នៅថ្ងៃទី ២៧ ខែកញ្ញា ឆ្នាំ ១៩៤០ នៅទីក្រុងប៊ែរឡាំង អាល្លឺម៉ង់ណាស៊ី អ៊ីតាលីហ្វាស៊ីស និងចក្រភពជប៉ុន បានចុះហត្ថលេខាលើសន្ធិសញ្ញាត្រីភាគី (Tripartite Pact) ដែលត្រូវបានស្គាល់ផងដែរថាជាសន្ធិសញ្ញាប៊ែរឡាំង។ តាមវិគីភីឌា អ្នកចុះនាមមានលោក រីបបិនត្រុប (Ribbentrop) តំណាងអាល្លឺម៉ង់ លោក ស៊ីអាណូ (Ciano) តំណាងអ៊ីតាលី និងលោក គូរុស៊ុ (Kurusu) តំណាងជប៉ុន ដោយមានវត្តមានផ្ទាល់របស់មេដឹកនាំអាល្លឺម៉ង់ អាដុល ហ៊ីត្លែរ (Adolf Hitler)។ សន្ធិសញ្ញានេះជាសម្ព័ន្ធភាពយោធាបែបការពារខ្លួន ហើយក្រោយមកបានមានប្រទេសជាច្រើនទៀតចូលរួមបន្ថែម។

ការចុះនាមនៅថ្ងៃនោះ បានបង្កើតជាផ្លូវការនូវអ្វីដែលគេហៅថា មហាអំណាចអ័ក្ស (Axis powers)។ តាមវិគីភីឌា អ័ក្សនេះដើមឡើយត្រូវបានគេហៅថាអ័ក្សរ៉ូម ប៊ែរឡាំង ហើយក្រោយមកក្លាយជាអ័ក្សរ៉ូម ប៊ែរឡាំង និងតូក្យូ។ សមាជិកសំខាន់ៗនៃអ័ក្សមានអាល្លឺម៉ង់ណាស៊ី ព្រះរាជាណាចក្រអ៊ីតាលី និងចក្រភពជប៉ុន។ អ័ក្សនេះជាសម្ព័ន្ធភាពយោធាដែលបានផ្តើមសង្គ្រាមលោកលើកទី២ និងប្រយុទ្ធប្រឆាំងនឹងសម្ព័ន្ធមិត្ត។

ដើម្បីយល់ពីអត្ថន័យនៃសន្ធិសញ្ញានេះ គួរមើលស្ថានភាពនៃប្រទេសទាំងបីជាមុន។ អាល្លឺម៉ង់ណាស៊ី គឺជារដ្ឋអាល្លឺម៉ង់ចន្លោះឆ្នាំ ១៩៣៣ ដល់ ១៩៤៥ ក្រោមការគ្រប់គ្រងរបស់ហ៊ីត្លែរ និងគណបក្សណាស៊ី ដែលបានបំប្លែងប្រទេសទៅជារបបផ្តាច់ការសរុប ហើយហៅខ្លួនឯងថា ចក្រភពទីបី ដោយចាត់ទុកខ្លួនជាអ្នកស្នងតំណែងពីចក្រភពរ៉ូម៉ាំងពិសិដ្ឋ និងចក្រភពអាល្លឺម៉ង់។ ព្រះរាជាណាចក្រអ៊ីតាលី មានឫសគល់តាំងពីឆ្នាំ ១៨៦១ ចំណែកចក្រភពជប៉ុនចាប់ផ្តើមពីការស្តារមេជិនៅឆ្នាំ ១៨៦៨ ហើយបានពង្រីកការគ្រប់គ្រងទៅលើកូរ៉េ តៃវ៉ាន់ និងទឹកដីជាច្រើនទៀត។ ការភ្ជាប់អំណាចទាំងបីចូលគ្នានៅឆ្នាំ ១៩៤០ បានធ្វើឱ្យជម្លោះក្លាយជាការប្រឈមមុខរវាងសម្ព័ន្ធភាពពីរនៅលើវិសាលភាពពិភពលោក គឺសម្ព័ន្ធមិត្តនៅម្ខាង និងអ័ក្សនៅម្ខាងទៀត។

