ទិដ្ឋភាពទូទៅ

ប្រភព: Wikipedia

អំណាចអ័ក្ស (Axis powers) គឺជាសម្ព័ន្ធភាពយោធាដែលបានចាប់ផ្តើមសង្គ្រាមលោកលើកទី២ និងបានប្រយុទ្ធប្រឆាំងនឹងអំណាចសម្ព័ន្ធមិត្ត។ តាម Wikipedia សម្ព័ន្ធភាពនេះត្រូវបានគេហៅជាដំបូងថា «អ័ក្សរ៉ូម-ប៊ែរឡាំង» ហើយក្រោយមកថា «អ័ក្សរ៉ូម-ប៊ែរឡាំង-តូក្យូ»។

សមាជិកសំខាន់ៗនៃអំណាចអ័ក្សមាន អាល្លឺម៉ង់ណាស៊ី រាជាណាចក្រអ៊ីតាលី និងចក្រភពជប៉ុន។ តាម Wikipedia មហាអំណាចអ័ក្ស ព្រមទាំងសមាជិកភាគច្រើនផ្សេងទៀត មានជំហរស្តាំនិយមជ្រុលស្រដៀងគ្នា និងការប្រឆាំងជាទូទៅចំពោះអំណាចសម្ព័ន្ធមិត្ត ប៉ុន្តែពួកគេខ្វះការសម្របសម្រួល និងឯកភាពមនោគមវិជ្ជាប្រៀបធៀបគ្នា។

ដោយសារការខ្វះការសម្របសម្រួលនេះ សមាជិកនីមួយៗបានដេញតាមគោលដៅរៀងៗខ្លួន។ ការបរាជ័យទាំងស្រុងរបស់អំណាចអ័ក្សនៅឆ្នាំ១៩៤៥ បានបញ្ចប់សង្គ្រាមលោកលើកទី២។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

ប្រភព: Wikipedia

អំណាចអ័ក្សលាតសន្ធឹងលើតំបន់ធំធេង ពីទ្វីបអឺរ៉ុប ដែលមានអាល្លឺម៉ង់ និងអ៊ីតាលីជាស្នូល រហូតដល់អាស៊ីបូព៌ា ដែលមានចក្រភពជប៉ុនជាស្នូល។ នៅឆ្នាំ១៩៤២ ពេលឥទ្ធិពលរបស់ពួកគេរីកធំបំផុត អាល្លឺម៉ង់និងអ៊ីតាលីបានគ្រប់គ្រងតំបន់ធំនៃទ្វីបអឺរ៉ុប និងផ្នែកមួយនៃអាហ្វ្រិកខាងជើង ខណៈជប៉ុនបានគ្រប់គ្រងតំបន់ធំនៅអាស៊ីបូព៌ា និងអាស៊ីអាគ្នេយ៍។

តាម Wikipedia ក្រៅពីមហាអំណាចទាំងបី អំណាចអ័ក្សក៏រួមមានរដ្ឋជាច្រើនទៀតនៅអឺរ៉ុប ដូចជា ហុងគ្រី រូម៉ានី ស្លូវ៉ាគី ប៊ុលហ្គារី និងក្រូអាស៊ី ព្រមទាំងហ្វាំងឡង់ ដែលប្រយុទ្ធជាដៃគូជាមួយអាល្លឺម៉ង់។ នៅអាស៊ី ថៃបានសហការជាមួយជប៉ុន ហើយជប៉ុនក៏បានគាំទ្ររដ្ឋអាយ៉ងជាច្រើននៅក្នុងតំបន់។

ប្រជាជនក្នុងតំបន់ទាំងនេះមានជាតិសាសន៍ ភាសា និងវប្បធម៌ច្រើនយ៉ាងផ្សេងៗគ្នា។ ក្រោមការគ្រប់គ្រងយោធា ជីវិតប្រជាជនធម្មតាបានរងផលប៉ះពាល់យ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរ។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រភព: Wikipedia

តាម Wikipedia ឫសគល់នៃអំណាចអ័ក្សស្ថិតនៅក្នុងទសវត្សរ៍១៩៣០ នៅពេលអាល្លឺម៉ង់ណាស៊ីក្រោមការដឹកនាំរបស់ អាដុល ហ៊ីត្លែរ និងអ៊ីតាលីហ្វាស៊ីសក្រោមការដឹកនាំរបស់ បេនីតូ មូសូលីនី បានចងសម្ព័ន្ធភាពជិតស្និទ្ធជាមួយគ្នា។ បន្ទាប់មក ចក្រភពជប៉ុនក៏បានចូលរួមក្នុងសម្ព័ន្ធភាពនេះដែរ។

ចំណុចសំខាន់មួយគឺការចុះហត្ថលេខាលើសន្ធិសញ្ញាត្រីភាគី (Tripartite Pact) នៅទីក្រុងប៊ែរឡាំង ថ្ងៃទី២៧ កញ្ញា ១៩៤០ ដោយអាល្លឺម៉ង់ ជប៉ុន និងអ៊ីតាលី។

