ទិដ្ឋភាពទូទៅ

ប្រភព: Wikipedia

សមរភូមិហាស្ទីង គឺជាសមរភូមិដ៏សំខាន់មួយក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រអឺរ៉ុប ដែលបានកើតឡើងនៅថ្ងៃទី ១៤ តុលា ១០៦៦។ តាមវិគីភីឌា សមរភូមិនេះត្រូវបានធ្វើឡើងរវាងកងទ័ពន័រម៉ង់-បារាំង ក្រោមការដឹកនាំរបស់វីល្លៀម អ្នកគ្រប់គ្រងនៃន័រម៉ង់ឌី (William, Duke of Normandy) និងកងទ័ពអង់គ្លេស ក្រោមការដឹកនាំរបស់ព្រះមហាក្សត្រហារ៉ូល ហ្គូដវីនសុន (Harold Godwinson)។

សមរភូមិនេះបានបញ្ចប់ដោយជ័យជម្នះដាច់ខាតរបស់វីល្លៀម ហើយបានបើកផ្លូវឱ្យការសញ្ជ័យអង់គ្លេសដោយពួកន័រម៉ង់ (Norman Conquest) ចាប់ផ្តើមឡើង។ ដោយសារហេតុនេះ ព្រឹត្តិការណ៍នេះត្រូវបានចាត់ទុកថាជាសមរភូមិដ៏ល្បីល្បាញបំផុតមួយនៅយុគមជ្ឈិមសម័យ ហើយត្រូវបានកត់ត្រាទុកក្នុងកម្រាលរូបភាពបាយ៉ឺ (Bayeux Tapestry) ដែលជាស្នាដៃសិល្បៈប្រវត្តិសាស្ត្រដ៏មានតម្លៃ។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

ប្រភព: Wikipedia

តាមវិគីភីឌា សមរភូមិនេះបានកើតឡើងនៅចម្ងាយប្រហែល ១១ គីឡូម៉ែត្រ ពីទិសពាយព្យនៃទីក្រុងហាស្ទីង ក្បែរទីក្រុងបាតថល (Battle) ក្នុងខេត្តអ៊ីស្តសាសិក (East Sussex) នៃប្រទេសអង់គ្លេសសព្វថ្ងៃ។ ទីលានប្រយុទ្ធស្ថិតនៅតំបន់ភ្នំសេនឡាក់ (Senlac Hill) ដែលជាទីតាំងយុទ្ធសាស្ត្រ។

កងទ័ពន័រម៉ង់របស់វីល្លៀមមានទាំងទ័ពសេះ អ្នកបាញ់ធ្នូ និងទាហានថ្មើរជើង។ ចំណែកកងទ័ពអង់គ្លេសរបស់ហារ៉ូល ប្រយុទ្ធដោយថ្មើរជើងជាចម្បង ហើយបានរៀបជាជួរខែល (shield wall) ដ៏រឹងមាំ។ ប្អូនប្រុសរបស់ហារ៉ូល គឺហ្គឺត (Gyrth) និងលីអូហ្វវីន (Leofwine) ក៏បានចូលរួមប្រយុទ្ធផងដែរ។ ចំនួនទាហានពិតប្រាកដរបស់ភាគីទាំងពីរមិនច្បាស់លាស់ ដោយប្រភពប្រវត្តិសាស្ត្រផ្តល់លេខខុសៗគ្នា។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រភព: Wikipedia

នៅដើមឆ្នាំ ១០៦៦ ព្រះបាទអេដវឺដ (Edward the Confessor) នៃអង់គ្លេសបានសុគត ដោយមិនបានបន្សល់អ្នកស្នងរាជ្យច្បាស់លាស់។ ហារ៉ូល ហ្គូដវីនសុន ត្រូវបានឡើងសោយរាជ្យជាព្រះមហាក្សត្រ ខណៈវីល្លៀមបានអះអាងថា ព្រះបាទអេដវឺដធ្លាប់សន្យាផ្តល់រាជបល្ល័ង្កឱ្យខ្លួន។ ជម្លោះអំពីការស្នងរាជ្យនេះបាននាំឱ្យវីល្លៀមរៀបចំការលុកលុយអង់គ្លេស។

ក្នុងខែកញ្ញា ១០៦៦ ព្រះមហាក្សត្រហារ៉ាល់ ហាដ្រាដា (Harald Hardrada) នៃន័រវេស បានលុកលុយភាគខាងជើងអង់គ្លេស។ ហារ៉ូលបាននាំទ័ពទៅវាយបក និងទទួលជ័យជម្នះនៅសមរភូមិស្តាំហ្វដប្រ៊ីជ (Stamford Bridge) នៅថ្ងៃទី ២៥ កញ្ញា ១០៦៦។ ប៉ុន្តែបន្ទាប់មក វីល្លៀមបានចុះចតនៅពេវេនស៊ី (Pevensey) នៅថ្ងៃទី ២៨ កញ្ញា ហើយបានកសាងបន្ទាយនៅទីតាំងបន្ទាយរ៉ូម៉ាំងចាស់។ ហារ៉ូលត្រូវបានបង្ខំឱ្យនាំទ័ពធ្វើដំណើរទៅភាគខាងត្បូងយ៉ាងលឿន ដើម្បីប្រឈមមុខនឹងការគំរាមកំហែងថ្មី។

