ទិដ្ឋភាពទូទៅ

ប្រភព: Wikipedia

យោងតាមសព្វវចនាធិប្បាយវិគីភីឌា សង្គ្រាមអារ៉ាប់-ប៊ីហ្សង់ទីន គឺជាស៊េរីនៃជម្លោះយោធារវាងរដ្ឋកាលីហ្វាតឥស្លាមជាបន្តបន្ទាប់ និងចក្រភពប៊ីហ្សង់ទីន ដែលបានកើតឡើងពីសតវត្សទី ៧ ដល់សតវត្សទី ១១។ សង្គ្រាមទាំងនេះបានចាប់ផ្ដើមជាមួយនឹងការពង្រីកដែនដីរបស់ពួកមូស្លីមក្រោយការសោយទីវង្គតរបស់ព្យាការីមូហាំម៉ាត់។ បន្ទាប់ពីការបរាជ័យរបស់ប៊ីហ្សង់ទីននៅសមរភូមិយ៉ារមុក កងទ័ពមូស្លីមបានដណ្ដើមកាន់កាប់ទឹកដីភាគច្រើនរបស់ប៊ីហ្សង់ទីននៅតំបន់លេវ៉ង់ អេហ្ស៊ីប និងអាហ្វ្រិកខាងជើង ក្នុងរយៈពេលតែប៉ុន្មានទសវត្សរ៍ប៉ុណ្ណោះ។ ទោះយ៉ាងណា ការពង្រីកដែនដីរបស់អារ៉ាប់បានថមថយល្បឿនទៅជាបន្តិចម្តងៗ បន្ទាប់ពីការឡោមព័ទ្ធរាជធានីខនស្តង់ទីណូបចំនួនពីរលើកដែលបរាជ័យនៅចុងសតវត្សទី ៧ និងដើមសតវត្សទី ៨។ សង្គ្រាមទាំងនេះបានបន្សល់នូវស្លាកស្នាមយ៉ាងជ្រាលជ្រៅលើប្រវត្តិសាស្ត្រនៃតំបន់មេឌីទែរ៉ាណេ និងទំនាក់ទំនងរវាងគ្រីស្ទសាសនានិងឥស្លាមសាសនា។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

ប្រភព: Wikipedia

យោងតាមវិគីភីឌា សង្គ្រាមទាំងនេះបានកើតឡើងនៅលើទីតាំងភូមិសាស្ត្រដ៏ធំទូលាយមួយ ដោយគ្របដណ្តប់តំបន់មេឌីទែរ៉ាណេភាគខាងកើត រួមមានទឹកដីបច្ចុប្បន្នដូចជា ស៊ីរី ប៉ាឡេស្ទីន អេហ្ស៊ីប លីប៊ី ទុយនីស៊ី និងតួកគីភាគខាងត្បូង ព្រមទាំងសមុទ្រអេហ្គែ។ ចក្រភពប៊ីហ្សង់ទីន ដែលមានរាជធានីនៅខនស្តង់ទីណូប (បច្ចុប្បន្នគឺទីក្រុងអ៊ីស្តង់ប៊ូល ប្រទេសតួកគី) មានប្រជាជនភាគច្រើននិយាយភាសាក្រិក ហើយកាន់សាសនាគ្រីស្ទ។ រីឯកងកម្លាំងអារ៉ាប់វិញ ដែលផ្សព្វផ្សាយចេញពីឧបទ្វីបអារ៉ាប់ មានរាជធានីនៅដាម៉ាស (Damascus) ហើយក្រោយមកបានផ្លាស់ទៅបាកដាត (Baghdad)។ ជម្លោះនេះមិនត្រឹមតែមានការចូលរួមពីជនជាតិអារ៉ាប់ និងក្រិកប៉ុណ្ណោះទេ ប៉ុន្តែក៏មានជនជាតិប៊ែរប៊ែរ (Berbers) នៅអាហ្វ្រិកខាងជើង និងឥទ្ធិពលពីពែរ្សផងដែរ។ តំបន់ព្រំដែនដែលគេស្គាល់ថាជា "អាល់-ធូហ្គួរ" (al-thughūr) បានក្លាយជាតំបន់មានបន្ទាយរឹងមាំ និងត្រូវបានវាយឆ្មក់ឥតឈប់ឈរ។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រភព: Wikipedia

