ទិដ្ឋភាពទូទៅ

ប្រភព: Wikipedia

សមរភូមិហ្គុនសាឡេស (Battle of Gonzales) គឺជាការប្រឈមមុខគ្នាខាងយោធាលើកដំបូងគេបង្អស់នៃបដិវត្តន៍តិចសាស់។ យោងតាមវិគីភីឌា សមរភូមិនេះបានកើតឡើងនៅក្បែរហ្គុនសាឡេស ក្នុងតំបន់តិចសាស់ (បច្ចុប្បន្នជាផ្នែកនៃរដ្ឋតិចសាស់ សហរដ្ឋអាមេរិក) នៅថ្ងៃទី២ តុលា ១៨៣៥។ ការប្រយុទ្ធនេះបានកើតឡើងរវាងពួកអ្នកតាំងទីលំនៅតិចសាស់ដែលបានងើបបះបោរ និងក្រុមទាហានមួយក្រុមនៃកងទ័ពម៉ិកស៊ិក។

អ្វីដែលធ្វើឱ្យការប្រយុទ្ធតូចមួយនេះក្លាយជាព្រឹត្តិការណ៍សំខាន់ គឺតួនាទីរបស់វាជាចំណុចចាប់ផ្តើមនៃជម្លោះប្រដាប់អាវុធនៅតិចសាស់។ វិគីភីឌារាយការណ៍ថា ជម្លោះនេះចាប់ផ្តើមចេញពីកាណុងមួយដើម ដែលអាជ្ញាធរម៉ិកស៊ិកធ្លាប់បានផ្តល់ឱ្យអ្នកតាំងទីលំនៅហ្គុនសាឡេសកាន់កាប់ ដើម្បីការពារខ្លួនពីការវាយឆ្មក់។ ការទាមទារយកកាណុងនោះត្រឡប់មកវិញនៅពេលក្រោយ បានប្រែក្លាយទៅជាជម្លោះប្រដាប់អាវុធយ៉ាងពិតប្រាកដ។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

ហ្គុនសាឡេស គឺជាតំបន់តាំងទីលំនៅមួយក្នុងតំបន់តិចសាស់ ដែលនៅពេលនោះស្ថិតក្រោមការគ្រប់គ្រងរបស់ម៉ិកស៊ិក។ អ្នករស់នៅទីនោះ ត្រូវបានវិគីភីឌាហៅថា “អ្នកតាំងទីលំនៅហ្គុនសាឡេស” (Gonzales colonists) ហើយជាទូទៅត្រូវបានគេស្គាល់ថាជាពួកតិចស៊ាន (Texian)។ ពួកគេរស់នៅក្នុងតំបន់មួយដែលរងការវាយឆ្មក់ជាញឹកញាប់ពីសំណាក់ជនជាតិកូម៉ង់ឆេ (Comanche)។

ដើម្បីការពារខ្លួនពីគ្រោះថ្នាក់នេះ អ្នកតាំងទីលំនៅត្រូវការអាវុធដែលមានកម្លាំងគ្រប់គ្រាន់ ហើយនេះជាហេតុផលចម្បងដែលនាំឱ្យមានការស្នើសុំកាណុងពីអាជ្ញាធរម៉ិកស៊ិកនៅឆ្នាំ ១៨៣១។ ដូច្នេះ កាណុងនេះគឺជាផ្នែកមួយនៃជីវភាពប្រចាំថ្ងៃរបស់សហគមន៍ហ្គុនសាឡេស មុនពេលដែលវាក្លាយជាចំណុចកណ្តាលនៃជម្លោះនយោបាយ។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រភព: Wikipedia

យោងតាមវិគីភីឌា នៅឆ្នាំ ១៨៣១ លោក ហ្គ្រីន ឌីវីត (Green DeWitt) បានស្នើសុំឱ្យអាជ្ញាធរម៉ិកស៊ិកផ្តល់កាណុងមួយដើមទៅឱ្យអ្នកតាំងទីលំនៅហ្គុនសាឡេស ដើម្បីជួយការពារពួកគេពីការវាយឆ្មក់ដ៏ញឹកញាប់របស់ជនជាតិកូម៉ង់ឆេ។ អាជ្ញាធរម៉ិកស៊ិកបានផ្តល់កាណុងមួយដើម ប៉ុន្តែក្រោមលក្ខខណ្ឌថា កាណុងនោះត្រូវតែត្រឡប់ទៅឱ្យម៉ិកស៊ិកវិញនៅពេលដែលម៉ិកស៊ិកទាមទារ។

