KhmerPulse

ចង្វាក់ខ្មែរ

សំយោគ​ពហុ​ទស្សនៈ · ប្រភព​អន្តរជាតិ​ តំបន់​ និង​កម្ពុជា

ច្បាប់២៩ កញ្ញា ២០២៦ ព័ត៌មានពិភពលោក ច្រើនទស្សនៈ ជាភាសាខ្មែរ No. ២៩ កញ្ញា ២០២៦

អាណត្តិប៉ាឡេស្ទីន ចូលជាធរមាន ១៩២៣៖ អង់គ្លេស គ្រប់គ្រង តំបន់នេះ ជាផ្លូវការ និង បង្កើត អេមីរ៉ាតត្រង់ស៊ីហ្សកដានី

នៅ ថ្ងៃទី ២៩ កញ្ញា ១៩២៣ អាណត្តិសម្រាប់ប៉ាឡេស្ទីន របស់ សម្ព័ន្ធប្រជាជាតិ បាន ចូលជាធរមាន ដោយ បង្កើត រដ្ឋបាល អង់គ្លេស នៅ ប៉ាឡេស្ទីន និង អេមីរ៉ាតត្រង់ស៊ីហ្សកដានី ដោយឡែក ក្រោម ការដឹកនាំ របស់ អាប់ឌុលឡា ទី១ ដែល កំណត់ ទិសដៅ នយោបាយ នៃ មជ្ឈិមបូព៌ា រហូត ដល់ សព្វថ្ងៃ។

Synthesized from

Wikipedia·Wikipedia·Wikipedia·Wikipedia·Wikipedia

British Mandate of Palestine, 1920s. Note: Wasserstein, Bernard (2004). Israel and Palestine: Why They Fight and Can They Stop?, pp. 105–106."Palestine, therefore, was not partitioned in 1921–1922.
ប្រភព: Wikimedia Commons

នៅ ថ្ងៃទី ២៩ កញ្ញា ១៩២៣ អាណត្តិ សម្រាប់ ប៉ាឡេស្ទីន (Mandate for Palestine) បាន ចូល ជាធរមាន ជា ផ្លូវការ។ អាណត្តិ នេះ ជា អាណត្តិ របស់ សម្ព័ន្ធប្រជាជាតិ ដែល ផ្តល់ ឱ្យ អង់គ្លេស នូវ ភារកិច្ច គ្រប់គ្រង ទឹកដី ប៉ាឡេស្ទីន និង ត្រង់ស៊ីហ្សកដានី ដែល ពីមុន ជា ផ្នែក នៃ ចក្រភពអូតូម៉ង់ អស់ រយៈពេល ៤ សតវត្ស។ ព្រឹត្តិការណ៍ នេះ បាន បញ្ចប់ ដំណើរការ ចាត់ចែង ទឹកដី ក្រោយ សង្គ្រាមលោកលើកទីមួយ ហើយ បាន បង្កើត ក្របខណ្ឌ ផ្លូវច្បាប់ ថ្មី សម្រាប់ តំបន់ នេះ។

តាម ឯកសារ វិគីភីឌា ការ គ្រប់គ្រង របស់ ចក្រភពអូតូម៉ង់ នៅ តំបន់ នេះ បាន បញ្ចប់ បន្ទាប់ ពី ចក្រភព នោះ ចាញ់ សង្គ្រាមលោកលើកទីមួយ។ ក្រោយ សង្គ្រាម មហាអំណាច អឺរ៉ុប បាន រៀបចំ ការ បែងចែក ឥទ្ធិពល នៅ តំបន់ នេះ ដោយ កិច្ចព្រមព្រៀង Sykes–Picot បាន កំណត់ ឱ្យ ប៉ាឡេស្ទីន ស្ថិត ក្រោម រដ្ឋបាល អន្តរជាតិ។ ក្នុង ឆ្នាំ ១៩១៨ កិច្ចព្រមព្រៀង Clemenceau–Lloyd George បាន ផ្លាស់ប្តូរ ការ រៀបចំ នោះ ដោយ បារាំង បាន យល់ព្រម បោះបង់ គំនិត រដ្ឋបាល អន្តរជាតិ ដែល ភាគី ទាំងពីរ ធ្លាប់ ព្រមព្រៀង គ្នា ពីមុន។ បន្ទាប់មក សន្និសីទ សាន់រ៉េម៉ូ ក្នុង ខែមេសា ១៩២០ បាន ប្រគល់ អាណត្តិ នេះ ទៅ ឱ្យ អង់គ្លេស។

