KhmerPulse

ចង្វាក់ខ្មែរ

សំយោគ​ពហុ​ទស្សនៈ · ប្រភព​អន្តរជាតិ​ តំបន់​ និង​កម្ពុជា

ច្បាប់ ព័ត៌មានពិភពលោក ច្រើនទស្សនៈ ជាភាសាខ្មែរ No.

សមរភូមិហាស្ទីង ១០៦៦៖ ជ័យជម្នះដែលបញ្ចប់យុគអង់គ្លូ-សាសុន និងបង្កើតរាជវង្សណរម៉ង់

នៅថ្ងៃទី ១៤ តុលា ១០៦៦ កងទ័ពណរម៉ង់-បារាំងរបស់ឧកញ៉ាវីលៀម បានវាយឈ្នះកងទ័ពអង់គ្លេសរបស់ស្ដេចហារ៉ូលទី២ នៅជិតក្រុងហាស្ទីង ដោយបញ្ចប់យុគអង់គ្លូ-សាសុន និងដាក់វីលៀមជាស្ដេចណរម៉ង់អង្គដំបូងនៃអង់គ្លេស។

Synthesized from

Wikipedia·Wikipedia·Wikipedia·Wikipedia·Wikipedia·Wikipedia

View this map on the BL Georeferencer service. Image taken from: Title: "The History of the Norman Conquest of England, its causes and its results" Author: FREEMAN, Edward Augustus. Shelfmark:
ប្រភព: Wikimedia Commons

នៅថ្ងៃទី ១៤ តុលា ១០៦៦ កងទ័ពណរម៉ង់-បារាំងរបស់វីលៀម ឧកញ៉ានៃដែនណរម៉ង់ឌី និងកងទ័ពអង់គ្លេសរបស់ស្ដេចហារ៉ូល ហ្គូដវីនសុន បានប្រឈមមុខគ្នានៅសមរភូមិហាស្ទីង ក្នុងតំបន់អ៊ីស្តសាសេកស៍ (East Sussex) ភាគខាងត្បូងនៃប្រទេសអង់គ្លេស។ តាមឯកសារវិគីភីឌា សមរភូមិនេះបានបញ្ចប់ដោយជ័យជម្នះដាច់ខាតរបស់ភាគីណរម៉ង់ ហើយបានក្លាយជាចំណុចចាប់ផ្ដើមនៃការដណ្ដើមអំណាចណរម៉ង់ (Norman Conquest) នៅអង់គ្លេស ខណៈដែលស្ដេចហារ៉ូលទី២ បានសោយទិវង្គតក្នុងសមរភូមិនោះ។ វីលៀម ដែលក្រោយមកត្រូវបានគេស្គាល់ថាជា "វីលៀម អ្នកឈ្នះ" (William the Conqueror) គឺជាអ្នកដឹកនាំកងទ័ពឈ្នះនៅហាស្ទីង។

ការលុកលុយនេះបានកើតឡើងបន្ទាប់ពីការសោយទិវង្គតរបស់ស្ដេចអេដវឺដ អ្នកសារភាព (Edward the Confessor)។ តាមវិគីភីឌា ហារ៉ូល ហ្គូដវីនសុន បានឡើងគ្រងរាជ្យនៅថ្ងៃទី ៦ មករា ១០៦៦ ហើយបានក្លាយជាស្ដេចអង់គ្លូ-សាសុនអង្គចុងក្រោយគេដែលបានទទួលពិធីរាជាភិសេក។ រយៈពេលគ្រងរាជ្យរបស់លោកមានតែប្រហែល ៩ ខែប៉ុណ្ណោះ មុនពេលដែលកងទ័ពណរម៉ង់វាយផ្ដួលរំលំរាជ្យរបស់លោកនៅហាស្ទីង។

តាមវិគីភីឌា វីលៀមជាកូនចៅមួយរូបរបស់រ៉ូឡូ (Rollo) ហើយបានកាន់តំណែងជាឧកញ៉ានៃដែនណរម៉ង់ឌីតាំងពីឆ្នាំ ១០៣៥ មក។ បន្ទាប់ពីការតស៊ូដ៏យូរអង្វែង លោកបានធ្វើឱ្យការគ្រប់គ្រងរបស់លោកលើដែនណរម៉ង់ឌីមានស្ថិរភាពនៅត្រឹមឆ្នាំ ១០៦០។ ភាពរឹងមាំនោះបានផ្ដល់មូលដ្ឋានឱ្យលោកប្រមូលកងទ័ពរាប់ពាន់នាក់ ដែលរួមមានជនជាតិណរម៉ង់ បារាំង ហ្វ្លេមីស និងប្រេតុង សម្រាប់ការលុកលុយអង់គ្លេស។ គេក៏ស្គាល់លោកផងដែរក្នុងឈ្មោះហៅថា "វីលៀម កូនក្រៅច្បាប់" (William the Bastard)។