សន្ធិសញ្ញានេះមិនបានបញ្ចប់ត្រឹមប្រទេសទាំងបីនោះទេ។ តាមវិគីភីឌា ក្រោយមកមានប្រទេសហុងគ្រី រូម៉ានី ស្លូវ៉ាគី ប៊ុលហ្គារី និងយូហ្គោស្លាវី ចូលរួមបន្ថែម។ ការចូលរួមរបស់យូហ្គោស្លាវី បានបង្កឱ្យមានរដ្ឋប្រហារនៅទីក្រុងប៊ែលក្រាដត្រឹមពីរថ្ងៃក្រោយមក ហើយអាល្លឺម៉ង់ អ៊ីតាលី និងហុងគ្រី បានឆ្លើយតបដោយការលុកលុយយូហ្គោស្លាវី។ រដ្ឋក្រោមឥទ្ធិពលអ៊ីតាលី និងអាល្លឺម៉ង់ ដែលកើតឡើងពីការលុកលុយនោះ គឺរដ្ឋក្រូអាតឯករាជ្យ ហើយរដ្ឋនេះបានចូលរួមសន្ធិសញ្ញាត្រីភាគីនៅថ្ងៃទី ១៥ ខែមិថុនា ឆ្នាំ ១៩៤១។ ករណីនេះបង្ហាញថា ការចូលរួមសម្ព័ន្ធភាពអាចបង្កជម្លោះបន្តបន្ទាប់យ៉ាងឆាប់រហ័ស។

សង្គ្រាមដែលអ័ក្សបានផ្តើម និងបានពង្រីក គឺជាសង្គ្រាមដ៏សាហាវបំផុតក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រមនុស្សជាតិ។ តាមវិគីភីឌា មនុស្សពី ៦០ ទៅ ៧៥ លាននាក់បានស្លាប់ក្នុងសង្គ្រាមលោកលើកទី២ ដោយភាគច្រើនជាជនស៊ីវិល។ មនុស្សរាប់លាននាក់ទៀតបានស្លាប់ដោយសារការសម្លាប់រង្គាល ការអត់ឃ្លាន ជំងឺ និងអំពើប្រល័យពូជសាសន៍ ដែលរួមទាំងហូឡូកូស (Holocaust)។ សង្គ្រាមនេះបានអូសប្រទេសស្ទើរតែទាំងអស់លើពិភពលោក ហើយត្រូវបានធ្វើឡើងក្នុងទ្រង់ទ្រាយសង្គ្រាមសរុបដែលមិនធ្លាប់មានពីមុន។

សង្គ្រាមបានបញ្ចប់ដោយជ័យជម្នះរបស់សម្ព័ន្ធមិត្ត ហើយមហាអំណាចអ័ក្សត្រូវបានផ្តួលរំលំទាំងស្រុង។ អាល្លឺម៉ង់ណាស៊ី បានដល់ទីបញ្ចប់នៅខែឧសភា ឆ្នាំ ១៩៤៥ បន្ទាប់ពីរយៈពេល ១២ ឆ្នាំ នៅពេលកងកម្លាំងសម្ព័ន្ធមិត្តបានចូលដល់រដ្ឋធានីប៊ែរឡាំង។ ជប៉ុនបានចុះចាញ់ជាផ្លូវការនៅថ្ងៃទី ២ ខែកញ្ញា ឆ្នាំ ១៩៤៥ ស្របតាមសេចក្តីប្រកាសផតស្ដាម (Potsdam Declaration) ហើយចក្រភពជប៉ុនក៏បានបញ្ចប់ជាផ្លូវការនៅថ្ងៃទី ៣ ខែឧសភា ឆ្នាំ ១៩៤៧ ជាមួយការផ្តល់សច្ចាប័នលើរដ្ឋធម្មនុញ្ញថ្មី។ តាមវិគីភីឌា ក្រោយជ័យជម្នះ អាល្លឺម៉ង់ អូទ្រីស ជប៉ុន និងកូរ៉េ ត្រូវបានកាន់កាប់ ហើយមេដឹកនាំអាល្លឺម៉ង់ និងជប៉ុនត្រូវបានកាត់ក្តីពីឧក្រិដ្ឋកម្មសង្គ្រាម។ នៅអ៊ីតាលី របបរាជានិយមត្រូវបានលុបបំបាត់នៅថ្ងៃទី ១៨ ខែមិថុនា ឆ្នាំ ១៩៤៦ បន្ទាប់ពីប្រជាមតិនៅថ្ងៃទី ២ ខែមិថុនា ដែលបាននាំទៅរកការបង្កើតសាធារណរដ្ឋអ៊ីតាលីសម័យទំនើប។