ចំណុច ស្នូល នៃ អាណត្តិ នេះ គឺ កាតព្វកិច្ច ពីរ ដែល អង់គ្លេស បាន ទទួលយក។ ទីមួយ អង់គ្លេស មាន កាតព្វកិច្ច ចំពោះ ប្រជាជន ដែល រស់នៅ ក្នុង ប៉ាឡេស្ទីន។ ទីពីរ អង់គ្លេស មាន កាតព្វកិច្ច បង្កើត ផ្ទះជាតិ សម្រាប់ ជនជាតិ ជ្វីហ្វ ដូច ដែល បាន ចែង ក្នុង សេចក្តីប្រកាស បាល់ហ្វួរ របស់ រដ្ឋាភិបាល អង់គ្លេស ក្នុង ឆ្នាំ ១៩១៧។ កាតព្វកិច្ច ទាំងពីរ នេះ បាន ក្លាយជា មូលដ្ឋានគ្រឹះ នៃ របប អាណត្តិ ទាំងមូល ហើយ បាន កំណត់ ទិសដៅ នយោបាយ នៅ ប៉ាឡេស្ទីន អស់ រយៈពេល ជាច្រើន ទសវត្សរ៍ បន្ទាប់។

អាណត្តិ នេះ ជា ផ្នែក មួយ នៃ ប្រព័ន្ធ អាណត្តិ របស់ សម្ព័ន្ធប្រជាជាតិ ដែល បាន បង្កើត ឡើង ក្រោយ សង្គ្រាមលោកលើកទីមួយ។ ក្រោម ប្រព័ន្ធ នេះ អង់គ្លេស ត្រូវ បាន ប្រគល់ ភារកិច្ច គ្រប់គ្រង ប៉ាឡេស្ទីន ដើម្បី អភិវឌ្ឍ ស្ថាប័ន តំណាង និង ឆ្ពោះ ទៅ រក ការ គ្រប់គ្រង ខ្លួនឯង នៅ ទីបំផុត។ ចាប់ ពី ឆ្នាំ ១៩២២ អង់គ្លេស បាន គ្រប់គ្រង ទឹកដី នេះ ក្រោម អាណត្តិ ដោយ មាន អគ្គស្នងការ អង់គ្លេស ដែល ស្ថិត ក្រោម ការិយាល័យអាណានិគម របស់ អង់គ្លេស ជា អ្នក គ្រប់គ្រង ជាន់ខ្ពស់ បំផុត។ ទឹកដី នេះ ត្រូវ បាន ស្គាល់ ជា ផ្លូវការ ថា ប៉ាឡេស្ទីន ហើយ ជា តំបន់ រដ្ឋបាល អង់គ្លេស ចន្លោះ ឆ្នាំ ១៩២០ និង ១៩៤៨។

គួរ កត់សម្គាល់ ថា ការ ចូល ជាធរមាន ជា ផ្លូវការ នៅ ថ្ងៃទី ២៩ កញ្ញា ១៩២៣ បាន កើត ឡើង បន្ទាប់ ពី រដ្ឋបាល ស៊ីវិល ត្រូវ បាន ដំណើរការ រួច ទៅហើយ។ នៅ ប៉ាឡេស្ទីន រដ្ឋបាល ស៊ីវិល បាន ចាប់ផ្តើម នៅ ខែកក្កដា ១៩២០ រីឯ នៅ ត្រង់ស៊ីហ្សកដានី វា បាន ចាប់ផ្តើម នៅ ខែមេសា ១៩២១។ ដូច្នេះ ការ ចូល ជាធរមាន នៃ អាណត្តិ នៅ ឆ្នាំ ១៩២៣ គឺ ជា ជំហាន ផ្តល់ សុពលភាព ផ្លូវច្បាប់ ពេញលេញ ដល់ ការ គ្រប់គ្រង ដែល មាន ស្រាប់ ជាជាង ការ ចាប់ផ្តើម ថ្មី ទាំងស្រុង។

ត្រង់ស៊ីហ្សកដានី ត្រូវ បាន បន្ថែម ទៅ ក្នុង អាណត្តិ នេះ បន្ទាប់ ពី ព្រះរាជាណាចក្រ អារ៉ាប់ នៅ ដាម៉ាស ត្រូវ បាន ផ្តួលរំលំ ដោយ បារាំង ក្នុង សង្គ្រាម រវាង បារាំង និង ស៊ីរី។ នៅ ថ្ងៃទី ១១ មេសា ១៩២១ អេមីរ៉ាត ត្រង់ស៊ីហ្សកដានី ត្រូវ បាន បង្កើត ឡើង ជា ផ្នែក រដ្ឋបាល ស្វ័យគ្រប់គ្រង ក្រោម ការ ដឹកនាំ របស់ អាប់ឌុលឡា ទី១។ ពាក្យ អេមីរ៉ាត សំដៅ លើ ទឹកដី ដែល គ្រប់គ្រង ដោយ អេមីរ ដែល ជា មន្ត្រី ជាន់ខ្ពស់ ឬ ព្រះមហាក្សត្រ នៅ ក្នុង ពិភព មូស្លីម ហើយ អាច ចាត់ទុក ថា ស្មើ នឹង ព្រះអង្គម្ចាស់ នៅ ក្នុង បរិបទ ដែល មិនមែន មូស្លីម។

