ចង្វាក់ខ្មែរ
ប្រធានបទ

សមុទ្របាល់ទីក

ទិដ្ឋភាពទូទៅ

ផែនទីសមុទ្របាល់ទីក ប្រភព: Wikipedia

យោងតាមវីគីភីឌា សមុទ្របាល់ទីកគឺជាដៃសមុទ្រមួយនៃមហាសមុទ្រអាត្លង់ទិក ដែលស្ថិតនៅភាគខាងជើងទ្វីបអឺរ៉ុប ។ វាត្រូវបានព័ទ្ធជុំវិញដោយប្រទេសចំនួន ៩ រួមមាន ដាណឺម៉ាក អេស្តូនី ហ្វាំងឡង់ អាល្លឺម៉ង់ ឡាតវី លីទុយអានី ប៉ូឡូញ រុស្ស៊ី និងស៊ុយអែត ព្រមទាំងតំបន់វាលទំនាបធំៗនៅភាគខាងត្បូង ។ សមុទ្របាល់ទីកជាអាងទឹកប្រឡាក់ (brackish water) ធំជាងគេបំផុតលើពិភពលោក ដោយទឹកសមុទ្រមានជាតិប្រៃទាប ពីព្រោះទឹកសាបហូរចូលពីទន្លេជាច្រើន ហើយការផ្លាស់ប្តូរទឹកជាមួយមហាសមុទ្រអាត្លង់ទិកមានកម្រិតតាមរយៈច្រកសមុទ្រដាណឺម៉ាក (Danish Straits) ។ សមុទ្រនេះមានសារសំខាន់ខាងប្រវត្តិសាស្ត្រ ភូមិសាស្ត្រនយោបាយ និងប្រព័ន្ធអេកូឡូស៊ី ។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

រូបភាពផ្កាយរណបសមុទ្របាល់ទីកក្នុងរដូវរងា ប្រភព: Wikipedia

សមុទ្របាល់ទីកត្រូវបានបែងចែកជាតំបន់រងជាច្រើន ដូចជា ឈូងសមុទ្របុតនី (Gulf of Bothnia) ឈូងសមុទ្រហ្វាំងឡង់ (Gulf of Finland) ឈូងសមុទ្ររីហ្គា (Gulf of Riga) ឆកសមុទ្រហ្កដាន់ស្ក (Bay of Gdańsk) និងតំបន់សមុទ្របាល់ទីកធំ (Baltic Proper) ។ បណ្តាកោះធំៗរួមមាន Gotland, Bornholm, Åland, Hiiumaa និង Saaremaa ។ ជម្រៅទឹកមានលក្ខណៈរាក់ ដោយមធ្យមប្រហែល ៥៥ ម៉ែត្រ និងកន្លែងជ្រៅបំផុតប្រហែល ៤៥៩ ម៉ែត្រ ។ នៅរដូវរងា តំបន់ភាគខាងជើង ជាពិសេសឈូងសមុទ្របុតនី អាចបង្កកជាទឹកកករហូតគ្រប់គ្រាន់សម្រាប់ការដើរ ឬជិះស្គីលើផ្ទៃទឹកកក ។ ទីក្រុងសំខាន់ៗនៅជុំវិញសមុទ្ររួមមាន Stockholm (ស៊ុយអែត), Helsinki (ហ្វាំងឡង់), Tallinn (អេស្តូនី), Riga (ឡាតវី), Gdańsk (ប៉ូឡូញ), Klaipėda (លីទុយអានី) និង Kaliningrad (រុស្ស៊ី) ។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ផ្លូវពាណិជ្ជកម្មរបស់សម្ព័ន្ធហង្ស (Hanse) ប្រភព: Wikipedia

