ទិដ្ឋភាពទូទៅ

ប្រភព: Wikipedia

សេចក្តីប្រកាសបាល់ហ្វ័រ គឺជាសេចក្តីប្រកាសជាសាធារណៈមួយ ដែលចេញផ្សាយដោយរដ្ឋាភិបាលអង់គ្លេសក្នុងឆ្នាំ១៩១៧ កំឡុងសង្គ្រាមលោកលើកទី១ ដោយប្រកាសគាំទ្រការបង្កើត «លំនៅជាតិសម្រាប់ជនជាតិជ្វីហ្វ» នៅប៉ាឡេស្ទីន ដែលនៅពេលនោះជាតំបន់របស់ចក្រភពអូតូម៉ង់។ តាម Wikipedia អត្ថបទសេចក្តីប្រកាសមានចុះក្នុងលិខិតចុះកាលបរិច្ឆេទថ្ងៃទី២ វិច្ឆិកា ១៩១៧ ផ្ញើដោយលោក អាថួរ បាល់ហ្វ័រ (Arthur Balfour) ដែលជារដ្ឋមន្ត្រីការបរទេសអង់គ្លេស ទៅកាន់លោក រ៉តស៊ីល (Lord Rothschild) ដែលជាមេដឹកនាំម្នាក់នៃសហគមន៍ជ្វីហ្វនៅចក្រភពអង់គ្លេស ដើម្បីបញ្ជូនបន្តទៅសហព័ន្ធស៊ីយ៉ូននិយមនៃចក្រភពអង់គ្លេស និងអៀរឡង់។

តាម Wikipedia អត្ថបទនៃសេចក្តីប្រកាសត្រូវបានផ្សព្វផ្សាយនៅក្នុងសារព័ត៌មាននៅថ្ងៃទី៩ វិច្ឆិកា ១៩១៧ គឺប្រាំពីរថ្ងៃក្រោយលិខិតនោះត្រូវបានចុះ។ ការចេញផ្សាយនេះកើតឡើងកំឡុងយុទ្ធនាការយោធារបស់អង់គ្លេសនៅប៉ាឡេស្ទីនក្នុងសង្គ្រាមលោកលើកទី១ ហើយឯកសារផែនទីយោធានៅលើ Wikipedia បង្ហាញស្ថានភាពសមរភូមិនៅថ្ងៃទី១ វិច្ឆិកា ១៩១៧ គឺត្រឹមមួយថ្ងៃមុនការចេញផ្សាយសេចក្តីប្រកាស។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

ប្រភព: Wikipedia

ប៉ាឡេស្ទីន ដែលជាដែនដីពាក់ព័ន្ធផ្ទាល់នៃសេចក្តីប្រកាសនេះ គឺជាតំបន់មួយរបស់ចក្រភពអូតូម៉ង់នៅពេលដែលសេចក្តីប្រកាសត្រូវបានចេញផ្សាយ។ តាម Wikipedia ប្រជាជននៅទីនោះមានជនជាតិអារ៉ាប់ជាភាគច្រើនយ៉ាងលើសលប់ ដែលភាគច្រើនកាន់សាសនាអ៊ីស្លាម ហើយក្នុងចំណោមនោះក៏មានអ្នកកាន់សាសនាគ្រិស្តផងដែរ ចំណែកជនជាតិជ្វីហ្វវិញមានចំនួនតិចតួចប៉ុណ្ណោះ។

ផែនទីប្រវត្តិសាស្ត្រដែលរក្សាទុកនៅ Wikipedia បង្ហាញថា ដែនដីប៉ាឡេស្ទីន រួមទាំងតំបន់ Hauran និងតំបន់ជាប់គ្នា ត្រូវបានគូសវាសនៅក្នុងផែនទីរបស់លោក William Hughes ក្នុងឆ្នាំ១៨៤៣ គឺជាង ៧០ ឆ្នាំមុនការចេញសេចក្តីប្រកាស។ ឯកសារនេះបង្ហាញថា តំបន់នេះត្រូវបានស្គាល់ជាដែនដីដោយឡែកមួយនៅក្នុងឯកសារភូមិសាស្ត្រលោកខាងលិច តាំងពីមុនសង្គ្រាមលោកលើកទី១មកម្ល៉េះ។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រភព: Wikipedia

