តារាសាស្ត្រ

ទិដ្ឋភាពទូទៅ

ប្រភព: Wikipedia

យោងតាម Wikipedia តារាសាស្ត្រ គឺជាវិទ្យាសាស្ត្រធម្មជាតិដែលសិក្សាអំពីវត្ថុសេឡេស្ទាល និងបាតុភូតនានាដែលកើតឡើងនៅក្នុងចក្រវាល។ វាប្រើប្រាស់គណិតវិទ្យា រូបវិទ្យា និងគីមីវិទ្យា ដើម្បីពន្យល់ពីប្រភពដើម និងការវិវត្តន៍របស់វត្ថុទាំងនោះ។ វត្ថុដែលស្ថិតក្នុងការសិក្សាមានដូចជា ភព ព្រះច័ន្ទ តារា នេប៊ីយូឡា កាឡាក់ស៊ី មីតេអូរ៉ូអ៊ីត អាចម៍ផ្កាយ និងផ្កាយដុះកន្ទុយ។ បាតុភូតសំខាន់ៗដែលត្រូវបានសិក្សារួមមាន ការផ្ទុះស៊ូភើណូវ៉ា ការផ្ទុះកាំរស្មីហ្គាម៉ា ឃ្វាសារ ផ្លាសារ និងវិទ្យុសកម្មផ្ទៃខាងក្រោយមីក្រូវ៉េវនៃចក្រវាល។ និយាយជារួម តារាសាស្ត្រសិក្សាគ្រប់អ្វីៗដែលមានប្រភពចេញពីខាងក្រៅបរិយាកាសផែនដី។ កូស្មូឡូស៊ី គឺជាសាខាមួយនៃតារាសាស្ត្រដែលសិក្សាអំពីចក្រវាលទាំងមូល។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

ប្រភព: Wikipedia

ដោយសារតារាសាស្ត្រមិនមែនជាទីកន្លែង ឬបុគ្គល ផ្នែកនេះនឹងពិពណ៌នាអំពី "ភូមិសាស្ត្រ" នៃចក្រវាល ពោលគឺវត្ថុសេឡេស្ទាលផ្សេងៗដែលប្រៀបដូចជាប្រជាជននៃលំហ។ យោងតាម Wikipedia វត្ថុទាំងនេះមានទំហំចាប់ពីតូចបំផុតដូចជាអាចម៍ផ្កាយ រហូតដល់ធំខ្លាំងដូចជាកាឡាក់ស៊ី និងបណ្តុំកាឡាក់ស៊ី។ ភពដូចជា Saturn និងព្រះច័ន្ទ Titan របស់វា គឺជាឧទាហរណ៍ដ៏ល្អនៃប្រព័ន្ធភពមួយ។ តារាគឺជាប្រភពថាមពលសំខាន់ ហើយពួកវាប្រមូលផ្តុំបង្កើតជាកាឡាក់ស៊ី។ ផែនដីស្ថិតនៅក្នុងកាឡាក់ស៊ី Milky Way ។ ក្រៅពីនេះ ក៏មានវត្ថុអាថ៌កំបាំងដូចជាប្រហោងខ្មៅ តារានឺត្រុង និងឃ្វាសារ។ ការសិក្សារបស់តារាសាស្ត្រគ្របដណ្តប់ចាប់ពីមាត្រដ្ឋានតូចនៃប្រព័ន្ធភព រហូតដល់រចនាសម្ព័ន្ធធំៗនៃចក្រវាល។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រភព: Wikipedia

យោងតាម Wikipedia តារាសាស្ត្រជាវិទ្យាសាស្ត្រចំណាស់មួយដែលមានឫសគល់ពីអរិយធម៌បុរាណ។ ភស្តុតាងដូចជាឌីសមេឃ Nebra ដែលរកឃើញនៅអាល្លឺម៉ង់ និងមានអាយុប្រហែល ១៨០០-១៦០០ មុនគ.ស. បង្ហាញថាមនុស្សសម័យដើមបានសង្កេតមេឃយ៉ាងយកចិត្តទុកដាក់។ ជនជាតិបាប៊ីឡូនបានបង្កើតប្រព័ន្ធលេខ ៦០ (sexagesimal) ដែលនៅតែប្រើរហូតដល់សព្វថ្ងៃសម្រាប់វាស់ពេលវេលា និងមុំ។ នៅអេហ្ស៊ីបបុរាណ ថ្មមេហ្គាលីតនៅ Nabta Playa ក៏ត្រូវបានសាងសង់ឡើងសម្រាប់គោលបំណងតារាសាស្ត្រផងដែរ។ ក្រិកបុរាណបានបង្កើតគំរូធរណីមាត្ររបស់ចក្រវាល ដែលក្រោយមកត្រូវបានអ្នកប្រាជ្ញឥស្លាមដូចជា Alfraganus ប្រមូល បកប្រែ និងពង្រីកបន្ថែម ដោយរួមបញ្ចូលចំណេះដឹងពីឥណ្ឌា ពែរស៍ និងក្រិក។

