ទិដ្ឋភាពទូទៅ

ប្រភព: Wikipedia

ជនជាតិអាប៉ាឆេ (Apache) គឺជាក្រុមជនជាតិដើមជាច្រើនក្រុម ដែលនិយាយភាសាអាថាបាស្កាំងភាគខាងត្បូង (Southern Athabaskan)។ តាមសព្វវចនាធិប្បាយ Wikipedia ពួកគេរស់នៅតំបន់ភាគនិរតីនៃសហរដ្ឋអាមេរិក វាលទំនាបភាគខាងត្បូង និងភាគខាងជើងប្រទេសម៉ិកស៊ិក ហើយមានទំនាក់ទំនងខាងភាសាជាមួយជនជាតិណាវ៉ាហូ (Navajo)។

ជនជាតិអាប៉ាឆេត្រូវបានគេស្គាល់យ៉ាងទូលំទូលាយ តាមរយៈប្រវត្តិសាស្ត្រដ៏យូរលង់របស់ពួកគេនៅភាគនិរតីនៃអាមេរិកខាងជើង និងតាមរយៈឥស្សរជនដូចជា Geronimo ដែលជាជនជាតិ Chiricahua Apache ជាដើម។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

ប្រភព: Wikipedia

តាមផែនទីដែលសព្វវចនាធិប្បាយ Wikipedia ដកស្រង់ ក្រុមដែលនិយាយភាសាអាថាបាស្កាំងភាគខាងត្បូងមានដូចជា Western Apache, Chiricahua, Mescalero, Jicarilla, Lipan និង Plains Apache រួមទាំងជនជាតិណាវ៉ាហូ ដែលមានទំនាក់ទំនងគ្នាខាងភាសា។

នៅសម័យបច្ចុប្បន្ន កុលសម្ព័ន្ធអាប៉ាឆេនៅតែមានទីតាំងនៅភាគនិរតីនៃសហរដ្ឋអាមេរិក ដូចជាក្រុម San Carlos Apache ដែលមានលោកស្រី Kathy Kitcheyan ជាប្រធានកុលសម្ព័ន្ធ និងក្រុម Jicarilla Apache នៅរដ្ឋ New Mexico ជាដើម។ តាម Wikipedia ដូនតារបស់ពួកគេបានធ្វើចំណាកស្រុកពីទឹកដីកំណើតអាថាបាស្កាំងនៅភាគខាងជើង ចូលមកតំបន់ភាគនិរតី នៅចន្លោះឆ្នាំ១០០០ ដល់ ១៥០០ នៃគ្រិស្តសករាជ។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រភព: Wikipedia

ប្រវត្តិសាស្ត្ររបស់ជនជាតិអាប៉ាឆេ ត្រូវបានសព្វវចនាធិប្បាយ Wikipedia រៀបរាប់ថា ចាប់ផ្តើមពីការធ្វើចំណាកស្រុកពីទឹកដីកំណើតនៅភាគខាងជើង ចូលទៅតំបន់ភាគនិរតី នៅចន្លោះឆ្នាំ១០០០ ដល់ ១៥០០ នៃគ្រិស្តសករាជ។ បន្ទាប់មក ពួកគេបានរស់នៅរាយប៉ាយលើទឹកដីដ៏ធំល្វឹងល្វើយ ចាប់ពីវាលទំនាបភាគខាងត្បូង រហូតដល់ភាគខាងជើងប្រទេសម៉ិកស៊ិក។

នៅសតវត្សរ៍ទី១៦ ឯកសាររូបភាពដែល Wikipedia រក្សាទុក បង្ហាញពីបេសកកម្ម Coronado ដែលបានប្រព្រឹត្តទៅនៅចន្លោះឆ្នាំ១៥៤០ ដល់ ១៥៤២។ នៅសតវត្សរ៍ទី១៩ រូបថតដែលរក្សាទុកដោយបណ្ណសារជាតិអាមេរិក (NARA) បានបង្ហាញពី Geronimo ជាជនជាតិ Chiricahua Apache ក្នុងឆ្នាំ១៨៨៧ ព្រមទាំងរូបថតរបស់មេដឹកនាំ Essa-queta នៃក្រុម Plains Apache ដែលថតដោយលោក William S. Soule ផងដែរ។

សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌

ប្រភព: Wikipedia

វប្បធម៌សម្ភារៈរបស់ជនជាតិអាប៉ាឆេមានភាពសម្បូរបែបគួរឲ្យកត់សម្គាល់។ តាម Wikipedia ស្ត្រីជនជាតិអាប៉ាឆេបានត្បាញកន្ត្រកពីស្លឹក yucca ស្លឹក willow ឬសំបកឈើ juniper ដោយកន្ត្រកទាំងនោះអាចទ្រាំទ្រទម្ងន់ធ្ងន់បាន។ ក្នុងចំណោមភាជនៈប្រើប្រាស់ប្រពៃណី មានកន្ត្រក ចាន និងពាង ដែលត្រូវបានគេប្រើក្នុងជីវភាពប្រចាំថ្ងៃ។

ចំណែកឯលំនៅដ្ឋានបែបប្រពៃណីរបស់ពួកគេ រួមមាន wickiup ដែលជាលំនៅដ្ឋានមានគ្រោងធ្វើពីឈើ។ លើសពីនេះ តាម Wikipedia សារមន្ទីរជាតិជនជាតិដើមអាមេរិកាំង (NMAI) បានរក្សាទុកសន្លឹកបៀធ្វើពីស្បែកសត្វឆៅ ដែលធ្វើឡើងក្នុងអំឡុងប្រហែលឆ្នាំ១៨៧៥ ដល់ ១៨៨៥ ព្រមទាំងគំនូរលើស្បែកសត្វរបស់លោក Naiche ជាជនជាតិ Chiricahua Apache ដែលពណ៌នាពីពិធីចូលវ័យរបស់ក្មេងស្រី ក្នុងប្រហែលឆ្នាំ១៩០០ ដែលបច្ចុប្បន្នស្ថិតនៅមជ្ឈមណ្ឌលប្រវត្តិសាស្ត្ររដ្ឋ Oklahoma ផងដែរ។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

ប្រភព: Wikipedia

នៅបច្ចុប្បន្ន ជនជាតិអាប៉ាឆេនៅតែមានវត្តមាន និងមានស្ថាប័នគ្រប់គ្រងកុលសម្ព័ន្ធរបស់ខ្លួន។ តាមសព្វវចនាធិប្បាយ Wikipedia លោកស្រី Kathy Kitcheyan គឺជាប្រធានកុលសម្ព័ន្ធ San Carlos Apache។ ចំណែកឯរូបថតមួយទៀតដែលថតនៅឆ្នាំ២០០៩ បានបង្ហាញពីក្មេងប្រុស Jicarilla Apache នៅរដ្ឋ New Mexico ដែលឆ្លុះបញ្ចាំងពីការបន្តវត្តមានរបស់ជំនាន់ក្រោយ។

ការរស់រានមានជីវិត ការថែរក្សាភាសា និងវប្បធម៌របស់ជនជាតិដើម គឺជាប្រធានបទដែលត្រូវបានគេលើកឡើងជាញឹកញាប់នៅក្នុងសារព័ត៌មានអន្តរជាតិ ហើយអ្នកអានដែលចាប់អារម្មណ៍លើសិទ្ធិជនជាតិដើម អាចតាមដានស្ថានការណ៍របស់កុលសម្ព័ន្ធអាប៉ាឆេ តាមរយៈរបាយការណ៍ព័ត៌មានដែលបន្តផ្សព្វផ្សាយ។