ក្នុងរយៈពេលបួនឆ្នាំបន្ទាប់ ស្ថានភាពនយោបាយនៅក្នុងប្រទេសម៉ិកស៊ិកបានកាន់តែយ៉ាប់យ៉ឺន។ នៅឆ្នាំ ១៨៣៥ រដ្ឋជាច្រើននៅក្នុងប្រទេសម៉ិកស៊ិកបានងើបបះបោរ ហើយភាពចលាចលក៏បានរាលដាលបន្តទៅតំបន់ផ្សេងៗទៀត។ នៅពេលដែលភាពមិនស្ងប់ស្ងាត់កាន់តែរាលដាល វរសេនីយ៍ឯក ដូមីងហ្គោ ដេ អ៊ូហ្គាតេឆេអា (Domingo de Ugartechea) ដែលជាមេបញ្ជាការនៃកងទ័ពម៉ិកស៊ិកទាំងអស់នៅតិចសាស់ បានយល់ឃើញថា ការទុកឱ្យអ្នកស្រុកហ្គុនសាឡេសបន្តកាន់អាវុធនោះ គឺជារឿងមិនសមស្រប។

ដូច្នេះ លោកបានទាមទារឱ្យពួកគេប្រគល់កាណុងនោះត្រឡប់មកវិញ។ ការទាមទារនេះបានវិវត្តទៅជាការប្រឈមមុខគ្នាប្រដាប់អាវុធ ហើយនៅថ្ងៃទី២ តុលា ១៨៣៥ ពួកអ្នកតាំងទីលំនៅតិចសាស់ដែលបះបោរ និងក្រុមទាហាននៃកងទ័ពម៉ិកស៊ិក បានប្រយុទ្ធគ្នានៅក្បែរហ្គុនសាឡេស។ វិគីភីឌារាយការណ៍ថា នេះគឺជាការប្រយុទ្ធខាងយោធាលើកដំបូងគេបង្អស់នៃបដិវត្តន៍តិចសាស់។

សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌

សម្ភារៈ និងការចងចាំដែលពាក់ព័ន្ធនឹងសមរភូមិហ្គុនសាឡេស នៅតែត្រូវបានអភិរក្ស និងដាក់តាំងជាសាធារណៈនៅក្នុងតំបន់។ កាណុងមួយដើម ដែលអាចធ្លាប់ត្រូវបានប្រើប្រាស់ក្នុងសមរភូមិនេះ ត្រូវបានដាក់តាំងនៅសារមន្ទីរអនុស្សាវរីយ៍ហ្គុនសាឡេស (Gonzales Memorial Museum)។ រីឯនៅកន្លែងសមរភូមិវិញ មានអនុស្សាវរីយ៍មួយត្រូវបានសាងសង់ឡើងដើម្បីរំលឹកដល់ព្រឹត្តិការណ៍នេះ។

ក្រៅពីវត្ថុតាំងបង្ហាញ ការចងចាំអំពីសមរភូមិនេះក៏ត្រូវបានភ្ជាប់ជាមួយពាក្យ “Come and Take It” (មានន័យថា “មកយកវាទៅ”) ដែលបង្ហាញខ្លួននៅក្នុងរូបចម្លាក់ជញ្ជាំងនៅហ្គុនសាឡេស។ ពាក្យនេះនៅតែជាផ្នែកមួយនៃការរំលឹកប្រវត្តិសាស្ត្រនៅក្នុងតំបន់។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

ប្រភព: Wikipedia

ជាង ១៩០ ឆ្នាំក្រោយមក សមរភូមិហ្គុនសាឡេសនៅតែជាចំណុចសំខាន់ក្នុងការចងចាំប្រវត្តិសាស្ត្រ និងការសិក្សាអំពីបដិវត្តន៍តិចសាស់។ ខួបនៃសមរភូមិត្រូវនឹងថ្ងៃទី២ តុលា ដែលជាថ្ងៃដែលការប្រយុទ្ធប្រដាប់អាវុធនៃបដិវត្តន៍តិចសាស់បានចាប់ផ្តើម។ អនុស្សាវរីយ៍នៅកន្លែងសមរភូមិ និងកាណុងដែលដាក់តាំងនៅក្នុងសារមន្ទីរ គឺជាសក្ខីកម្មរស់នៃព្រឹត្តិការណ៍នេះសម្រាប់ជំនាន់ក្រោយ។

សម្រាប់អ្នកអានខ្មែរដែលតាមដានប្រវត្តិសាស្ត្រ និងព័ត៌មានអន្តរជាតិ សមរភូមិនេះគឺជាឧទាហរណ៍ប្រវត្តិសាស្ត្រមួយដែលបង្ហាញថា ជម្លោះតូចមួយអំពីអាវុធតែមួយដើម អាចក្លាយទៅជាចំណុចចាប់ផ្តើមនៃជម្លោះប្រដាប់អាវុធដ៏ធំមួយ ដែលបន្សល់ទុកនូវការចងចាំ និងមរតកប្រវត្តិសាស្ត្ររហូតមកដល់បច្ចុប្បន្ន។