ប្រធានបទ Topic
បាឡូជីស្ថាន, ប៉ាគីស្ថាន
ទិដ្ឋភាពទូទៅ
ប្រភព: Wikipedia
តាមការរាយការណ៍របស់ Wikipedia បាឡូជីស្ថាន (Balochistan) គឺជាខេត្តមួយនៃសាធារណរដ្ឋអ៊ិស្លាមប៉ាគីស្ថាន ដែលមានទីតាំងនៅភាគនិរតីនៃប្រទេស។ ខេត្តនេះជាខេត្តធំជាងគេនៅប៉ាគីស្ថានដោយផ្ទៃដី ប៉ុន្តែមានប្រជាជនរស់នៅតិចបំផុត។ វាមានព្រំប្រទល់ជាប់នឹងខេត្ត Khyber Pakhtunkhwa នៅភាគឦសាន ខេត្ត Punjab នៅភាគខាងកើត និងខេត្ត Sindh នៅភាគអាគ្នេយ៍។ លើសពីនេះ វាមានព្រំដែនអន្តរជាតិជាមួយអ៊ីរ៉ង់នៅខាងលិច និងអាហ្វហ្កានីស្ថាននៅខាងជើង ព្រមទាំងជាប់សមុទ្រអារ៉ាប់ (Arabian Sea) នៅភាគខាងត្បូង។
Wikipedia បានបញ្ជាក់ថា បាឡូជីស្ថានជាតំបន់ខ្ពង់រាបដ៏ធំដែលមានសណ្ឋានដីរដុប បែកចេញជាអាងទឹកជាច្រើនដោយជួរភ្នំខ្ពស់ៗនិងលំបាក។ កំពង់ផែទឹកជ្រៅដ៏សំខាន់មួយគឺកំពង់ផែ Gwadar ស្ថិតនៅឆ្នេរសមុទ្រអារ៉ាប់ ដែលបានក្លាយជាចំណុចយុទ្ធសាស្ត្រខាងពាណិជ្ជកម្ម និងភូមិសាស្ត្រនយោបាយ។
ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន
ប្រភព: Wikipedia
យោងតាម Wikipedia ខេត្តបាឡូជីស្ថានមានផ្ទៃដីប្រមាណ ៣៤៧ ១៩០ គីឡូម៉ែត្រការ៉េ (ប្រហែល ៤៤ ភាគរយនៃផ្ទៃដីសរុបរបស់ប៉ាគីស្ថាន) ប៉ុន្តែមានប្រជាជនរស់នៅត្រឹមតែប្រមាណ ១២ លាននាក់ប៉ុណ្ណោះ (យោងតាមជំរឿនឆ្នាំ ២០១៧)។ រាជធានីនៃខេត្តគឺក្រុង Quetta ដែលជាទីក្រុងធំជាងគេ និងជាមជ្ឈមណ្ឌលសេដ្ឋកិច្ចដ៏សំខាន់។ ប្រជាជនភាគច្រើនជាជនជាតិ Baloch និង Pashtun ដោយមានក្រុមជនជាតិភាគតិចផ្សេងទៀតដូចជា Hazara និង Brahui។ ភាសាដែលនិយាយរួមមាន Balochi, Pashto, Brahui និង Urdu ជាភាសាផ្លូវការ។
ភូមិសាស្ត្របាឡូជីស្ថានមានលក្ខណៈចម្រុះ ចាប់ពីជួរភ្នំខ្ពស់ៗ វាលខ្សាច់ រហូតដល់ឆ្នេរសមុទ្រដ៏វែងតាមបណ្តោយសមុទ្រអារ៉ាប់។ អាកាសធាតុមានលក្ខណៈស្ងួតហួតហែង និងក្តៅខ្លាំងនៅរដូវក្តៅ ហើយត្រជាក់នៅតំបន់ខ្ពង់រាប។
ប្រវត្តិសាស្ត្រ
ប្រភព: Wikipedia
តាម Wikipedia តំបន់នេះបានមានប្រវត្តិដ៏យូរលង់ ដោយមានភស្តុតាងនៃការតាំងទីលំនៅរបស់មនុស្សសម័យថ្មថ្មី (Neolithic) នៅ Mehrgarh (មានទីតាំងក្នុងបាឡូជីស្ថាន) ដែលត្រូវបានចាត់ទុកថាជាសហគមន៍កសិកម្មដំបូងគេបង្អស់នៅអាស៊ីខាងត្បូង ប្រហែល ៧ ០០០ ឆ្នាំមុនគ.ស.។ Mehrgarh ជាផ្នែកមួយនៃអរិយធម៌ជ្រលងទន្លេឥណ្ឌា (Indus Valley Civilization) ដែលជាអរិយធម៌ទីក្រុងដំបូងគេមួយនៅលើពិភពលោក។
