ទិដ្ឋភាពទូទៅ

សមរភូមិហ្វុលហ្វដ (Battle of Fulford) គឺជាសមរភូមិមួយដែលបានកើតឡើងនៅជាយភូមិហ្វុលហ្វដ ដែលស្ថិតនៅភាគខាងត្បូងនៃទីក្រុងយ៉ក ក្នុងប្រទេសអង់គ្លេស នៅថ្ងៃទី ២០ កញ្ញា ១០៦៦។ តាមការរាយការណ៍របស់ Wikipedia ព្រះបាទហារាល់ទី ៣ នៃន័រវេស (Harald III of Norway) ដែលត្រូវបានគេស្គាល់ថាជា ហារាល់ ហាដ្រាដា (Harald Hardrada) និងជាអ្នកទាមទាររាជបល្ល័ង្កអង់គ្លេស ព្រមទាំងសម្ព័ន្ធមិត្តអង់គ្លេសរបស់ទ្រង់ គឺ តូស្ទីក ហ្គតវីនសុន (Tostig Godwinson) បានវាយយកជ័យជម្នះលើពួកអើលភាគខាងជើង គឺ អេដវីន និង ម៉រកា។

សមរភូមិនេះស្ថិតក្នុងចំណោមព្រឹត្តិការណ៍សំខាន់ៗនៃឆ្នាំ ១០៦៦ ដែលជាឆ្នាំនៃវិបត្តិស្នងរាជ្យនៅអង់គ្លេស។ តាម Wikipedia ជ័យជម្នះនៅហ្វុលហ្វដ បានបើកផ្លូវឱ្យកងទ័ពន័រវេសឆ្ពោះទៅកាន់ទីក្រុងយ៉ក ហើយបាននាំឱ្យស្តេចអង់គ្លេស ហារ៉ូល ហ្គតវីនសុន (Harold Godwinson) ត្រូវធ្វើដំណើរយ៉ាងលឿនទៅភាគខាងជើង ដើម្បីទប់ទល់។ វាត្រូវបានចាត់ទុកជាសមរភូមិដំបូងក្នុងចំណោមសមរភូមិសំខាន់ៗនៃឆ្នាំ ១០៦៦ មុនសមរភូមិស្តេមហ្វដប្រ៊ីជ (Stamford Bridge) និងសមរភូមិហាស្ទីង (Hastings)។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

សមរភូមិនេះបានកើតឡើងនៅជាយភូមិហ្វុលហ្វដ ដែលស្ថិតនៅចម្ងាយខ្លីពីភាគខាងត្បូងនៃទីក្រុងយ៉ក (York) ក្នុងប្រទេសអង់គ្លេស។ ទីក្រុងយ៉ក គឺជាទីក្រុងដ៏សំខាន់មួយនៅភាគខាងជើងប្រទេសអង់គ្លេស ហើយជាគោលដៅចម្បងរបស់កងទ័ពឈ្លានពានន័រវេស។

ចំណែកតួអង្គសំខាន់ៗវិញ ព្រះបាទហារាល់ទី ៣ នៃន័រវេស គឺជាស្តេចន័រវេស និងជាអ្នកទាមទាររាជបល្ល័ង្កអង់គ្លេស។ តូស្ទីក ហ្គតវីនសុន គឺជាអ្នកអង់គ្លេសដែលបានក្លាយជាសម្ព័ន្ធមិត្តរបស់ទ្រង់។ រីឯ អេដវីន (Edwin) និង ម៉រកា (Morcar) គឺជាពួកអើល (Earls) នៃភាគខាងជើង ដែលបានដឹកនាំកងទ័ពការពារតំបន់នេះ ហើយត្រូវបានចាញ់សង្គ្រាម។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រភព: Wikipedia

សមរភូមិនេះបានកើតឡើងក្នុងបរិបទនៃវិបត្តិស្នងរាជ្យនៅអង់គ្លេស។ តាម Wikipedia បន្ទាប់ពីព្រះបាទអេដវឺដ ដឺ ខុនហ្វេសស័រ (Edward the Confessor) សោយទិវង្គតនៅដើមឆ្នាំ ១០៦៦ ព្រះបាទហារ៉ូល ហ្គតវីនសុន បានឡើងគ្រងរាជ្យជាស្តេចអង់គ្លេស។ ការឡើងគ្រងរាជ្យនេះ ត្រូវបានជំទាស់ដោយអ្នកទាមទាររាជបល្ល័ង្កជាច្រើន រួមទាំងព្រះបាទហារាល់ទី ៣ នៃន័រវេស និងវីល្លៀម នៃនរម៉ង់ឌី (William of Normandy)។

នៅខែកញ្ញា ១០៦៦ ព្រះបាទហារាល់ទី ៣ បានលើកកងទ័ពឈ្លានពានចូលភាគខាងជើងប្រទេសអង់គ្លេស ដោយមានការគាំទ្រពីតូស្ទីក ហ្គតវីនសុន ដែលជាប្អូនប្រុសរបស់ស្តេចហារ៉ូល និងជាអតីតអើលដែលត្រូវបានបណ្តេញចេញពីប្រទេស។ កងទ័ពទាំងពីរបានប្រឈមមុខគ្នានៅជាយភូមិហ្វុលហ្វដ នៅថ្ងៃទី ២០ កញ្ញា ១០៦៦ ហើយព្រះបាទហារាល់ទី ៣ និងតូស្ទីក បានយកជ័យជម្នះលើកងទ័ពរបស់អេដវីន និងម៉រកា។