យោងតាមវិគីភីឌា ក្រោយការកើនឡើងនៃឥស្លាមសាសនានៅសតវត្សទី ៧ កងទ័ពអារ៉ាប់បានឈ្លានពានតំបន់ស៊ីរីរបស់ប៊ីហ្សង់ទីន។ នៅឆ្នាំ ៦៣៦ នៅក្នុងសមរភូមិយ៉ារមុក ពួកគេបានទទួលជ័យជម្នះយ៉ាងដាច់អហង្ការ ដែលនាំឱ្យបាត់បង់ខេត្តស៊ីរី ប៉ាឡេស្ទីន និងក្រោយមកអេហ្ស៊ីប ក្នុងរយៈពេលប៉ុន្មានឆ្នាំបន្ទាប់។ កងទ័ពជើងទឹកប៊ីហ្សង់ទីនបានកាន់កាប់សមុទ្រមួយរយៈ ប៉ុន្តែក្រោយមកក្រុមកាលីហ្វាតអ៊ុយម៉ៃយ៉ាដ (Umayyad) បានសាងសង់កងនាវាដ៏ខ្លាំង។ ការឡោមព័ទ្ធខនស្តង់ទីណូបលើកទីមួយ (ឆ្នាំ ៦៧៤-៦៧៨) និងលើកទីពីរ (ឆ្នាំ ៧១៧-៧១៨) ត្រូវបានផ្ចាញ់ដោយប៊ីហ្សង់ទីន ដោយសារយុទ្ធសាស្ត្រការពារដ៏រឹងមាំ ជញ្ជាំងក្រុងថេអូដូសៀស ការប្រើប្រាស់ភ្លើងហ្គ្រេក (Greek fire) និងជំនួយពីជនជាតិប៊ុលហ្គារី។ ភ្លើងហ្គ្រេកជាអាវុធគីមីដុតរាវដែលមិនអាចពន្លត់បានដោយទឹក ហើយបានក្លាយជាសារវ័ន្តសំខាន់ក្នុងការការពារនគរ។

យោងតាមវិគីភីឌា បន្ទាប់ពីការឡោមព័ទ្ធដែលបរាជ័យ ស្ថានភាពនៅតាមព្រំដែនបានក្លាយជាភាពទាល់ច្រក ដោយមានការវាយឆ្មក់តបតពីភាគីទាំងពីរ។ នៅពាក់កណ្តាលសតវត្សទី ៩ ចក្រភពប៊ីហ្សង់ទីនក្រោមរាជវង្សម៉ាសេដូនៀ (Macedonian dynasty) បានស្ទុះងើបឡើងវិញ ហើយចាប់ផ្តើមវាយប្រហារតបវិញ ដោយដណ្តើមកាន់កាប់ទឹកដីជាច្រើននៅតំបន់អាណាតូលី (Anatolia) និងរហូតចូលទៅក្នុងស៊ីរី។ សម័យរុងរឿងនេះត្រូវបានដឹកនាំដោយអធិរាជដូចជា នីកេហ្វរ៉ូសទី ២ (Nikephoros II) និងបាស៊ីលទី ២ (Basil II)។ សង្គ្រាមបានបន្តរហូតដល់ចុងសតវត្សទី ១១ នៅពេលពួកសេលជុកទួរគី (Seljuk Turks) បានចូលមកក្នុងតំបន់ ហើយបានដណ្តើមយកទឹកដីភាគច្រើនពីភាគីទាំងពីរ ដោយបញ្ចប់ជម្លោះអារ៉ាប់-ប៊ីហ្សង់ទីនជាផ្លូវការ។

សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌

ប្រភព: Wikipedia

យោងតាមវិគីភីឌា សង្គ្រាមទាំងនេះបានជះឥទ្ធិពលយ៉ាងខ្លាំងដល់សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌ក្នុងតំបន់ និងអឺរ៉ុបទាំងមូល។ ការបាត់បង់ខេត្តដែលមានជីជាតិដូចជាអេហ្ស៊ីប បានធ្វើឱ្យចក្រភពប៊ីហ្សង់ទីនបាត់បង់ធនធានសេដ្ឋកិច្ចយ៉ាងធំ ហើយត្រូវពឹងផ្អែកលើអាណាតូលីជាប្រភពស្រូវ និងទាហាន។ ដើម្បីដោះស្រាយតម្រូវការយោធា ប៊ីហ្សង់ទីនបានបង្កើតប្រព័ន្ធ "ថែម" (theme system) ដែលជាការរៀបចំតំបន់យោធាក្រោមអភិបាលកិច្ចមួយ ធ្វើឱ្យសង្គមមានលក្ខណៈជាយោធាកើនឡើង។ ចំណេញពន្ធត្រូវបានបង្វែរទៅការច្បាំង ដែលធ្វើឱ្យសំណងពលរដ្ឋ និងពាណិជ្ជកម្មថមថយ។

