងសម្ព័ន្ធមិត្តក្នុងសង្គ្រាមលោកលើកទី២ ដែលត្រូវបានស្គាល់ជាផ្លូវការថាជា «អង្គការសហប្រជាជាតិ» ចាប់ពីឆ្នាំ១៩៤២ គឺជាសម្ព័ន្ធយោធាអន្តរជាតិដ៏ធំមួយដែលបានបង្កើតឡើងក្នុងអំឡុងសង្គ្រាមលោកលើកទី២ (១៩៣៩-១៩៤៥) ដើម្បីប្រឆាំងនឹងក្រុមមហាអំណាចអ័ក្ស (Axis powers)។ យោងតាមវិគីភីឌា សមាជិកសំខាន់ៗនៃសម្ព័ន្ធមិត្តរួមមាន «មហាអំណាចទាំងបួន» (Big Four) គឺ ចក្រភពអង់គ្លេស សហភាពសូវៀត សហរដ្ឋអាមេរិក និងចិន។ ប្រទេសទាំងនេះបានដើរតួនាទីជាស្នូលក្នុងការរៀបចំយុទ្ធសាស្ត្រនិងការផ្គត់ផ្គង់ធនធានសំខាន់ៗ។ ក្រៅពីនេះ ប្រទេសជាច្រើនទៀតក៏បានចូលរួម រួមមានបារាំងសេរី (Free France) ប៉ូឡូញ កាណាដា អូស្ត្រាលី និងបណ្តារដ្ឋនៅអាមេរិកឡាទីន ដែលធ្វើឱ្យសម្ព័ន្ធមិត្តក្លាយជាសម្ព័ន្ធភាពពិភពលោកដ៏ធំបំផុតមួយក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រ។ នៅខែមករា ឆ្នាំ១៩៤២ រដ្ឋាភិបាលចំនួន ២៦ បានចុះហត្ថលេខាលើសេចក្តីថ្លែងការណ៍អង្គការសហប្រជាជាតិ (Declaration by United Nations) ហើយចំនួននេះបានកើនឡើងបន្ថែមទៀតនៅពេលក្រោយសង្គ្រាម។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

ប្រភព: Wikipedia

វិសាលភាពភូមិសាស្ត្រនៃសម្ព័ន្ធមិត្តបានគ្របដណ្តប់ស្ទើរគ្រប់ទ្វីប៖ ចាប់ពីទ្វីបអឺរ៉ុប (ចក្រភពអង់គ្លេស បារាំងសេរី សហភាពសូវៀត) ទ្វីបអាហ្វ្រិក (សមរភូមិ Bir Hakeim នៅឆ្នាំ១៩៤២ ដែលកងទ័ពបារាំងសេរីបានប្រយុទ្ធ) ទ្វីបអាស៊ី (ចិន ឥណ្ឌា) និងមហាសមុទ្រប៉ាស៊ីហ្វិក (សហរដ្ឋអាមេរិក អូស្ត្រាលី)។ រូបភាពពីវិគីភីឌាបង្ហាញពីវត្តមានរបស់កងកម្លាំងនៅគ្រប់តំបន់៖ ទាហានន័រវេសនៅជួរមុខណាវីក (Narvik) នៅឆ្នាំ១៩៤០ ទាហានហ្វីលីពីនក្នុងឆ្នាំ១៩៤១ ព្រមទាំងកងតស៊ូបែលហ្ស៊ិកនៅឆ្នាំ១៩៤៤។ សមាជិកនៃសម្ព័ន្ធមិត្តរួមមានប្រជាជនរាប់រយលាននាក់ ដែលនិយាយភាសាចម្រុះរាប់សិបភាសា។ ការរួបរួមគ្នារវាងប្រទេសមានប្រព័ន្ធនយោបាយផ្សេងៗគ្នា ដូចជារបបប្រជាធិបតេយ្យ និងរបបកុម្មុយនីស្ត គឺជាលក្ខណៈពិសេសមួយនៃសម្ព័ន្ធមិត្ត។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រភព: Wikipedia