ឈ្មោះសមរភូមិនេះមកពីក្រុងហាស្ទីង ប៉ុន្តែកន្លែងប្រយុទ្ធពិតប្រាកដស្ថិតនៅចម្ងាយប្រហែល ៧ ទៅ ៨ ម៉ាយ (១១ ទៅ ១៣ គីឡូម៉ែត្រ) ទៅភាគពាយព្យនៃក្រុងនោះ នៅភ្នំសេនឡាក់ (Senlac Hill) ក្បែរទីក្រុងដែលសព្វថ្ងៃមានឈ្មោះថា បាត់ថល (Battle) ក្នុងតំបន់អ៊ីស្តសាសេកស៍។ តាមវិគីភីឌា គឺក្រុងហាស្ទីងជាអ្នកផ្ដល់ឈ្មោះឱ្យសមរភូមិ ទោះបីជាកន្លែងប្រយុទ្ធស្ថិតនៅឆ្ងាយពីក្រុងនោះក៏ដោយ។

ដើម្បីយល់ពីអត្ថន័យនៃសមរភូមិនេះ ចាំបាច់ត្រូវយល់ពីអ្វីដែលបានបាត់បង់នៅក្នុងថ្ងៃនោះ។ តាមវិគីភីឌា ជនជាតិអង់គ្លូ-សាសុន (Anglo-Saxons) ជាក្រុមវប្បធម៌ដែលនិយាយភាសាអង់គ្លេសបុរាណ (Old English) ហើយរស់នៅលើទឹកដីភាគច្រើននៃប្រទេសអង់គ្លេសសព្វថ្ងៃ ព្រមទាំងភាគអាគ្នេយ៍នៃស្កុតឡេន ក្នុងយុគកណ្ដាលដំបូង។ ពួកគេតាមដានដើមកំណើតរបស់ខ្លួនទៅដល់អ្នកតាំងទីលំនៅជនជាតិជឺម៉ានិក (Germanic) ដែលបានក្លាយជាក្រុមវប្បធម៌សំខាន់មួយនៅកោះប៊្រីតេនត្រឹមសតវត្សរ៍ទី ៥។ យុគអង់គ្លូ-សាសុននៅប៊្រីតេន ត្រូវបានចាត់ទុកថាចាប់ផ្ដើមនៅប្រហែលឆ្នាំ ៤៥០ និងបញ្ចប់នៅឆ្នាំ ១០៦៦ ជាមួយនឹងការដណ្ដើមអំណាចណរម៉ង់។

អ្វីដែលគួរកត់សម្គាល់ គឺថាការផ្លាស់ប្ដូរនយោបាយ និងវប្បធម៌ដ៏ធំធេងនោះ មិនបានលុបបំបាត់អត្តសញ្ញាណអង់គ្លូ-សាសុនទេ។ តាមវិគីភីឌា ការលុកលុយរបស់ជនជាតិវីគីង និងណរម៉ង់ បានផ្លាស់ប្ដូរនយោបាយ និងវប្បធម៌អង់គ្លេសយ៉ាងខ្លាំង ប៉ុន្តែអត្តសញ្ញាណអង់គ្លូ-សាសុន ដែលវិវត្តចេញពីអន្តរកម្មជាមួយវប្បធម៌រ៉ូម៉ាំង-ប៊្រីតុន និងត្រូវបានគេហៅជាទូទៅថា Englisc តាំងពីសតវត្សរ៍ទី ៨ នៅតែបន្តវិវត្ត និងគង់វង្សជាចម្បង សូម្បីបន្ទាប់ពីការផ្លាស់ប្ដូរទាំងនោះក៏ដោយ។ រចនាសម្ព័ន្ធនយោបាយ និងភាសានៅចុងយុគអង់គ្លូ-សាសុន គឺជាបុព្វការីផ្ទាល់នៃរាជាណាចក្រអង់គ្លេសក្នុងយុគកណ្ដាលខ្ពស់ និងនៃភាសាអង់គ្លេសកណ្ដាល (Middle English)។

មរតកភាសានៃយុគនោះ នៅតែមានវត្តមានក្នុងភាសាអង់គ្លេសសព្វថ្ងៃ។ តាមវិគីភីឌា ភាសាអង់គ្លេសសម័យបច្ចុប្បន្ន ទទួលយកតិចជាង ២៦% នៃពាក្យសព្ទពីភាសាអង់គ្លេសបុរាណ ប៉ុន្តែចំនួននោះរួមបញ្ចូលពាក្យប្រើប្រាស់ប្រចាំថ្ងៃភាគច្រើនលើសលុប។ នេះបង្ហាញថា ស្រទាប់ភាសាដើមរបស់ប្រជាជនអង់គ្លេសបុរាណ នៅតែជាគ្រោងឆ្អឹងដ៏សំខាន់នៃភាសាអង់គ្លេសសម័យទំនើប។ ទោះបីជាជ័យជម្នះនៅហាស្ទីងបានផ្លាស់ប្ដូរអ្នកកាន់អំណាចក្ដី ស្រទាប់ភាសា និងអត្តសញ្ញាណរបស់ប្រជាជនធម្មតា នៅតែបន្តរស់រានតាមរយៈយុគសម័យជាច្រើនសតវត្សរ៍។

