ទិដ្ឋភាពទូទៅ

ប្រភព: Wikipedia

អង់គ្លូ-សាក់សុន (Anglo-Saxons) គឺជាក្រុមវប្បធម៌មួយ ដែលនិយាយភាសាអង់គ្លេសបុរាណ (Old English) ហើយរស់នៅក្នុងតំបន់ភាគច្រើននៃប្រទេសអង់គ្លេសសព្វថ្ងៃ និងភាគអាគ្នេយ៍នៃប្រទេសស្កុតឡេន ក្នុងយុគកណ្តាលដំបូង។ ក្នុងបរិបទមួយចំនួន ពួកគេត្រូវបានហៅដោយសាមញ្ញថា សាក់សុន (Saxons) ឬ ជនជាតិអង់គ្លេស (the English)។ តាមវិគីភីឌា (Wikipedia) ពួកគេបានស្វែងរកដើមកំណើតរបស់ខ្លួនទៅរកអ្នកតាំងទីលំនៅជនជាតិជឺម៉ានិក (Germanic) ហើយបានក្លាយជាក្រុមវប្បធម៌សំខាន់បំផុតមួយនៅក្នុងកោះអង់គ្លេស (Britain) នៅត្រឹមសតវត្សរ៍ទី ៥។

យុគអង់គ្លូ-សាក់សុននៅអង់គ្លេស ត្រូវបានចាត់ទុកថាចាប់ផ្តើមប្រហែលឆ្នាំ ៤៥០ និងបញ្ចប់នៅឆ្នាំ ១០៦៦ ជាមួយនឹងការសញ្ជ័យរបស់ន័រម៉ង់ (Norman Conquest)។ តាមវិគីភីឌា រចនាសម្ព័ន្ធនយោបាយ និងភាសានៅចុងយុគអង់គ្លូ-សាក់សុន គឺជាបុព្វការីផ្ទាល់នៃព្រះរាជាណាចក្រអង់គ្លេសក្នុងយុគកណ្តាលដំណាក់កាលក្រោយ និងភាសាអង់គ្លេសមធ្យម (Middle English)។ ព័ត៌មានលម្អិតអំពីការតាំងទីលំនៅដំបូង និងការវិវត្តខាងនយោបាយរបស់ពួកគេ មិនទាន់ច្បាស់លាស់ តែអ្វីដែលច្បាស់ គឺថាពួកគេបានក្លាយជាផ្នែកដ៏សំខាន់នៃការបង្កើតប្រទេសអង់គ្លេសសម័យក្រោយមក។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

ប្រភព: Wikipedia

ទឹកដីរបស់អង់គ្លូ-សាក់សុន គឺតំបន់ភាគច្រើននៃប្រទេសអង់គ្លេសសព្វថ្ងៃ រួមទាំងភាគអាគ្នេយ៍នៃប្រទេសស្កុតឡេន។ ភាសារបស់ពួកគេ គឺភាសាអង់គ្លេសបុរាណ (Old English) ដែលជាមូលដ្ឋានដើមនៃភាសាអង់គ្លេសសម័យបច្ចុប្បន្ន។

តាមវិគីភីឌា ត្រឹមឆ្នាំ ១០៦៦ ប្រជាជនភាគច្រើននៅក្នុងតំបន់ដែលបច្ចុប្បន្នជាប្រទេសអង់គ្លេស បាននិយាយភាសាអង់គ្លេសបុរាណ ហើយត្រូវបានចាត់ទុកថាជាជនជាតិអង់គ្លេស។ ទោះជាយ៉ាងណា ការបែងចែករវាងក្រុមដើមទាំងបី គឺ Angles, Saxons និង Jutes ត្រូវបានអ្នកប្រវត្តិសាស្ត្រសម័យបច្ចុប្បន្ន កម្រធ្វើឡើងណាស់ ដូចដែលផែនទីកោះអង់គ្លេសក្នុងឆ្នាំ ៨០២ បង្ហាញឱ្យឃើញ។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រភព: Wikipedia

តាមវិគីភីឌា ព័ត៌មានលម្អិតអំពីការតាំងទីលំនៅដំបូង និងការវិវត្តខាងនយោបាយរបស់អង់គ្លូ-សាក់សុន មិនទាន់ច្បាស់លាស់។ អ្វីដែលដឹងគឺថា ពួកគេបានកត់ត្រាដើមកំណើតរបស់ខ្លួនទៅរកអ្នកតាំងទីលំនៅជនជាតិជឺម៉ានិក ហើយយុគអង់គ្លូ-សាក់សុននៅអង់គ្លេស ត្រូវបានចាត់ទុកថាបានចាប់ផ្តើមនៅប្រហែលឆ្នាំ ៤៥០។

យុគនេះបានបញ្ចប់នៅឆ្នាំ ១០៦៦ ជាមួយនឹងការសញ្ជ័យរបស់ន័រម៉ង់។ ក្នុងអំឡុងពេលនោះ ត្រឹមសតវត្សរ៍ទី ៨ អត្តសញ្ញាណវប្បធម៌មួយដែលត្រូវបានគេហៅជាទូទៅថា Englisc បានវិវត្តឡើងចេញពីអន្តរកម្មរវាងអ្នកតាំងទីលំនៅទាំងនោះ និងវប្បធម៌រ៉ូម៉ាំង-ប្រីតុន (Romano-British) ដែលមានស្រាប់នៅក្នុងតំបន់។