តាមឯកសាររក្សាទុកនៅលើ Wikipedia ចលនាស៊ីយ៉ូននិយមបានដាក់គោលដៅរបស់ខ្លួនយ៉ាងច្បាស់លាស់តាំងពីចុងសតវត្សរ៍ទី១៩។ មហាសន្និបាតស៊ីយ៉ូននិយមលើកទី១ នៅឆ្នាំ១៨៩៧ បានអនុម័ត «កម្មវិធីបាសេល» ដែលបន្ទាត់ដំបូងចែងថា៖ «ស៊ីយ៉ូននិយមចង់បង្កើតលំនៅ (Heimstätte) សម្រាប់ជនជាតិជ្វីហ្វនៅប៉ាឡេស្ទីន ដែលធានាក្រោមច្បាប់សាធារណៈ»។ ក្នុងខែមករា ១៩១៥ លោក Herbert Samuel បានដាក់អនុស្សារណៈមួយដែលមានចំណងជើងថា «The Future of Palestine» ទៅកាន់គណៈរដ្ឋមន្ត្រីអង់គ្លេស ហើយឯកសារនេះត្រូវបានរក្សាទុកក្នុងបណ្ណសារគណៈរដ្ឋមន្ត្រី។ ក្នុងអំឡុងពេលជាមួយគ្នានោះ រដ្ឋាភិបាលអង់គ្លេសក៏បានធ្វើការឆ្លើយឆ្លងលិខិតជាមួយស្តេច Hussein ក្នុងឆ្នាំ១៩១៥ និងបានចុះកិច្ចព្រមព្រៀង Sykes–Picot នៅថ្ងៃទី៨ ឧសភា ១៩១៦។ តាមឯកសារនៅលើ Wikipedia រដ្ឋាភិបាលអង់គ្លេសផ្ទាល់ក៏មានការបកស្រាយខុសៗគ្នាចំពោះការឆ្លើយឆ្លងលិខិតជាមួយស្តេច Hussein នៅឆ្នាំ១៩១៨ និងឆ្នាំ១៩២២ ផងដែរ។

ការរៀបចំអត្ថបទសេចក្តីប្រកាសមានដំណាក់កាលជាច្រើន។ នៅខែកក្កដា ១៩១៧ លោក រ៉តស៊ីល បានដាក់សេចក្តីព្រាងដំបូងនៃសេចក្តីប្រកាស រួមទាំងលិខិតគ្របដណ្តប់ ទៅកាន់គណៈរដ្ឋមន្ត្រីសង្គ្រាមអង់គ្លេស។ នៅខែតុលា ១៩១៧ គណៈរដ្ឋមន្ត្រីសង្គ្រាមបានសុំមតិពីមេដឹកនាំជ្វីហ្វដប់រូប ដែលក្នុងនោះប្រាំមួយរូបគាំទ្រ រួមទាំងលោក រ៉តស៊ីល និងលោក វេយស្មែន (Weizmann) ចំណែកបួនរូបប្រឆាំង រួមទាំងលោក អេដវីន ម៉ុនតាហ្គូ (Edwin Montagu)។

លោក ម៉ុនតាហ្គូ ដែលនៅពេលនោះជាជនជាតិជ្វីហ្វតែម្នាក់គត់កាន់តំណែងជាន់ខ្ពស់ក្នុងរដ្ឋាភិបាលអង់គ្លេស បានសរសេរអនុស្សារណៈមួយនៅថ្ងៃទី២៣ សីហា ១៩១៧ ដោយរិះគន់ចលនាស៊ីយ៉ូននិយមថាជា «មនោគមវិជ្ជានយោបាយដ៏អាក្រក់»។ លោក ខឺហ្សុន (Curzon) បានចេញអនុស្សារណៈកាប៊ីណេមួយនៅថ្ងៃទី២៦ តុលា ១៩១៧ ដោយលើកឡើងអំពីអត្ថន័យនៃពាក្យ «លំនៅជាតិសម្រាប់ពូជពង្សជ្វីហ្វនៅប៉ាឡេស្ទីន» និងបង្ហាញថាមានមតិខុសៗគ្នាច្រើនអំពីពាក្យនេះ។ បន្ទាប់មក កំណត់ហេតុគណៈរដ្ឋមន្ត្រីសង្គ្រាមចុះថ្ងៃទី៣១ តុលា ១៩១៧ បានអនុម័តការចេញផ្សាយសេចក្តីប្រកាស ហើយលិខិតត្រូវបានផ្ញើនៅថ្ងៃទី២ វិច្ឆិកា ១៩១៧។ ក្រោយមកទៀត ឯកសារគណៈរដ្ឋមន្ត្រីអង់គ្លេសនៅខែមករា ១៩២៣ ក៏បានលើកឡើងអំពីប៉ាឡេស្ទីន និងសេចក្តីប្រកាសបាល់ហ្វ័រ បន្តទៀត។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