តាមការចងក្រងពីវីគីភីឌា សមុទ្របាល់ទីកមានប្រវត្តិដ៏យូរលង់ ។ កាលពីសម័យបុរាណ កន្លែង Cape Arkona នៅលើកោះ Rügen (អាល្លឺម៉ង់) គឺជាទីសក្ការៈដ៏ពិសិដ្ឋរបស់កុលសម្ព័ន្ធ Rani មុនគ្រិស្តសាសនា ។ ចាប់ពីសតវត្សទី១៣ ដល់ទី១៧ សមុទ្រនេះក្លាយជាមជ្ឈមណ្ឌលនៃសម្ព័ន្ធហង្ស (Hanseatic League) ដែលគ្រប់គ្រងផ្លូវពាណិជ្ជកម្មអឺរ៉ុបខាងជើង ដឹកជញ្ជូនអំបិល ត្រី ឈើ និងស្បែក ។ នៅថ្ងៃទី ៨ វិច្ឆិកា ឆ្នាំ ១៦៥៨ សមរភូមិ The Sound បានផ្ទុះឡើងរវាងដាណឺម៉ាកនិងស៊ុយអែត ។ ក្នុងសម័យទំនើប សង្គ្រាមលោកលើកទី២ បានបន្សល់ទុកនូវសោកនាដកម្ម ដូចជាការបំផ្លាញកប៉ាល់ Cap Arcona នៅថ្ងៃទី ៣ ឧសភា ឆ្នាំ ១៩៤៥ ដែលបណ្តាលឲ្យអ្នកទោសជាង ៤,១៥០ នាក់ស្លាប់ ហើយមានតែ ៣៥០ នាក់ប៉ុណ្ណោះដែលរួចជីវិត ។ ក្រោយសង្គ្រាម តំបន់នេះបានក្លាយជាខ្សែបន្ទាត់នៃសង្គ្រាមត្រជាក់ ដែលបង្ហាញតាមរយៈឧប្បត្តិហេតុនាវាមុជទឹកសូវៀត S-363 ជាប់គាំងក្នុងដែនទឹកស៊ុយអែតក្នុងឆ្នាំ ១៩៨១ ។

សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌

ផែដើរលេងនៅ Sellin ប្រទេសអាល្លឺម៉ង់ ប្រភព: Wikipedia

សេដ្ឋកិច្ចជុំវិញសមុទ្របាល់ទីកពឹងផ្អែកលើវិស័យដឹកជញ្ជូន ការនេសាទ និងទេសចរណ៍ ។ កំពង់ផែធំៗដូចជា Gdańsk, Klaipėda, Riga, Tallinn, Helsinki និង Stockholm គឺជាមជ្ឈមណ្ឌលដឹកជញ្ជូនទំនិញ ប្រេង និងឧស្ម័នដ៏មមាញឹក ។ ទេសចរណ៍ក៏ជាម៉ាស៊ីនសេដ្ឋកិច្ចដ៏សំខាន់ ដោយមានរមណីយដ្ឋានឆ្នេរខ្សាច់ស និងកោះស្រស់ស្អាត ដូចជានៅ Sellin (អាល្លឺម៉ង់), Nida (លីទុយអានី), Svetlogorsk (រុស្ស៊ី) និង Mrzeżyno (ប៉ូឡូញ) ដែលទាក់ទាញភ្ញៀវទេសចររាប់លាននាក់រៀងរាល់ឆ្នាំ ។ វប្បធម៌នៅតំបន់សមុទ្របាល់ទីកគឺជាល្បាយនៃឥទ្ធិពលហង្ស ស្លាវ និងស្កង់ឌីណាវី ដែលឆ្លុះបញ្ចាំងតាមស្ថាបត្យកម្មដូចជាប៉មឥដ្ឋក្រហមនៅ Tallinn និង Gdańsk រួមទាំងប្រពៃណីនេសាទត្រី និងពិធីបុណ្យតាមរដូវកាល ។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

ការលូតលាស់សារាយក្នុងសមុទ្របាល់ទីកថតដោយផ្កាយរណប ប្រភព: Wikipedia

សព្វថ្ងៃនេះ សមុទ្របាល់ទីកកំពុងប្រឈមមុខនឹងបញ្ហាសំខាន់ៗពីរ គឺបរិស្ថាន និងសន្តិសុខ ។ បញ្ហាបរិស្ថានរួមមានការលូតលាស់សារាយខុសធម្មតា (eutrophication) ដែលបង្កើតជាតំបន់គ្មានអុកស៊ីសែន និងប៉ះពាល់ដល់ជីវចម្រុះ ដូចបង្ហាញក្នុងរូបភាពផ្កាយរណបជុំវិញកោះ Gotland ។ ការប្រែប្រួលអាកាសធាតុក៏ធ្វើឲ្យសីតុណ្ហភាពទឹកកើនឡើង និងរយៈពេលទឹកកកខ្លី ។ បញ្ហាសន្តិសុខ៖ ក្នុងនាមជាច្រកចេញចូលយុទ្ធសាស្ត្រសម្រាប់រុស្ស៊ី និងជាព្រំដែនរវាងបណ្តាប្រទេសអង្គការណាតូ សមុទ្របាល់ទីកបានក្លាយជាចំណុចយកចិត្តទុកដាក់កាន់តែខ្លាំង ជាពិសេសក្រោយពីការចូលជាសមាជិកណាតូរបស់ហ្វាំងឡង់ និងស៊ុយអែត ។ ឧប្បត្តិហេតុពីអតីតកាលដូចជាការជាប់គាំងនាវាមុជទឹក S-363 នៅតែជាការដាស់តឿនពីហានិភ័យនៃជម្លោះក្នុងតំបន់ ។

អត្ថបទពាក់ព័ន្ធ

មិនទាន់មានអត្ថបទទេ។