នៅឆ្នាំ ១៨៨៦ មេដឹកនាំយោធា និងគ្រូពេទ្យបុរាណរបស់ក្រុម Apache ឈ្មោះ Geronimo បានចុះចាញ់នៅជ្រលងភ្នំ Skeleton Canyon ក្នុងរដ្ឋ Arizona។ យោងតាមកំណត់ត្រាប្រវត្តិសាស្ត្រ ការចុះចាញ់នេះបានបញ្ចប់ការប្រយុទ្ធតស៊ូអស់រយៈពេលជាង ២៥ ឆ្នាំ ប្រឆាំងនឹងកងទ័ពសហរដ្ឋអាមេរិក និងកងកម្លាំងប្រដាប់អាវុធម៉ិកស៊ិក។ ព្រឹត្តិការណ៍នេះត្រូវបានគេចាត់ទុកថាជាចំណុចបញ្ចប់នៃដំណាក់កាលវែងមួយនៃការប៉ះទង្គិចគ្នាដោយអាវុធនៅភាគនិរតីនៃសហរដ្ឋអាមេរិក។

យោងតាមអត្ថបទសព្វវចនាធិប្បាយវិគីភីឌា Geronimo មានដើមកំណើតមកពីក្រុម Bedonkohe នៃប្រជាជន Ndendahe Apache។ ចាប់ពីឆ្នាំ ១៨៥០ ដល់ឆ្នាំ ១៨៨៦ គាត់បានចូលរួមជាមួយសមាជិកនៃក្រុម Apache កណ្តាលចំនួនបីផ្សេងទៀត គឺក្រុម Tchihende ក្រុម Tsokanende និងក្រុម Nednhi ដើម្បីធ្វើការវាយឆ្មក់ជាច្រើន ព្រមទាំងប្រយុទ្ធប្រឆាំងនឹងយុទ្ធនាការយោធារបស់ម៉ិកស៊ិក និងសហរដ្ឋអាមេរិកនៅរដ្ឋ Chihuahua និងរដ្ឋ Sonora ភាគខាងជើងម៉ិកស៊ិក និងនៅដែនដី New Mexico និង Arizona ភាគនិរតីនៃសហរដ្ឋអាមេរិក។

ក្រុម Apache គឺជាក្រុមជនជាតិដែលនិយាយភាសាក្នុងក្រុម Southern Athabaskan រស់នៅតាមតំបន់ភាគនិរតី វាលទំនាបភាគខាងត្បូង និងភាគខាងជើងប្រទេសម៉ិកស៊ិក។ ពួកគេមានទំនាក់ទំនងផ្នែកភាសាជាមួយជនជាតិ Navajo។ តាមការពិពណ៌នាក្នុងវិគីភីឌា ពួក Apache បានធ្វើចំណាកស្រុកពីទឹកដី Athabascan នៅភាគខាងជើង ចូលមកកាន់តំបន់ភាគនិរតីរវាងឆ្នាំ ១០០០ ដល់ឆ្នាំ ១៥០០ នៃគ្រិស្តសករាជ។ Chiricahua ដែលជាក្រុមរបស់ Geronimo គឺជាក្រុមមួយនៃជនជាតិដើមអាមេរិក Apache ហើយបានរស់នៅក្នុងតំបន់ភាគនិរតីនៃសហរដ្ឋអាមេរិក និងភាគខាងជើងម៉ិកស៊ិក។

វិសាលភាពនៃជម្លោះអាចមើលឃើញតាមរយៈការចូលរួមរបស់កងកម្លាំងយោធាធំៗពីរប្រទេស។ កងទ័ពសហរដ្ឋអាមេរិកត្រូវបានបង្កើតឡើងក្នុងឆ្នាំ ១៧៨៤ បន្ទាប់ពី Continental Army ដែលបានបង្កើតឡើងនៅឆ្នាំ ១៧៧៥ ក្នុងអំឡុងសង្គ្រាមបដិវត្តន៍អាមេរិក។ រីឯកងកម្លាំងប្រដាប់អាវុធម៉ិកស៊ិកវិញ មានកងទ័ពម៉ិកស៊ិក និងកងទ័ពជើងទឹកម៉ិកស៊ិក។ ការដែល Geronimo ត្រូវប្រឈមមុខជាមួយកងទ័ពទាំងពីរ បង្ហាញថាការតស៊ូរបស់គាត់មានលក្ខណៈឆ្លងព្រំដែន ហើយមិនមែនជាជម្លោះក្នុងតំបន់តូចតាចនោះទេ។