ក្នុងវិស័យវប្បធម៌ យោងតាមវិគីភីឌា សង្គ្រាមទាំងនេះបានបង្កើតលក្ខខណ្ឌឱ្យមានការអភិវឌ្ឍប្រព័ន្ធសក្តិភូមិ (feudalism) នៅអឺរ៉ុបមជ្ឈិមសម័យ ដ្បិតការចំណាយឥតឈប់ឈរលើសង្គ្រាមបានធ្វើឱ្យអធិរាជប៊ីហ្សង់ទីនត្រូវពឹងផ្អែកលើមន្ត្រីតំបន់ និងទាហានកាន់តែច្រើន។ ភ្លើងហ្គ្រេកបានក្លាយជារឿងព្រេង និងជានិមិត្តរូបនៃបច្ចេកវិទ្យាសម្ងាត់របស់ប៊ីហ្សង់ទីន។ ជញ្ជាំងក្រុងថេអូដូសៀសក៏ជាស្នាដៃស្ថាបត្យកម្មការពារដ៏អស្ចារ្យដែលនៅតែគង់វង្សដល់សព្វថ្ងៃ។ ការប៉ះទង្គិចគ្នាក៏បានជំរុញឱ្យមានការផ្លាស់ប្តូរចំណេះដឹង និងវប្បធម៌តាមរយៈពាណិជ្ជកម្ម និងការកាន់កាប់ទឹកដី។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

ប្រភព: Wikipedia

យោងតាមវិគីភីឌា សង្គ្រាមអារ៉ាប់-ប៊ីហ្សង់ទីន នៅតែជាប្រធានបទសិក្សាដ៏សំខាន់សម្រាប់អ្នកប្រវត្តិសាស្ត្រ ជាពិសេសទាក់ទងនឹងទំនាក់ទំនងរវាងគ្រីស្ទសាសនា និងឥស្លាមសាសនា។ រូបភាពនៃការតស៊ូរបស់ចក្រភពប៊ីហ្សង់ទីនប្រឆាំងនឹងការលុកលុយដ៏ធំធេង បានក្លាយជាគំរូនៃការការពារជាតិដែលមានធនធានតិច ប៉ុន្តែអាចរស់រានបាន។ សម្រាប់អ្នកអានខ្មែរ ប្រវត្តិសាស្ត្រនេះអាចផ្តល់មេរៀនអំពីការការពារអធិបតេយ្យភាព ស្រដៀងនឹងការតស៊ូរបស់ប្រទេសកម្ពុជាក្នុងសម័យអង្គរ និងសម័យក្រោយៗ។

ជញ្ជាំងក្រុងខនស្តង់ទីណូប ដែលបានទប់ទល់នឹងការវាយប្រហាររាប់សតវត្ស បច្ចុប្បន្នស្ថិតក្នុងបញ្ជីបេតិកភណ្ឌពិភពលោករបស់អង្គការយូណេស្កូ និងជាគោលដៅទេសចរណ៍ដ៏ពេញនិយម។ ការស្រាវជ្រាវផ្នែកបុរាណវិទ្យាអំពីភ្លើងហ្គ្រេក និងសមរភូមិបុរាណ បន្តទាក់ទាញចំណាប់អារម្មណ៍អ្នកវិទ្យាសាស្ត្រ និងសាធារណជន។ លើសពីនេះ ការយល់ដឹងអំពីជម្លោះនេះជួយបកស្រាយពីប្រភពដើមនៃបូជនីយកិច្ច (Crusades) ដែលជាព្រឹត្តិការណ៍ប្រវត្តិសាស្ត្រដ៏សំខាន់ និងបន្តមានឥទ្ធិពលដល់ទំនាក់ទំនងអន្តរសាសនានៅសម័យទំនើប។