ការលុកលុយរបស់ក្រុមវីគីង (Viking) និងការសញ្ជ័យរបស់ន័រម៉ង់ បានផ្លាស់ប្តូរនយោបាយ និងវប្បធម៌របស់អង់គ្លេសយ៉ាងខ្លាំង ប៉ុន្តែតាមវិគីភីឌា អត្តសញ្ញាណអង់គ្លូ-សាក់សុនរួម បានវិវត្ត និងរក្សាភាពលេចធ្លោបន្តទៀត សូម្បីបន្ទាប់ពីការផ្លាស់ប្តូរធំៗទាំងនោះ។ រូបគំនូរក្នុងសៀវភៅ Illustrated Old English Hexateuch នៃសតវត្សរ៍ទី ១១ បង្ហាញពីព្រះមហាក្សត្រអង់គ្លូ-សាក់សុន ព្រមទាំងក្រុមប្រឹក្សា witan របស់ទ្រង់។

សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌

ប្រភព: Wikipedia

វប្បធម៌សម្ភារៈរបស់អង់គ្លូ-សាក់សុន ត្រូវបានគេស្គាល់ច្បាស់តាមរយៈការជីករកឃើញនៅ Sutton Hoo ដែលរួមមានផ្នូរសំពៅ មួកដែក ខ្ទាស់ស្មា និងគម្របកាបូប ហើយវត្ថុទាំងនោះបច្ចុប្បន្នរក្សាទុកនៅសារមន្ទីរអង់គ្លេស (British Museum)។ ភូមិអង់គ្លូ-សាក់សុន West Stow ក្នុងតំបន់ Suffolk ត្រូវបានកសាងឡើងវិញ ដើម្បីបង្ហាញអំពីអគារ និងសិក្ខាសាលាផលិតកម្មនាសម័យនោះ។ តាមវិគីភីឌា ការរកឃើញកាក់ និងទម្ងន់កាក់ ដូចជាកាក់ sceat ដែលជាត់នៅតំបន់ Kent ក្នុងឆ្នាំ ៧២០ ដល់ ៧៥០ ក៏បង្ហាញពីប្រព័ន្ធរូបិយវត្ថុក្នុងសម័យនោះផងដែរ។

ផ្នែកវប្បធម៌សាសនា និងអក្សរសាស្ត្រ ក៏មានភស្តុតាងច្បាស់លាស់ ដូចជាសៀវភៅ Lindisfarne Gospels ច្បាប់ចម្លងនៃវិន័យ Saint Benedict ពីសតវត្សរ៍ទី ៨ និងកំណាព្យវីរកថា Beowulf ដែលនៅសល់ក្នុងសាត្រាស្លឹករឹតដែលខូចខាតដោយភ្លើង។ ចំណែកស្ថាបត្យកម្មវិហារវិញ វិហារ All Saints' Church នៅ Earls Barton ដែលមានបន្ទះសសរលក្ខណៈអង់គ្លូ-សាក់សុន នៅតែរស់រានដល់សព្វថ្ងៃ។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

ប្រភព: Wikipedia

មរតកអង់គ្លូ-សាក់សុន នៅតែប៉ះពាល់ដល់ជីវិតប្រចាំថ្ងៃរបស់មនុស្សទូទាំងពិភពលោក។ តាមវិគីភីឌា ភាសាអង់គ្លេសសម័យបច្ចុប្បន្ន ទទួលយកតិចជាង ២៦ ភាគរយនៃពាក្យសព្ទពីភាសាអង់គ្លេសបុរាណ ប៉ុន្តែចំនួននោះ រួមបញ្ចូលពាក្យប្រើប្រាស់ប្រចាំថ្ងៃភាគច្រើនបំផុត។ សម្រាប់អ្នកអានខ្មែរដែលរៀន ឬប្រើប្រាស់ភាសាអង់គ្លេស នេះមានន័យថា ពាក្យសាមញ្ញៗជាច្រើនដែលពួកគេប្រើសព្វថ្ងៃ មានឫសគល់ពីសម័យអង់គ្លូ-សាក់សុន។

លើសពីនេះ វត្ថុបុរាណអង់គ្លូ-សាក់សុន និងវីគីង ត្រូវបានដាក់តាំងនៅសារមន្ទីរអង់គ្លេស និងនៅសារមន្ទីរនាវា Viking ក្នុងទីក្រុងអូស្លូ ប្រទេសន័រវេស ចំណែកឯទីតាំង West Stow និង Butser Ancient Farm វិញ មានអគារកសាងឡើងវិញសម្រាប់ភ្ញៀវទេសចរ។ ផ្នែកការសិក្សាវិញ ការដែលអ្នកប្រវត្តិសាស្ត្រសម័យបច្ចុប្បន្ន កម្របែងចែករវាង Angles, Saxons និង Jutes បង្ហាញថា អត្តសញ្ញាណអង់គ្លូ-សាក់សុន គឺជាដំណើរការវិវត្តវប្បធម៌រយៈពេលវែង ដែលកើតចេញពីអន្តរកម្មរវាងក្រុមផ្សេងៗគ្នា ជាជាងពីក្រុមតែមួយដាច់ដោយឡែក។