សម្ព័ន្ធមិត្តបានចាប់ផ្តើមពីការប្រកាសសង្គ្រាមរបស់ចក្រភពអង់គ្លេសនិងបារាំងប្រឆាំងអាល្លឺម៉ង់ បន្ទាប់ពីការឈ្លានពានប៉ូឡូញក្នុងខែកញ្ញា ឆ្នាំ១៩៣៩។ នៅឆ្នាំ១៩៤០ សមរភូមិអង់គ្លេស (Battle of Britain) បានបង្ហាញពីភាពធន់របស់អង់គ្លេស ហើយកងវរសេនាតូចប៉ូឡូញលេខ ៣០៣ «Kościuszko» បានចូលរួមប្រយុទ្ធ។ ចាប់ពីឆ្នាំ១៩៤១ មានព្រឹត្តិការណ៍សំខាន់ពីរ៖ ប្រតិបត្តិការបាបារ៉ូសា (ការវាយលុករបស់អាល្លឺម៉ង់លើសហភាពសូវៀត) និងការវាយប្រហារជប៉ុនលើកំពង់ផែពែលហាប័រ (Pearl Harbor) ដែលនាំឱ្យសហភាពសូវៀត និងសហរដ្ឋអាមេរិកចូលសង្គ្រាមយ៉ាងពេញលេញ។

ក្នុងសម័យសង្គ្រាម មានសន្និសីទកំពូលៗដូចជា សន្និសីទតេហេរ៉ង (១៩៤៣) ដែលស្តាលីន រ៉ូសវេល និងឆឺឈីលបានពិភាក្សាបើកសមរភូមិទីពីរនៅអឺរ៉ុប និងសន្និសីទក្រុងគែរ (Cairo) ក្នុងឆ្នាំដដែលដែលរ៉ូសវេល ឆឺឈីល និងឈៀង កៃឆេកបានជួបគ្នាសម្រាប់យុទ្ធសាស្ត្រប៉ាស៊ីហ្វិក។ សមរភូមិធំៗបានរួមចំណែកយ៉ាងសំខាន់ដល់ជ័យជម្នះ៖ សមរភូមិមីដវេ (មិថុនា ១៩៤២) បានបញ្ឈប់ការឈានទៅមុខរបស់ជប៉ុនក្នុងប៉ាស៊ីហ្វិក។ សមរភូមិស្តាលីនក្រាដ (១៩៤២-៤៣) និងសមរភូមិឃួស (Kursk) នៅឆ្នាំ១៩៤៣ បានបំបាក់កម្លាំងអាល្លឺម៉ង់នៅរណសិរ្សខាងកើត។ ការលុកលុយន័រម៉ង់ឌី (D-Day) នៅថ្ងៃទី៦ មិថុនា ឆ្នាំ១៩៤៤ បានបើកសមរភូមិខាងលិចឡើងវិញ។ នៅអាស៊ី កងទ័ពចិនទាំងជាតិនិយមនិងកុម្មុយនីស្តបានប្រយុទ្ធប្រឆាំងជប៉ុនដូចបង្ហាញក្នុងវាយលុកកងវរសេនាធំរាប់រយ (Hundred Regiments Offensive)។ សង្គ្រាមបានបញ្ចប់នៅទ្វីបអឺរ៉ុបក្នុងខែឧសភា ឆ្នាំ១៩៤៥ បន្ទាប់ពីកងទ័ពក្រហមដណ្តើមបានប៊ែរឡាំង ហើយនៅប៉ាស៊ីហ្វិកក្រោយការទម្លាក់គ្រាប់បែកបរមាណូ។ រូបភាពពីវិគីភីឌាក៏បង្ហាញពីការប្រហារជីវិតមូសូលីនី (Mussolini) ដោយកងកម្លាំងផ្នែកអ៊ីតាលី (Italian partisans) នៅឆ្នាំ១៩៤៥ ដែលជានិមិត្តរូបនៃការដួលរំលំរបបហ្វាស៊ីស។

សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌

ប្រភព: Wikipedia

សមត្ថភាពសេដ្ឋកិច្ចរបស់សម្ព័ន្ធមិត្ត ជាពិសេសសហរដ្ឋអាមេរិក បានដើរតួនាទីសម្រេច។ តាមវិគីភីឌា កម្មវិធី Lend-Lease បានផ្តល់សម្ភារៈយោធាយ៉ាងច្រើន ដូចជាយន្តហោះ Curtiss P-40 ដែលត្រូវបានផ្ទេរទៅឱ្យកងវរសេនាធំបារាំងសេរី GC II/5 «LaFayette» នៅកាសាប្លង់កា (Casablanca)។ រោងចក្រអាមេរិកបានផលិតយន្តហោះ នាវា និងគ្រឿងយោធាផ្សេងទៀតយ៉ាងច្រើនលើសលប់ ហៅថា «ឃ្លាំងអាវុធនៃប្រជាធិបតេយ្យ» (Arsenal of Democracy)។ សហភាពសូវៀតក៏បានប្រែក្លាយសេដ្ឋកិច្ចរបស់ខ្លួនទៅជាម៉ាស៊ីនសង្គ្រាម ដោយផលិតរថក្រោះ T-34 រាប់ម៉ឺនគ្រឿង។

ផ្នែកវប្បធម៌ សម្ព័ន្ធមិត្តបានប្រើការឃោសនាយ៉ាងទូលំទូលាយ។ ផ្ទាំងប្រកាសដូចជា «V for Victory» និងផ្ទាំងដែលបង្ហាញទាហានសូវៀតរាក់ទាក់ពីរដ្ឋាភិបាលអាមេរិក (ឆ្នាំ១៩៤២) បានបង្កើតអារម្មណ៍សាមគ្គីភាពក្នុងចំណោមប្រជាជន។ ត្រាសូវៀតឆ្នាំ១៩៤៣ ដែលដកស្រង់សម្តីស្តាលីន ក៏បានសង្កត់ធ្ងន់លើជ័យជម្នះនៃសម្ព័ន្ធភាពយោធា។ កាសែត វិទ្យុ និងភាពយន្តបានជំរុញការគាំទ្រដល់សង្គ្រាមនៅតាមប្រទេសនានា។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

ប្រភព: Wikipedia

ជ័យជម្នះរបស់សម្ព័ន្ធមិត្តនៅឆ្នាំ១៩៤៥ បានផ្លាស់ប្តូរពិភពលោកយ៉ាងខ្លាំង។ អង្គការសហប្រជាជាតិ ត្រូវបានបង្កើតឡើងនៅខែតុលា ឆ្នាំ១៩៤៥ ដោយមានធម្មនុញ្ញចុះហត្ថលេខាដោយប្រទេសសម្ព័ន្ធមិត្តឈានមុខ ហើយបានក្លាយជាវេទិកាសម្រាប់កិច្ចសហប្រតិបត្តិការអន្តរជាតិរហូតមក។ អង្គការណាតូ (NATO) ក៏ត្រូវបានបង្កើតឡើងនៅឆ្នាំ១៩៤៩ ជាផ្នែកបន្តនៃកិច្ចសហការការពារសន្តិសុខ ទោះបីមានការបែកបាក់ជាសង្គ្រាមត្រជាក់រវាងអតីតសម្ព័ន្ធមិត្តក៏ដោយ។

សព្វថ្ងៃ មេរៀនពីសម្ព័ន្ធមិត្តនៅតែពាក់ព័ន្ធ។ ខួបនៃសង្គ្រាមត្រូវបានរំលឹកជាសកល ហើយទំនាក់ទំនងរវាងមហាអំណាចនៅតែជាកត្តាកំណត់សន្តិភាពពិភពលោក។ សម្រាប់អ្នកអាននៅកម្ពុជា កម្ពុជាជាសមាជិកអង្គការសហប្រជាជាតិ ហើយប្រវត្តិនៃសម្ព័ន្ធមិត្តជួយយល់ពីឫសគល់នៃស្ថាប័នអន្តរជាតិដែលកម្ពុជាធ្វើការជាមួយប្រចាំថ្ងៃ។ ការចងចាំទាំងនេះក៏រំលឹកអំពីតម្លៃនៃសាមគ្គីភាព និងកិច្ចសហការឆ្លងប្រព័ន្ធនយោបាយ ដើម្បីដោះស្រាយបញ្ហារួមនានា។