ព្រឹត្តិការណ៍នៅហាស្ទីងមិនមែនជាចំណុចបញ្ចប់នៃសង្គ្រាមនោះទេ។ តាមវិគីភីឌា វីលៀមបានបន្តបង្ក្រាបការបះបោរជាច្រើននៅអង់គ្លេស ហើយដំណើរការទាំងមូលនេះ ទើបត្រូវបានគេស្គាល់ថាជា "ការដណ្ដើមអំណាចណរម៉ង់" ឬ Norman Conquest។ លោកបានក្លាយជាស្ដេចណរម៉ង់អង្គដំបូងគេនៃអង់គ្លេស ហើយបានគ្រងរាជ្យពីឆ្នាំ ១០៦៦ រហូតដល់ថ្ងៃសោយទិវង្គត។ ជីវិតរបស់លោកបន្ទាប់ពីនោះ ត្រូវបានកត់សម្គាល់ដោយការតស៊ូដើម្បីរក្សាការគ្រប់គ្រងទាំងលើអង់គ្លេស និងលើទឹកដីរបស់លោកនៅអឺរ៉ុបដីគោក ព្រមទាំងដោយបញ្ហាជាមួយបុត្រច្បងរបស់លោក គឺរ៉ូប៊ឺ ខឺថូស (Robert Curthose)។

សព្វថ្ងៃនេះ ឈ្មោះហាស្ទីងនៅតែភ្ជាប់យ៉ាងជិតស្និទ្ធជាមួយព្រឹត្តិការណ៍ឆ្នាំ ១០៦៦។ តាមវិគីភីឌា ហាស្ទីងជាទីក្រុងឆ្នេរសមុទ្រ និងជាស្រុករដ្ឋបាលមួយក្នុងតំបន់អ៊ីស្តសាសេកស៍ ដែលស្ថិតនៅចម្ងាយ ២៤ ម៉ាយ (៣៩ គីឡូម៉ែត្រ) ភាគខាងកើតនៃក្រុងលូអ៊ីស (Lewes) និង ៥៣ ម៉ាយ (៨៥ គីឡូម៉ែត្រ) ភាគអាគ្នេយ៍នៃក្រុងឡុងដ៍។ ក្រុងនេះធ្លាប់ជាកំពង់ផែសំខាន់មួយក្នុងចំណោមកំពង់ផែដែលគេហៅថា Cinque Ports នាយុគកណ្ដាល ហើយនៅសតវត្សរ៍ទី ១៩ បានក្លាយជាតំបន់កម្សាន្តឆ្នេរសមុទ្រពេញនិយម ដោយសារផ្លូវរថភ្លើងអនុញ្ញាតឱ្យភ្ញៀវទេសចរធ្វើដំណើរទៅដល់បានយ៉ាងងាយ។

បច្ចុប្បន្ន ក្រុងហាស្ទីងនៅតែជាតំបន់កម្សាន្តឆ្នេរដ៏ពេញនិយម ហើយក៏ជាកំពង់ផែនេសាទដែលមានកងទូកនេសាទធ្វើការពីឆ្នេរធំបំផុតនៅចក្រភពអង់គ្លេស។ វិគីភីឌាប៉ាន់ស្មានថា ចំនួនប្រជាជនរបស់ក្រុងនេះមាន ៩០,៨៥៥ នាក់ នៅឆ្នាំ ២០២៥។ ដូច្នេះ សមរភូមិដែលកើតឡើងកាលពី ៩៦០ ឆ្នាំមុន នៅតែបន្សល់ឈ្មោះ និងអត្ថន័យរបស់វាទៅលើទីក្រុងតូចមួយនេះ ព្រមទាំងទៅលើអត្តសញ្ញាណ ភាសា និងប្រវត្តិសាស្ត្រនៃប្រទេសអង់គ្លេសទាំងមូលផងដែរ។

ប្រភពទាំងអស់ All 6 sources

  1. Wikipedia Norman_Conquest ១ មករា ១០៦៦
  2. Wikipedia William_the_Conqueror ១ មករា ១០៦៦
  3. Wikipedia Battle_of_Hastings ១ មករា ១០៦៦
  4. Wikipedia Hastings ១ មករា ១០៦៦
  5. Wikipedia Harold_Godwinson ១ មករា ១០៦៦
  6. Wikipedia Anglo-Saxons ១ មករា ១០៦៦