អាប់ឌុលឡា ទី១ ជា សមាជិក នៃ រាជវង្ស ហាសេមីត ដែល ជា រាជវង្ស នៃ ប្រទេស ហ្សកដានី តាំង ពី ឆ្នាំ ១៩២១។ តាម ឯកសារ វិគីភីឌា ព្រះអង្គ ជា កូនចៅ ជំនាន់ ទី ៣៨ ដោយ ផ្ទាល់ របស់ ព្យាការី មូហាំម៉ាត់។ ព្រះអង្គ បាន កាន់ អំណាច ពី ថ្ងៃទី ១១ មេសា ១៩២១ រហូត ដល់ ពេល ត្រូវ បាន ធ្វើឃាត នៅ ឆ្នាំ ១៩៥១។ ដំបូង ព្រះអង្គ ជា អេមីរ នៃ ត្រង់ស៊ីហ្សកដានី ដែល ជា ដែនអាណាព្យាបាល របស់ អង់គ្លេស ហើយ ក្រោយ ថ្ងៃទី ២៥ ឧសភា ១៩៤៦ ព្រះអង្គ បាន ក្លាយជា ព្រះមហាក្សត្រ នៃ ហ្សកដានី ឯករាជ្យ។

គន្លង នៃ ទឹកដី ទាំងពីរ បាន បែកខ្ញែក គ្នា យ៉ាង ច្បាស់លាស់ ក្នុង ទសវត្សរ៍ បន្ទាប់។ នៅ ថ្ងៃទី ២៥ ឧសភា ១៩៤៦ អាណត្តិ នៅ ត្រង់ស៊ីហ្សកដានី បាន បញ្ចប់ ហើយ អេមីរ៉ាត នោះ បាន ក្លាយជា ព្រះរាជាណាចក្រ ត្រង់ស៊ីហ្សកដានី ដែល មាន ឯករាជ្យ ជា ផ្លូវការ។ ចំណែក អាណត្តិ នៅ ប៉ាឡេស្ទីន វិញ បាន បន្ត ជាធរមាន រហូត ដល់ ថ្ងៃទី ១៥ ឧសភា ១៩៤៨។ ការ ខុសគ្នា នៃ ពេលវេលា នេះ បង្ហាញ ថា ទឹកដី ទាំងពីរ ដែល ស្ថិត ក្រោម អាណត្តិ តែ មួយ បាន ឈាន ទៅ រក អនាគត នយោបាយ ខុសគ្នា ទាំងស្រុង។

សារៈសំខាន់ នៃ ថ្ងៃទី ២៩ កញ្ញា ១៩២៣ គឺ ស្ថិត នៅ ក្នុង ការពិត ថា វា បាន បំប្លែង ការ សម្រេចចិត្ត នយោបាយ និង ការ រៀបចំ រដ្ឋបាល ដែល មាន ពីមុន ទៅ ជា ក្របខណ្ឌ ផ្លូវច្បាប់ អន្តរជាតិ ពេញលេញ។ ចាប់ ពី ពេល នោះ មក អង់គ្លេស បាន គ្រប់គ្រង ប៉ាឡេស្ទីន និង ត្រង់ស៊ីហ្សកដានី ក្រោម កាតព្វកិច្ច ដែល សម្ព័ន្ធប្រជាជាតិ បាន កំណត់។ ការ គ្រប់គ្រង នេះ មាន លក្ខណៈ បណ្តោះអាសន្ន តាម ទ្រឹស្តី ប៉ុន្តែ ក្នុង ការ អនុវត្ត វា បាន បន្ត អស់ រយៈពេល ជាង ពីរ ទសវត្សរ៍។

មរតក នៃ អាណត្តិ នេះ នៅ តែ អាច មើលឃើញ នៅ ក្នុង តំបន់ មជ្ឈិមបូព៌ា សព្វថ្ងៃ។ អេមីរ៉ាត ត្រង់ស៊ីហ្សកដានី បាន ក្លាយជា ប្រទេស ហ្សកដានី ដែល មាន រាជវង្ស ហាសេមីត ជា រាជវង្ស គ្រប់គ្រង តាំង ពី ឆ្នាំ ១៩២១ រហូត មកដល់ បច្ចុប្បន្ន។ ចំណែក ប៉ាឡេស្ទីន ក្រោម អាណត្តិ បាន បញ្ចប់ នៅ ឆ្នាំ ១៩៤៨។ ដូច្នេះ អាណត្តិ តែ មួយ បាន បង្កើត អង្គភាព នយោបាយ ពីរ ដែល មួយ បាន ទទួល ឯករាជ្យ នៅ ឆ្នាំ ១៩៤៦ និង មួយ ទៀត បាន បញ្ចប់ អាណត្តិ នៅ ឆ្នាំ ១៩៤៨ ដោយ បង្ហាញ ថា ការ សម្រេចចិត្ត នៅ ដើម ទសវត្សរ៍ ១៩២០ មាន ឥទ្ធិពល យូរអង្វែង លើ ប្រវត្តិសាស្ត្រ នៃ តំបន់ នេះ។

ប្រភពទាំងអស់ All 5 sources

  1. Wikipedia Mandate_for_Palestine ១ មករា ១៩២៣
  2. Wikipedia Mandatory_Palestine ១ មករា ១៩២៣
  3. Wikipedia Emirate_of_Transjordan ១ មករា ១៩២៣
  4. Wikipedia Emirate ១ មករា ១៩២៣
  5. Wikipedia Abdullah_I_of_Jordan ១ មករា ១៩២៣