ទិដ្ឋភាពទូទៅ

ប្រភព: Wikipedia

អង់គ្លេសសម័យអង់គ្លូ-សាក់សុន (Anglo-Saxon England) ឬអង់គ្លេសក្នុងយុគមជ្ឈិមសម័យដើម គឺជាសម័យកាលមួយក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រអង់គ្លេស ដែលចាប់ផ្តើមពីការបញ្ចប់នៃការគ្រប់គ្រងរបស់ចក្រភពរ៉ូមនៅលើកោះ Britain ក្នុងសតវត្សរ៍ទី៥ និងបញ្ចប់ដោយការសញ្ជ័យរបស់ពួក Norman នៅឆ្នាំ១០៦៦។

តាមវិគីភីឌា បើប្រៀបធៀបទៅនឹងអង់គ្លេសសម័យទំនើប ទឹកដីរបស់ពួកអង់គ្លូ-សាក់សុន លាតសន្ធឹងទៅខាងជើងរហូតដល់តំបន់ Lothian នៅភាគអាគ្នេយ៍ប្រទេសស្កុតឡេនសព្វថ្ងៃ។ ប៉ុន្តែនៅដំណាក់កាលដំបូង ទឹកដីនេះមិនបានរាប់បញ្ចូលតំបន់ភាគខាងលិចនៃអង់គ្លេស ដូចជា Cornwall, Herefordshire, Shropshire, Cheshire, Lancashire និង Cumbria នោះឡើយ។

យោងតាមវិគីភីឌា ចំណេះដឹងអំពីសម័យកាលនេះ ផ្អែកលើប្រភពជាច្រើនប្រភេទ ដូចជាកាក់ វត្ថុបុរាណ និងស្ថាបត្យកម្មព្រះវិហារ ដែលជួយឱ្យអ្នកប្រវត្តិសាស្ត្រស្ថាបនារឿងរ៉ាវនៃសម័យនោះ។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

ប្រភព: Wikipedia

តាមវិគីភីឌា អង់គ្លេសសម័យអង់គ្លូ-សាក់សុន ស្ថិតនៅលើកោះ Britain ដែលសព្វថ្ងៃជាផ្នែកមួយនៃចក្រភពអង់គ្លេស។ ទឹកដីរបស់ខ្លួនលាតសន្ធឹងទៅខាងជើងរហូតដល់តំបន់ Lothian នៅភាគអាគ្នេយ៍ស្កុតឡេន ប៉ុន្តែមិនរាប់បញ្ចូលតំបន់ភាគខាងលិច ដូចជា Cornwall, Herefordshire, Shropshire, Cheshire, Lancashire និង Cumbria នៅដំណាក់កាលដំបូងឡើយ។ ផែនទីកោះ Britain ឆ្នាំ៨៨៦ ដែលមានក្នុងអត្ថបទវិគីភីឌា បង្ហាញការបែងចែកទឹកដីនៅលើកោះនេះក្នុងសម័យនោះ។

ប្រជាជននៅក្នុងសម័យនេះ គឺពួកអង់គ្លូ-សាក់សុន ដែលមានដើមកំណើតពីកុលសម្ព័ន្ធ Germanic ដូចជាពួក Angles និងពួក Saxons។ ពួកគេបានតាំងទីលំនៅលើកោះ Britain បន្ទាប់ពីការបញ្ចប់នៃការគ្រប់គ្រងរបស់ចក្រភពរ៉ូម ហើយនិយាយភាសាអង់គ្លេសបុរាណ (Old English) ដែលជាឫសគល់នៃភាសាអង់គ្លេសសម័យទំនើប។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រភព: Wikipedia

បន្ទាប់ពីការគ្រប់គ្រងរបស់ចក្រភពរ៉ូមនៅលើកោះ Britain បានបញ្ចប់នៅសតវត្សរ៍ទី៥ ក្រុមកុលសម្ព័ន្ធ Germanic បានមកតាំងទីលំនៅ និងបង្កើតនគរតូចធំជាច្រើន។ នគរទាំងនោះបានប្រកួតប្រជែងគ្នាដើម្បីអំណាច និងទឹកដីក្នុងរយៈពេលជាច្រើនសតវត្សរ៍។ នគរ Northumbria នៅភាគខាងជើង គឺជាឧទាហរណ៍មួយ ហើយកាក់ប្រាក់របស់ស្តេច Aldfrith ដែលគ្រងរាជ្យពីឆ្នាំ៦៨៦ ដល់ឆ្នាំ៧០៥ គឺជាភស្តុតាងប្រវត្តិសាស្ត្រមួយដែលនៅសេសសល់។

នៅសតវត្សរ៍ទី៧ គ្រិស្តសាសនាបានរីករាលដាលនៅក្នុងតំបន់។ តាមវិគីភីឌា ស្ថាបត្យកម្ម និងវត្ថុបុរាណនៅតាមព្រះវិហារ ដូចជាព្រះវិហារ Escomb ដែលសង់ក្នុងសតវត្សរ៍ទី៧ និងត្រូវបានជួសជុលឡើងវិញ ជាប្រភពព័ត៌មានប្រវត្តិសាស្ត្រដ៏មានប្រយោជន៍ ហើយវិហារបុរាណ Whitby Abbey ក៏ជាសក្ខីកម្មមួយផងដែរ។

