ទិដ្ឋភាពទូទៅ

ប្រភព: Wikipedia

សមរភូមិអានហ្សេន (ត្រូវបានគេស្គាល់ផងដែរថាសមរភូមិដាហ្ស៊ីម៉ុន) គឺជាការប្រយុទ្ធគ្នាដ៏សំខាន់មួយរវាងចក្រភពប៊ីហ្សង់ទីន និងកងកម្លាំងនៃកាលីហ្វាតអាប់បាស៊ីដ ដែលបានកើតឡើងនៅថ្ងៃ ២២ កក្កដា ៨៣៨ នៅតំបន់អានហ្សេន ឬដាហ្ស៊ីម៉ុន ស្ថិតក្នុងតំបន់អាស៊ីមីន័រ (បច្ចុប្បន្នជាផ្នែកមួយនៃប្រទេសទួរគី)។ យោងតាមសព្វវចនាធិប្បាយ Wikipedia ការប្រយុទ្ធនេះជាផ្នែកនៃយុទ្ធនាការសងសឹកដ៏ធំរបស់កាលីហ្វាត ដែលបានបើកការវាយប្រហារឆ្លើយតបទៅនឹងជោគជ័យរបស់អធិរាជធៀអូហ្វីឡុសនាឆ្នាំមុន ហើយមានគោលដៅប្លន់ក្រុងអាម៉ូរីយ៉ុម ដែលជាទីក្រុងធំបំផុតមួយរបស់ប៊ីហ្សង់ទីន។

ក្នុងសមរភូមិនេះ អធិរាជធៀអូហ្វីឡុសបានដឹកនាំកងទ័ពរបស់ព្រះអង្គធ្វើដំណើរទៅប្រឈមមុខនឹងកងទ័ពម៉ូស្លីមដែលមានទំហំតូចជាង ក្រោមបញ្ជាការរបស់ព្រះអង្គម្ចាស់អាហ្វស៊ីន ដែលជាមេដឹកនាំជនជាតិអ៊ីរ៉ង់ក្រោមអំណាចអាប់បាស៊ីដ។ ទោះបីជាមានចំនួនតិចជាងក៏ដោយ កងទ័ពរបស់អាហ្វស៊ីនបានយកឈ្នះដោយជោគជ័យ ដោយបង្ខំឲ្យធៀអូហ្វីឡុសដកថយ និងបណ្តាលឲ្យមានការបរាជ័យយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរសម្រាប់ប៊ីហ្សង់ទីន។ លទ្ធផលនៃការប្រយុទ្ធនេះបាននាំទៅដល់ការវាយប្លន់ទីក្រុងអាម៉ូរីយ៉ុម ដែលជាព្រឹត្តិការណ៍ដ៏ធំធេងមួយក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រនៃតំបន់។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

ទីតាំងប្រយុទ្ធនេះស្ថិតនៅជិតក្រុងដាហ្ស៊ីម៉ុន (អានហ្សេន) ក្នុងតំបន់អាស៊ីមីន័រ ដែលនាពេលនោះជាទឹកដីដ៏មានសារៈសំខាន់សម្រាប់ទាំងការការពារ និងការពង្រីកឥទ្ធិពលរបស់ចក្រភពប៊ីហ្សង់ទីន។ ភូមិសាស្ត្រនៅតំបន់នេះមានលក្ខណៈជាវាលទំនាបបន្តបន្ទាប់ និងជួរភ្នំ ដែលបង្កើតជាច្រកឆ្លងកាត់យុទ្ធសាស្ត្រទៅកាន់ទីក្រុងអាម៉ូរីយ៉ុម។

អ្នកដឹកនាំចម្បងភាគីប៊ីហ្សង់ទីនគឺអធិរាជធៀអូហ្វីឡុស (គ្រងរាជ្យ ៨២៩-៨៤២) ដែលជាអ្នកគ្រប់គ្រងមានទឹកចិត្តពង្រីកអំណាច និងបានបន្តគោលនយោបាយយោធាសកម្ម។ ភាគីអាប់បាស៊ីដដឹកនាំដោយអាហ្វស៊ីន ដែលជាមេទ័ពនិងជាព្រះអង្គម្ចាស់ជនជាតិអ៊ីរ៉ង់។ កងទ័ពរបស់អាហ្វស៊ីនភាគច្រើនពូកែខាងទ័ពសេះ និងមានជំនាញក្នុងសង្គ្រាមចល័ត។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រភព: Wikipedia

នៅឆ្នាំ ៨៣៧ អធិរាជធៀអូហ្វីឡុសបានទទួលជោគជ័យយ៉ាងខ្លាំងក្នុងការវាយប្រហារលើទឹកដីនៃកាលីហ្វាតអាប់បាស៊ីដ ដែលបានធ្វើឲ្យកាលីហ្វអាល់-មូតាស៊ីមខឹងសម្បាជាខ្លាំង។ តាមរយៈ Wikipedia អាល់-មូតាស៊ីមបានរៀបចំកងទ័ពធំមួយចែកជាពីរក្រុម ដើម្បីសងសឹក និងវាយប្លន់ក្រុងអាម៉ូរីយ៉ុម។ ក្រុមទីមួយដឹកនាំដោយព្រះអង្គផ្ទាល់ ធ្វើដំណើរទៅទិសខាងកើត ចំណែកឯក្រុមទីពីរក្រោមបញ្ជារបស់អាហ្វស៊ីនធ្វើដំណើរទៅទិសខាងជើងឆ្លងកាត់តំបន់ដាហ្ស៊ីម៉ុន។