បន្ទាប់ពីជ័យជម្នះនេះ ទីក្រុងយ៉កបានចុះចូលចំពោះកងទ័ពន័រវេស។ ប៉ុន្តែស្តេចហារ៉ូល បានប្រមូលកងទ័ព និងធ្វើដំណើរយ៉ាងលឿនពីភាគខាងត្បូងទៅភាគខាងជើង។ តាម Wikipedia នៅថ្ងៃទី ២៥ កញ្ញា ១០៦៦ ព្រះបាទហារ៉ូល បានវាយបំបែកកងទ័ពន័រវេសនៅសមរភូមិស្តេមហ្វដប្រ៊ីជ ដោយព្រះបាទហារាល់ទី ៣ និងតូស្ទីក ត្រូវបានសម្លាប់នៅក្នុងសមរភូមិនោះ។

ក្រោយមកទៀត វីល្លៀម នៃនរម៉ង់ឌី បានលើកទ័ពចូលឈ្លានពានអង់គ្លេសពីភាគខាងត្បូង ហើយបានយកជ័យជម្នះនៅសមរភូមិហាស្ទីង នៅថ្ងៃទី ១៤ តុលា ១០៦៦ ហើយព្រះបាទហារ៉ូល ត្រូវបានសម្លាប់នៅក្នុងសមរភូមិនោះ។ ជ័យជម្នះនេះ បានបើកផ្លូវឱ្យវីល្លៀមកាន់កាប់ប្រទេសអង់គ្លេស និងចាប់ផ្តើមការគ្រប់គ្រងរបស់ពួកនរម៉ង់។

សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌

ទោះបីជាសមរភូមិហ្វុលហ្វដមិនសូវត្រូវបានគេស្គាល់ទូលំទូលាយដូចសមរភូមិហាស្ទីងក្តី វានៅតែជាផ្នែកមួយដ៏សំខាន់នៃប្រវត្តិសាស្ត្រអង់គ្លេស។ ព្រឹត្តិការណ៍នៃឆ្នាំ ១០៦៦ ទាំងមូល បាននាំឱ្យមានការផ្លាស់ប្តូរដ៏ជ្រៅជ្រះនៅក្នុងប្រទេសអង់គ្លេស ទាំងផ្នែកការគ្រប់គ្រង សេដ្ឋកិច្ច ភាសា និងវប្បធម៌ ក្រោមអំណាចរបស់ពួកនរម៉ង់ ដូចដែល Wikipedia រៀបរាប់។

ទីក្រុងយ៉ក ដែលស្ថិតនៅជិតកន្លែងសមរភូមិ គឺជាទីក្រុងដ៏សំខាន់នៅភាគខាងជើងអង់គ្លេស។ ការចុះចូលរបស់វាទៅឱ្យកងទ័ពន័រវេស បានបង្ហាញពីផលវិបាកផ្ទាល់នៃជ័យជម្នះនៅហ្វុលហ្វដ និងពីសារៈសំខាន់នៃសមរភូមិនេះក្នុងទិសដៅនៃព្រឹត្តិការណ៍ឆ្នាំ ១០៦៦។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

ថ្ងៃទី ២០ កញ្ញា ២០២៦ នេះ គឺជាខួប ៩៦០ ឆ្នាំនៃសមរភូមិហ្វុលហ្វដ។ សម្រាប់អ្នកអាននៅកម្ពុជា និងក្នុងចំណោមជនជាតិខ្មែរនៅក្រៅប្រទេស រឿងរ៉ាវនៃសមរភូមិនេះ បង្ហាញពីរបៀបដែលវិបត្តិស្នងរាជ្យ និងការបែកបាក់ផ្ទៃក្នុង អាចបើកផ្លូវឱ្យកម្លាំងខាងក្រៅធ្វើអន្តរាគមន៍។

ការសិក្សាអំពីសមរភូមិប្រវត្តិសាស្ត្រ ដូចជាសមរភូមិហ្វុលហ្វដ ក៏ជួយឱ្យអ្នកអានយល់កាន់តែច្បាស់អំពីប្រធានបទដែលកំពុងមានចលនានៅក្នុងព័ត៌មានអន្តរជាតិសព្វថ្ងៃ ដូចជាការទាមទារអធិបតេយ្យភាព ជម្លោះព្រំដែន និងការតស៊ូដើម្បីអំណាចនយោបាយ។ ព្រឹត្តិការណ៍ឆ្នាំ ១០៦៦ បង្ហាញថា សមរភូមិតែមួយថ្ងៃ អាចផ្លាស់ប្តូរទិសដៅប្រវត្តិសាស្ត្ររបស់ប្រទេសទាំងមូល។