ប្រភព: Wikipedia

ប្រតិកម្មចំពោះសេចក្តីប្រកាសមានភាពខុសគ្នាខ្លាំងតាំងពីដើមមក។ តាមឯកសារនៅលើ Wikipedia ទស្សនាវដ្តីផ្លូវការនៃចលនាស៊ីយ៉ូននិយម ឈ្មោះ The Maccabaean បានចេញលេខដំបូងរបស់ខ្លួនបន្ទាប់ពីសេចក្តីប្រកាស នៅថ្ងៃទី១ ធ្នូ ១៩១៧។ ផ្ទុយទៅវិញ កាសែតអារ៉ាប់ប៉ាឡេស្ទីនដ៏ពេញនិយមបំផុត ឈ្មោះ Filastin បានចេញអត្ថបទវិចារណកថាបួនទំព័រនៅខែមីនា ១៩២៥ ផ្ញើទៅលោក បាល់ហ្វ័រ ដោយចាប់ផ្តើមដោយពាក្យ «J'Accuse!»។ នៅថ្ងៃទី២ វិច្ឆិកា ១៩៣២ ដែលជាខួបនៃសេចក្តីប្រកាស កាសែត Filastin បានដាក់រូបគំនូរចំអកនៅលើទំព័រមុខ ដោយសោកស្តាយចំពោះផលប៉ះពាល់នៃសេចក្តីប្រកាសលើប៉ាឡេស្ទីន ដូចជាការធ្វើអន្តោប្រវេសន៍របស់ជនជាតិជ្វីហ្វ និងការបាត់បង់ដីធ្លីរបស់កសិករអារ៉ាប់។

បច្ចុប្បន្ន តុធ្វើការរបស់លោក បាល់ហ្វ័រ ត្រូវបានដាក់តាំងនៅសារមន្ទីរជនជាតិជ្វីហ្វ ក្នុងទីក្រុងតេលអាវីវ ដែលបង្ហាញថាសេចក្តីប្រកាសនេះនៅតែជាកម្មវត្ថុនៃការចងចាំ និងការសិក្សាប្រវត្តិសាស្ត្រ។ តាម Wikipedia សេចក្តីប្រកាសនេះបានក្លាយជាចំណុចយោងសំខាន់ក្នុងការពិភាក្សាអំពីអនាគតនៃប៉ាឡេស្ទីន ដោយអនុស្សារណៈរបស់លោក ខឺហ្សុន ក្នុងឆ្នាំ១៩១៧ បានបង្ហាញរួចហើយថា ពាក្យ «លំនៅជាតិ» អាចមានការបកស្រាយផ្សេងៗគ្នាច្រើន។ សម្រាប់អ្នកអានខ្មែរ ការយល់ដឹងអំពីសេចក្តីប្រកាសបាល់ហ្វ័រ គឺជាផ្ទៃខាងក្រោយចាំបាច់ ដើម្បីតាមដានព័ត៌មានអំពីជម្លោះអ៊ីស្រាអែល–ប៉ាឡេស្ទីន និងតំបន់មជ្ឈិមបូព៌ា ដែលនៅតែជាចំណុចសំខាន់ក្នុងព័ត៌មានអន្តរជាតិរហូតមកដល់បច្ចុប្បន្ន។