នៅពេលដឹងពីការវាយប្រហារ ធៀអូហ្វីឡុសបានសម្រេចប្រឈមមុខនឹងកងទ័ពដែលតូចជាងរបស់អាហ្វស៊ីនជាមុន ដោយសង្ឃឹមថាអាចកម្ចាត់វាបានយ៉ាងឆាប់រហ័ស។ កងទ័ពទាំងពីរបានជួបគ្នានៅដាហ្ស៊ីម៉ុន (អានហ្សេន) នៅថ្ងៃ ២២ កក្កដា ៨៣៨។ តាមរបាយការណ៍ប្រវត្តិសាស្ត្រ កងទ័ពប៊ីហ្សង់ទីនត្រូវបានឡោមព័ទ្ធ និងបាក់ទ័ព។ ធៀអូហ្វីឡុសបានរត់គេចខ្លួនឆ្ពោះទៅកាន់ភ្នំ (ដូចបង្ហាញក្នុងគំនូរពីក្រូនីកម៉ាឌ្រីតស្កៃលីតហ្សេស) ខណៈកងទ័ពរបស់ព្រះអង្គរងការខាតបង់យ៉ាងដំណំ។

បន្ទាប់ពីការបរាជ័យនេះ អាហ្វស៊ីនបានរួមជាមួយអាល់-មូតាស៊ីម ហើយកងទ័ពអាប់បាស៊ីដបានវាយលុកនិងប្លន់ក្រុងអាម៉ូរីយ៉ុម ដែលជាការខាតបង់ដ៏ធំបំផុតមួយសម្រាប់ចក្រភពប៊ីហ្សង់ទីននៅសតវត្សទី ៩។

សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌

ការវាយប្លន់អាម៉ូរីយ៉ុមបានបណ្តាលឲ្យមានការបាត់បង់សេដ្ឋកិច្ចយ៉ាងសំខាន់សម្រាប់ចក្រភព ព្រោះទីក្រុងនេះជាមជ្ឈមណ្ឌលពាណិជ្ជកម្ម និងយោធា។ កងទ័ពអាប់បាស៊ីដបានបំផ្លាញហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធ និងចាប់ជនស៊ីវិលជាច្រើនទៅជាឈ្លើយ។ តាមសព្វវចនាធិប្បាយ Wikipedia ក្នុងចំណោមអ្នកទោសសំខាន់ៗមានមន្ត្រីយោធានិងអ្នកដឹកនាំសាសនាចំនួន ៤២ នាក់ ដែលត្រូវបានបញ្ជូនទៅកាន់ក្រុងសាម៉ារ៉ា ហើយត្រូវបានប្រហារជីវិត ពីព្រោះពួកគេបដិសេធមិនផ្លាស់ប្តូរសាសនាទៅជាអ៊ីស្លាម។ ក្រោយមក ពួកគេត្រូវបានទទួលស្គាល់ជាពួកបរិសុទ្ធ «៤២ ម៉ាទីរនៃអាម៉ូរីយ៉ុម» នៅក្នុងសាសនាគ្រិស្តអូស្សូដក់ភាគខាងកើត។

ក្រៅពីឥទ្ធិពលសេដ្ឋកិច្ច ការដួលរលំនៃអាម៉ូរីយ៉ុមក៏បានធ្វើឲ្យមានការប៉ះពាល់ផ្នែកវប្បធម៌ដ៏ធំដែរ។ វាបានបំផ្លាញទំនុកចិត្តរបស់ប្រជាជនប៊ីហ្សង់ទីន និងបន្សល់ទុកនូវរឿងរ៉ាវដ៏ឈឺចាប់មួយក្នុងការចងចាំជាតិរបស់ពួកគេ។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

សព្វថ្ងៃនេះ សមរភូមិអានហ្សេនត្រូវបានសិក្សាដោយអ្នកប្រវត្តិសាស្ត្រយោធាថាជាគំរូដ៏សំខាន់នៃយុទ្ធសាស្ត្រវាយឆ្មក់ និងការប្រើប្រាស់ទ័ពសេះក្នុងសង្គ្រាមមជ្ឈិមសម័យ។ ព្រឹត្តិការណ៍នេះក៏ឆ្លុះបញ្ចាំងពីជម្លោះរ៉ាំរ៉ៃរវាងពិភពគ្រិស្តសាសនា និងអ៊ីស្លាម ដែលមានឥទ្ធិពលយូរអង្វែងដល់ប្រវត្តិសាស្ត្រនៃមជ្ឈិមបូព៌ា និងអឺរ៉ុប។

សម្រាប់អ្នកអានខ្មែរ ការស្វែងយល់អំពីសមរភូមិអានហ្សេនជួយពង្រីកការយល់ដឹងអំពីសង្គ្រាមសម័យបុរាណ ដែលមានមេរៀនអំពីភាពជាអ្នកដឹកនាំ យុទ្ធសាស្ត្រ និងការសម្របខ្លួន។ តំបន់ដែលធ្លាប់ជាសមរភូមិឥឡូវនេះស្ថិតក្នុងប្រទេសទួរគី ហើយអាចជាកន្លែងសិក្សាបុរាណវត្ថុ។ ក្រៅពីនេះ រឿងរ៉ាវរបស់ម៉ាទីរទាំង ៤២ នាក់នៅតែត្រូវបានគោរពរំលឹកក្នុងព្រះវិហារគ្រិស្តអូស្សូដក់ ដែលបង្ហាញពីឥទ្ធិពលនៃព្រឹត្តិការណ៍នេះរហូតដល់សព្វថ្ងៃ។