ក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រក្រោយៗមក បាឡូជីស្ថានស្ថិតនៅក្រោមឥទ្ធិពលនៃអាណាចក្រជាច្រើន រួមមានអាណាចក្រពែរ្ស ចក្រភពម៉ូហ្គាល់ និងអាណាចក្រអង់គ្លេស។ នៅសតវត្សទី ១៩ តំបន់នេះបានក្លាយជាផ្នែកមួយនៃឥណ្ឌាប៊្រីតថេន ហើយបន្ទាប់ពីការបែងចែកឥណ្ឌាក្នុងឆ្នាំ ១៩៤៧ វាបានចូលរួមជាមួយប៉ាគីស្ថាន។ ផ្លូវ Bolan Pass (ផ្លូវបូឡាន) គឺជាផ្លូវប្រវត្តិសាស្ត្រសំខាន់ដែលតភ្ជាប់អាស៊ីកណ្តាលទៅនឹងឧបទ្វីបឥណ្ឌា។
សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌
ប្រភព: Wikipedia
Wikipedia បានរៀបរាប់ថា សេដ្ឋកិច្ចរបស់បាឡូជីស្ថានពឹងផ្អែកជាសំខាន់លើវិស័យធនធានធម្មជាតិដូចជា ឧស្ម័នធម្មជាតិ ធ្យូងថ្ម និងរ៉ែដូចជាទង់ដែង និងមាស។ កសិកម្មមានកម្រិតដោយសារអាកាសធាតុស្ងួត ប៉ុន្តែនៅតាមតំបន់ជ្រលងទន្លេមានការដាំដុះស្រូវសាលី និងផ្លែឈើ។ ការនេសាទក៏ជាផ្នែកសំខាន់នៅតាមឆ្នេរសមុទ្រ។
កំពង់ផែ Gwadar ដែលជាផ្នែកមួយនៃច្រករបៀងសេដ្ឋកិច្ចចិន-ប៉ាគីស្ថាន (CPEC) កំពុងដើរតួនាទីសំខាន់ក្នុងការអភិវឌ្ឍសេដ្ឋកិច្ចនិងការតភ្ជាប់ពាណិជ្ជកម្មក្នុងតំបន់។ វប្បធម៌នៃបាឡូជីស្ថានមានឫសគល់ពីប្រពៃណី Baloch ដែលសម្បូរទៅដោយតន្ត្រី កំណាព្យ និងសិប្បកម្មដូចជាកម្រាលព្រំ និងប៉ាក់។ ពិធីបុណ្យ និងរបាំប្រពៃណីក៏មានការពេញនិយមផងដែរ។
ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន
ប្រភព: Wikipedia
យោងតាម Wikipedia បាឡូជីស្ថានកំពុងទទួលបានការចាប់អារម្មណ៍ជាអន្តរជាតិ ដោយសារភាពជាច្រកគន្លឹះក្នុងគម្រោងខ្សែក្រវាត់និងផ្លូវ (Belt and Road Initiative) របស់ចិន។ កំពង់ផែ Gwadar ដែលជាផ្នែកនៃច្រករបៀងសេដ្ឋកិច្ចចិន-ប៉ាគីស្ថាន ត្រូវបានអភិវឌ្ឍជាមជ្ឈមណ្ឌលពាណិជ្ជកម្មដ៏សំខាន់ ភ្ជាប់អាស៊ីខាងត្បូងទៅកាន់អាស៊ីកណ្តាល និងមជ្ឈឹមបូព៌ា។ ទន្ទឹមនេះ Wikipedia ក៏បានរាយការណ៍ពីបញ្ហាសន្តិសុខនៅក្នុងតំបន់ ដែលបណ្តាលមកពីចលនាបះបោររបស់ក្រុមជាតិនិយម Baloch។
សម្រាប់អ្នកអាន KhmerPulse បាឡូជីស្ថានឆ្លុះបញ្ចាំងពីភាពតានតឹងរវាងការអភិវឌ្ឍសេដ្ឋកិច្ច ភូមិសាស្ត្រនយោបាយអន្តរជាតិ និងសំណួរសិទ្ធិជនជាតិភាគតិច ដែលជាប្រធានបទសំខាន់ក្នុងការយល់ដឹងអំពីនិន្នាការពិភពលោកបច្ចុប្បន្ន។