ករណីសន្ធិសញ្ញាត្រីភាគីក៏ជាករណីសិក្សាអំពីធម្មជាតិនៃសម្ព័ន្ធភាពយោធាផងដែរ។ តាមវិគីភីឌា សម្ព័ន្ធភាពយោធាគឺជាកិច្ចព្រមព្រៀងផ្លូវការរវាងប្រទេសនានា ដែលកំណត់កាតព្វកិច្ចគ្នាទៅវិញទៅមកផ្នែកសន្តិសុខជាតិ ហើយអាចបែងចែកជាកតិកាសញ្ញាការពារ កតិកាសញ្ញាមិនឈ្លានពាន និងកិច្ចព្រមព្រៀងបែបមិត្តភាព។ យោងតាមវិគីភីឌា ទោះបីជាសមាជិកអ័ក្សមានជំហរនយោបាយស្តាំនិយមជ្រុលស្រដៀងគ្នា និងការប្រឆាំងរួមចំពោះសម្ព័ន្ធមិត្តក៏ដោយ ពួកគេនៅតែខ្វះការសម្របសម្រួល និងភាពស្អិតរមួតផ្នែកមនោគមវិជ្ជាគ្នាទៅវិញទៅមក។ នេះបង្ហាញថា ការមានសត្រូវរួម មិនអាចធានាថាសម្ព័ន្ធភាពនឹងដំណើរការដោយស្អិតរមួតនោះទេ។

មរតកនៃសង្គ្រាមលោកលើកទី២ នៅតែមានវត្តមានរហូតដល់បច្ចុប្បន្ន។ ការគ្រប់គ្រងរបស់ចក្រភពជប៉ុនលើកូរ៉េ និងតៃវ៉ាន់បានបញ្ចប់នៅឆ្នាំ ១៩៤៥ ហើយកោះអូគីណាវ៉ាត្រូវបានប្រគល់ជូនជប៉ុនវិញនៅឆ្នាំ ១៩៧២។ សម្ព័ន្ធភាពយោធាក៏នៅតែជាឧបករណ៍សំខាន់នៃនយោបាយអន្តរជាតិសម័យទំនើប ដោយប្រទេសនានាបន្តប្រើកិច្ចព្រមព្រៀងសន្តិសុខ ទាំងជាសាធារណៈ និងជាការសម្ងាត់ ដើម្បីការពារខ្លួន និងពង្រឹងទីតាំងរបស់ខ្លួន។ ត្រឡប់ទៅថ្ងៃទី ២៧ ខែកញ្ញា ឆ្នាំ ១៩៤០ ការចុះនាមសន្ធិសញ្ញាត្រីភាគីនៅតែជាព្រឹត្តិការណ៍ដែលរំលឹកថា ការសន្យាយោធារវាងមហាអំណាច អាចកែប្រែប្រវត្តិសាស្ត្រពិភពលោកទាំងមូលក្នុងរយៈពេលតែប៉ុន្មានឆ្នាំប៉ុណ្ណោះ។