កន្លែងចុះចាញ់មានសារៈសំខាន់ជានិមិត្តរូប។ ជ្រលង Skeleton Canyon ដែលពួកម៉ិកស៊ិកហៅថា Cañon Bonita ស្ថិតនៅចម្ងាយ ៣០ ម៉ាយ ឬប្រហែល ៥០ គីឡូម៉ែត្រ ភាគឦសាននៃទីក្រុង Douglas ក្នុងរដ្ឋ Arizona ហើយស្ថិតក្នុងជួរភ្នំ Peloncillo ដែលលាតសន្ធឹងតាមព្រំដែនរវាងរដ្ឋ Arizona និងរដ្ឋ New Mexico នៅតំបន់ New Mexico Bootheel។ ការដែលជ្រលងភ្នំនេះមានឈ្មោះពីរភាសា ឆ្លុះបញ្ចាំងពីលក្ខណៈព្រំដែននៃទឹកដី ដែលជាចំណុចប្រសព្វរវាងឥទ្ធិពលរបស់ម៉ិកស៊ិក និងសហរដ្ឋអាមេរិក។

ការចុះចាញ់នៅឆ្នាំ ១៨៨៦ បានកើតឡើងបន្ទាប់ពីការប្រយុទ្ធដែលអូសបន្លាយតាំងពីឆ្នាំ ១៨៥០ មក។ តាមទស្សនៈរបស់រដ្ឋាភិបាលសហរដ្ឋអាមេរិក ព្រឹត្តិការណ៍នេះបានបិទបញ្ចប់ការប្រឈមមុខគ្នាដោយអាវុធជាមួយក្រុម Chiricahua Apache។ ប៉ុន្តែបើមើលពីប្រវត្តិរបស់ក្រុម Apache វិញ ការចុះចាញ់នេះមិនមែនជាព្រឹត្តិការណ៍ដាច់ដោយឡែកទេ ប៉ុន្តែជាលទ្ធផលនៃការប្រឈមមុខគ្នាយូរអង្វែង ដែលឯកសារបានកត់ត្រាថាមានរយៈពេលចាប់ពីឆ្នាំ ១៨៥០ ដល់ ១៨៨៦។

អ្នកអានសម័យបច្ចុប្បន្នអាចមើលឃើញពីព្រឹត្តិការណ៍នេះថាជាឧទាហរណ៍មួយនៃការប៉ះទង្គិចរវាងរដ្ឋទំនើប និងប្រជាជនដើមដែលបានការពារទឹកដីកំណើតរបស់ខ្លួន។ រដ្ឋ Arizona ដែលជាកន្លែងនៃការចុះចាញ់ គឺជារដ្ឋគ្មានព្រំដែនជាប់សមុទ្រ ស្ថិតនៅភាគនិរតីនៃសហរដ្ឋអាមេរិក ហើយមានព្រំដែនអន្តរជាតិជាប់នឹងរដ្ឋ Sonora និង Baja California របស់ម៉ិកស៊ិកនៅភាគខាងត្បូង និងនិរតី។ តំបន់នេះនៅតែជាកន្លែងដែលប្រវត្តិសាស្ត្ររបស់ជនជាតិដើម និងប្រវត្តិសាស្ត្រព្រំដែនជាប់ទាក់ទងគ្នា។

សរុបមក ការចុះចាញ់របស់ Geronimo នៅ Skeleton Canyon គឺជាព្រឹត្តិការណ៍ប្រវត្តិសាស្ត្រដែលបង្ហាញពីភាពស្មុគស្មាញនៃព្រំដែន អំណាចយោធា និងការតស៊ូរបស់ប្រជាជនដើម។ វាបានបញ្ចប់ដំណាក់កាលមួយនៃការប្រឈមមុខដាក់គ្នាដោយអាវុធ ដែលបានអូសបន្លាយជាងមួយភាគបួនសតវត្សរ៍។ ព្រឹត្តិការណ៍នេះក៏បានបន្សល់ទុកនូវការចងចាំអំពីការប៉ះទង្គិចរវាងកងកម្លាំងរដ្ឋ និងប្រជាជនដែលរស់នៅលើទឹកដីមុនពេលការកំណត់ព្រំដែនទំនើប។