សមរភូមិបានផ្ទុះឡើងនៅថ្ងៃទី ១៤ តុលា ១០៦៦ ហើយបានអូសបន្លាយពេញមួយថ្ងៃ។ ជួរខែលរបស់កងទ័ពអង់គ្លេសបានទប់ទល់នឹងការវាយប្រហារជាច្រើនរបស់ពួកន័រម៉ង់បានយ៉ាងរឹងមាំ ប៉ុន្តែតាមវិគីភីឌា កងទ័ពន័រម៉ង់បានប្រើយុទ្ធសាស្ត្រធ្វើហាក់ដូចជាដកថយ ដើម្បីទាក់ទាញកងទ័ពអង់គ្លេសឱ្យចាកចេញពីជួរ។ នៅពេលល្ងាច ព្រះមហាក្សត្រហារ៉ូលត្រូវបានសម្លាប់ ហើយកងទ័ពអង់គ្លេសបានបែកបាក់។ តាមកម្រាលរូបភាពបាយ៉ឺ ហារ៉ូលត្រូវបានពិពណ៌នាថាស្លាប់ដោយព្រួញចាក់ចំភ្នែក ប៉ុន្តែអ្នកប្រវត្តិសាស្ត្រមួយចំនួនយល់ថា ការណ៍នេះនៅមានភាពមិនច្បាស់លាស់។ ក្រោយជ័យជម្នះ វីល្លៀមបានធ្វើដំណើរឆ្លងកាត់ភាគអាគ្នេយ៍អង់គ្លេស ហើយត្រូវបានឡើងសោយរាជ្យនៅវិហារវេស្មិនស្ទ័រ (Westminster Abbey) នៅថ្ងៃទី ២៥ ធ្នូ ១០៦៦។

សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌

ប្រភព: Wikipedia

ការសញ្ជ័យអង់គ្លេសដែលចាប់ផ្តើមពីសមរភូមិនេះបានផ្លាស់ប្តូរសង្គមអង់គ្លេសយ៉ាងជ្រៅ។ តាមវិគីភីឌា វីល្លៀមបានបែងចែកដីធ្លីជាច្រើនទៅឱ្យអ្នកគាំទ្ររបស់ខ្លួន ហើយបានពង្រឹងប្រព័ន្ធសក្តិភូមិ ព្រមទាំងសាងសង់បន្ទាយជាច្រើននៅទូទាំងប្រទេស។ វណ្ណៈអ្នកគ្រប់គ្រងថ្មីនិយាយភាសាបារាំងន័រម៉ង់ ដែលបានជះឥទ្ធិពលយូរអង្វែងទៅលើភាសាអង់គ្លេស។

វីល្លៀមបានបញ្ជាឱ្យសាងសង់វត្តបាតថលអាបាយ (Battle Abbey) នៅលើទីលានសមរភូមិ ដោយយោងតាមប្រពៃណី អាសនៈខ្ពស់របស់វត្តស្ថិតនៅកន្លែងដែលហារ៉ូលស្លាប់។ បច្ចុប្បន្ន អគារវត្តនេះនៅសល់តែជាបំណែកបុរាណដ្ឋាន ដែលក្លាយជាតំបន់ទេសចរណ៍ប្រវត្តិសាស្ត្រ។ ចំណែកកម្រាលរូបភាពបាយ៉ឺ ដែលបានពិពណ៌នាព្រឹត្តិការណ៍នៃការសញ្ជ័យ គឺជាប្រភពវប្បធម៌ដ៏សំខាន់បំផុតមួយអំពីសមរភូមិនេះ។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

ប្រភព: Wikipedia

គិតត្រឹមថ្ងៃទី ១៤ តុលា ២០២៦ នេះ គឺជាខួប ៩៦០ ឆ្នាំនៃសមរភូមិហាស្ទីង។ តាមវិគីភីឌា ទីលានសមរភូមិ និងតំបន់បេតិកភណ្ឌបាតថលអាបាយ ជាកន្លែងដែលមានកម្មវិធីរំលឹកខួប និងការសម្តែងឡើងវិញ (reenactment) ដែលទាក់ទាញអ្នកទេសចរជាច្រើន។ ទីតាំងនេះបានក្លាយជាបេតិកភណ្ឌប្រវត្តិសាស្ត្រសំខាន់របស់អង់គ្លេស។

សម្រាប់អ្នកអានខ្មែរ សមរភូមិហាស្ទីងគឺជាឧទាហរណ៍ដ៏ច្បាស់លាស់នៃរបៀបដែលព្រឹត្តិការណ៍តែមួយថ្ងៃអាចកែប្រែជោគវាសនានៃប្រទេសទាំងមូល ទាំងផ្នែកភាសា អំណាច និងវប្បធម៌។ ការសិក្សាអំពីការអភិរក្សទីលានប្រវត្តិសាស្ត្រ និងការរំលឹកខួបប្រវត្តិសាស្ត្រ ក៏ជាប្រធានបទដែលពាក់ព័ន្ធនឹងការអភិរក្សបេតិកភណ្ឌនៅកម្ពុជាផងដែរ។