សង្គ្រាមលោកលើកទី២ បានផ្ទុះឡើងនៅឆ្នាំ១៩៣៩ ហើយអំណាចអ័ក្សបានវាយលុកនៅជាច្រើនផ្នែក។ នៅអឺរ៉ុប អាល្លឺម៉ង់បានបើកការវាយប្រហារតាមផ្លូវអាកាសលើប្រទេសអង់គ្លេស និងបានប្រយុទ្ធនៅអាហ្វ្រិកខាងជើង។ នៅឆ្នាំ១៩៤១ អំណាចអ័ក្ស រួមទាំងហុងគ្រី និងរូម៉ានី បានចូលរួមឈ្លានពានសហភាពសូវៀត។

នៅអាស៊ី ជប៉ុនបានបន្តសង្គ្រាមនៅចិន ហើយនៅថ្ងៃទី៧ ធ្នូ ១៩៤១ បានវាយប្រហារមូលដ្ឋានទ័ពជើងទឹកអាមេរិកនៅផឺលហាប័រ (Pearl Harbor) ដែលបាននាំសហរដ្ឋអាមេរិកចូលរួមក្នុងសង្គ្រាមយ៉ាងពេញលេញ។

ពីឆ្នាំ១៩៤២ ដល់ឆ្នាំ១៩៤៣ អំណាចអ័ក្សចាប់ផ្តើមបរាជ័យលើសមរភូមិសំខាន់ៗ ដូចជានៅស្តាលីនក្រាដ។ នៅឆ្នាំ១៩៤៣ អ៊ីតាលីបានចុះចាញ់ ហើយមូសូលីនីបានដឹកនាំសាធារណរដ្ឋសង្គមអ៊ីតាលី (RSI) នៅភាគខាងជើងប្រទេស ក្រោមការគាំទ្ររបស់អាល្លឺម៉ង់។ អាល្លឺម៉ង់បានចុះចាញ់នៅខែឧសភា ១៩៤៥ និងជប៉ុននៅខែកញ្ញា ១៩៤៥ ដែលបានបញ្ចប់សង្គ្រាមលោកលើកទី២។

សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌

ប្រភព: Wikipedia

អំណាចអ័ក្សបានប្រើការឃោសនាយ៉ាងទូលំទូលាយ ដើម្បីលើកកម្លាំងចិត្តប្រជាជន និងបង្ហាញពីភាពខ្លាំងក្លានៃសម្ព័ន្ធភាពរបស់ខ្លួន។ ឧទាហរណ៍ ផ្ទាំងរូបឃោសនាអ៊ីតាលីមួយបានគូររូបអ្នកចម្បាំងសាមូរ៉ាយកំពុងធ្វើឱ្យលិចកប៉ាល់អង់គ្លេសនិងអាមេរិក ដោយមានទង់កងទ័ពជើងទឹកនៃមហាអំណាចទាំងបីនៅពីក្រោយ។

តាម Wikipedia សមាជិកអំណាចអ័ក្សភាគច្រើនមានជំហរស្តាំនិយមជ្រុលស្រដៀងគ្នា។ នៅផ្នែកសេដ្ឋកិច្ច ជប៉ុនបានផ្សព្វផ្សាយគំនិតនៃតំបន់វិបុលភាពរួមអាស៊ីបូព៌ាធំ (Greater East Asia Co-Prosperity Sphere) ដែលជាគំរូសហប្រតិបត្តិការសេដ្ឋកិច្ចក្រោមការដឹកនាំរបស់ជប៉ុន រួមទាំងរដ្ឋអាយ៉ងជាច្រើន និងថៃដែលបានសហការ។

ជប៉ុនក៏បានហ្វឹកហាត់យុវជនក្នុងតំបន់ ដូចជានៅឥណ្ឌូនេស៊ី ឱ្យក្លាយជាទាហានសម្រាប់សង្គ្រាមផងដែរ។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

ប្រភព: Wikipedia

សង្គ្រាមលោកលើកទី២ និងអំណាចអ័ក្សនៅតែជាប្រធានបទដែលគេចងចាំ សិក្សា និងជជែកដេញដោលរហូតដល់បច្ចុប្បន្ន ទាំងនៅអឺរ៉ុប និងនៅអាស៊ី។ ការចងចាំអំពីសង្គ្រាមបានក្លាយជាផ្នែកមួយនៃទំនាក់ទំនងអន្តរជាតិក្នុងតំបន់អាស៊ីបូព៌ា និងអាស៊ីអាគ្នេយ៍។

សម្រាប់អ្នកអាននៅកម្ពុជា ប្រវត្តិនេះមានពាក់ព័ន្ធផ្ទាល់ ព្រោះកម្ពុជាជាផ្នែកមួយនៃឥណ្ឌូចិនបារាំង ដែលស្ថិតក្រោមការត្រួតត្រារបស់ជប៉ុនក្នុងអំឡុងសង្គ្រាមលោកលើកទី២។

តាម Wikipedia ការខ្វះការសម្របសម្រួល និងឯកភាពមនោគមវិជ្ជាបានធ្វើឱ្យអំណាចអ័ក្សខុសពីអំណាចសម្ព័ន្ធមិត្ត ហើយករណីនេះនៅតែត្រូវបានគេយោងក្នុងការវិភាគសម្ព័ន្ធភាពនយោបាយសម័យទំនើប។ ពាក្យ «អ័ក្ស» ក៏នៅតែត្រូវបានគេប្រើក្នុងការវិភាគនយោបាយអន្តរជាតិផងដែរ។