ចាប់ពីចុងសតវត្សរ៍ទី៨ ពួក Viking បានវាយប្រហារ និងតាំងទីលំនៅនៅតំបន់ខ្លះនៃកោះ Britain ដោយបង្កើតតំបន់ដែលគេស្គាល់ថា Danelaw នៅភាគខាងជើង។ តាមវិគីភីឌា Winchester គឺជារាជធានីរបស់ស្តេច Alfred ហើយជញ្ជាំងការពារទីក្រុងនេះ ជាស្នាដៃសម័យ Saxon និងសម័យមជ្ឈិម ដែលសង់នៅលើគ្រឹះពីសម័យរ៉ូម។

នៅសតវត្សរ៍ទី១០ កាក់របស់ស្តេច Edgar ដែលគ្រងរាជ្យពីឆ្នាំ៩៥៩ ដល់ឆ្នាំ៩៧៥ គឺជាសក្ខីកម្មមួយនៃសម័យកាលនោះ។ ទីបំផុត នៅឆ្នាំ១០៦៦ ការសញ្ជ័យរបស់ពួក Norman បានបញ្ចប់សម័យអង់គ្លូ-សាក់សុន ដោយកម្រាលប៉ាក់រូប Bayeux បង្ហាញថាព្រះបាទ Harold ត្រូវបានសម្លាប់នៅក្នុងសមរភូមិ Hastings។

សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌

ប្រភព: Wikipedia

សេដ្ឋកិច្ចនៃសម័យអង់គ្លូ-សាក់សុន ត្រូវបានគេស្គាល់យ៉ាងច្រើនតាមរយៈកាក់ដែលរកឃើញ។ តាមវិគីភីឌា កាក់ប្រាក់ប្រភេទ sceat មួយត្រូវបានបោះនៅ Kent ក្នុងចន្លោះឆ្នាំ៧២០ ដល់ឆ្នាំ៧៥០ ហើយត្រូវបានរកឃើញបង្កប់នៅក្នុងទម្ងន់កាក់ធ្វើពីសំណ ដែលមានទម្ងន់ប្រហែល ៣៦ ក្រាម និងមានប្រភពពីតំបន់ Danelaw ភាគខាងជើង ចន្លោះចុងសតវត្សរ៍ទី៨ ដល់សតវត្សរ៍ទី៩។ កាក់ប្រាក់របស់ស្តេច Aldfrith នៃ Northumbria ក៏ជាឧទាហរណ៍មួយនៃកាក់សម័យនោះដែរ។ វត្ថុបុរាណបែបនេះត្រូវបានអ្នកប្រវត្តិសាស្ត្រប្រើដើម្បីសិក្សាអំពីកាក់ និងការដោះដូរនៅសម័យនោះ។

នៅផ្នែកវប្បធម៌ ព្រះវិហារបុរាណជាច្រើនពីសម័យនេះនៅតែគង់វង្ស។ ព្រះវិហារអង់គ្លូ-សាក់សុននៅ Escomb មានអាយុកាលតាំងពីសតវត្សរ៍ទី៧ ហើយត្រូវបានជួសជុលឡើងវិញ រីឯព្រះវិហារ St Bene't's នៅ Cambridge ដែលប៉មរបស់វាសង់ក្នុងចុងសម័យអង់គ្លូ-សាក់សុន គឺជាអគារចំណាស់ជាងគេបំផុតដែលនៅសល់ក្នុងតំបន់ Cambridgeshire។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

ប្រភព: Wikipedia

ជិតមួយពាន់ឆ្នាំក្រោយព្រឹត្តិការណ៍ឆ្នាំ១០៦៦ សម័យកាលអង់គ្លេសអង់គ្លូ-សាក់សុន នៅតែមានវត្តមានក្នុងបរិបទសម័យទំនើប។ សំណង់បុរាណជាច្រើន ដូចជាព្រះវិហារ និងជញ្ជាំងក្រុងពីសម័យនោះ នៅតែឈររហូតដល់សព្វថ្ងៃ ដោយទាក់ទាញចំណាប់អារម្មណ៍ពីអ្នកទេសចរណ៍ និងអ្នកសិក្សា។ គំរូទូកវីគីង 'Hugin' នៅ Ramsgate ក្នុងខេត្ត Kent ក៏ជាឧទាហរណ៍មួយនៃការបង្ហាញប្រវត្តិសាស្ត្រសម័យនោះដល់សាធារណជនសម័យទំនើបផងដែរ។

ចំពោះអ្នកអានខ្មែរ ការស្វែងយល់ពីអង់គ្លេសសម័យអង់គ្លូ-សាក់សុន ជួយឱ្យយល់កាន់តែច្បាស់ពីឫសគល់នៃភាសា វប្បធម៌ និងប្រវត្តិសាស្ត្ររបស់ប្រទេសដែលមានឥទ្ធិពលខ្លាំងលើពិភពលោក ព្រមទាំងពីវិធីដែលអ្នកប្រវត្តិសាស្ត្រប្រើប្រាស់កាក់ វត្ថុបុរាណ និងស្ថាបត្យកម្មព្រះវិហារ ដើម្បីស្ថាបនារឿងរ៉ាវនៃអតីតកាល។