នៅសតវត្សរ៍ទី ១៧ តារាសាស្ត្របានបោះជំហានចូលសម័យទំនើប នៅពេលដែល Galileo Galilei ប្រើតេឡេស្កុបដើម្បីគូររូបភ្នំនៅលើព្រះច័ន្ទជាលើកដំបូង (ឆ្នាំ ១៦១០) និងរកឃើញព្រះច័ន្ទរបស់ Jupiter។ ទ្រឹស្តីទំនាញសកលរបស់ Isaac Newton ក្រោយមកបានពន្យល់យ៉ាងជាក់លាក់អំពីចលនារបស់ភព។ នៅសតវត្សរ៍ទី ១៩ និង ២០ តារាសាស្ត្របានផ្លាស់ប្តូរជាមួយនឹងការថតរូប (ដូចជារូបថត Andromeda ដោយ Isaac Roberts ក្នុងឆ្នាំ ១៨៨៨) វិសាលគមមេត្រី និងការស្វែងយល់ពីធម្មជាតិរបស់តារា និងកាឡាក់ស៊ី។ តេឡេស្កុបអវកាសដូចជា Hubble បាននាំមកនូវរូបភាពដ៏អស្ចារ្យ ហើយបេសកកម្មថ្មីៗដូចជា James Webb កំពុងជំរុញព្រំដែននៃចំណេះដឹងបន្ថែមទៀត។

សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌

ប្រភព: Wikipedia

តាម Wikipedia ទោះបីតារាសាស្ត្រមិនមែនជាសកម្មភាពសេដ្ឋកិច្ចផ្ទាល់ក៏ដោយ តែវាបានជះឥទ្ធិពលយ៉ាងជ្រាលជ្រៅលើវប្បធម៌ និងសេដ្ឋកិច្ចពិភពលោក។ តាំងពីបុរាណមក តារាសាស្ត្របានជួយក្នុងការបង្កើតប្រតិទិន ការកំណត់ពេលវេលា និងការធ្វើនាវាចរណ៍។ បច្ចេកវិទ្យាជាច្រើនដែលត្រូវបានអភិវឌ្ឍសម្រាប់តេឡេស្កុប និងឧបករណ៍វិភាគ ដូចជាប្រព័ន្ធអុបទិក ឧបករណ៍ចាប់សញ្ញា CCD និងកម្មវិធីកុំព្យូទ័រ បានរកឃើញការប្រើប្រាស់យ៉ាងទូលំទូលាយក្នុងវិស័យវេជ្ជសាស្រ្ត ឧស្សាហកម្ម និងទំនាក់ទំនង។ នៅក្នុងវប្បធម៌ តារាសាស្ត្របានបំផុសគំនិតដល់សិល្បៈ អក្សរសាស្ត្រ និងទស្សនវិជ្ជា។ សហគមន៍អ្នកតារាសាស្ត្រស្ម័គ្រចិត្តក៏មានតួនាទីសំខាន់ផងដែរ៖ ពួកគេរកឃើញផ្កាយដុះកន្ទុយថ្មីៗ តាមដានអថេរតារា និងរៀបចំព្រឹត្តិការណ៍ជួបជុំដូចជា Stellafane ជាដើម ដែលបង្ហាញថាតារាសាស្ត្រគឺជាចំណង់ចំណូលចិត្តដែលអាចចូលរួមបានគ្រប់គ្នា។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

ប្រភព: Wikipedia

បច្ចុប្បន្ននេះ តារាសាស្ត្រកំពុងស្ថិតនៅក្នុងយុគសម័យដ៏គួរឱ្យរំភើប ជាមួយនឹងការរកឃើញដ៏សំខាន់ៗដែលជាប់ពាក់ព័ន្ធដល់មនុស្សទូទៅ។ យោងតាម Wikipedia ការស្វែងរកភពក្រៅប្រព័ន្ធសុរិយា (exoplanets) បានបង្កើនក្តីសង្ឃឹមក្នុងការស្វែងរកជីវិតក្រៅភព។ នៅឆ្នាំ ២០១៩ គម្រោង Event Horizon Telescope បានប្រកាសរូបភាពផ្ទាល់ដំបូងនៃព្រឹត្តិការណ៍ផ្តេកនៃប្រហោងខ្មៅ M87* ដែលជាសមិទ្ធផលបច្ចេកទេសដ៏ធំធេងមួយ។ តេឡេស្កុបអវកាស James Webb ដែលបានបាញ់បង្ហោះនៅឆ្នាំ ២០២១ កំពុងផ្តល់រូបភាពកាឡាក់ស៊ីដំបូងៗនៃចក្រវាល និងពង្រីកការយល់ដឹងអំពីការកកើតតារា និងប្រព័ន្ធភព។

សម្រាប់អ្នកអានខ្មែរ ការអភិវឌ្ឍន៍ទាំងនេះគឺជាឱកាសដ៏ល្អក្នុងការលើកទឹកចិត្តយុវជនឱ្យសិក្សាមុខវិជ្ជា STEM (វិទ្យាសាស្ត្រ បច្ចេកវិទ្យា វិស្វកម្ម និងគណិតវិទ្យា) និងចូលរួមចំណែកក្នុងការស្រាវជ្រាវពិភពលោក។ តារាសាស្ត្រក៏ជួយឱ្យយើងយល់កាន់តែច្បាស់ពីទីកន្លែងរបស់មនុស្សលោកនៅក្នុងចក្រវាលដ៏ធំធេង និងជំរុញឱ្យមានការគិតពិចារណាអំពីអនាគតរបស់ភពផែនដីយើង។