ទិដ្ឋភាពទូទៅ

ប្រភព: Wikipedia

យោងតាមវីគីភីឌាភាសាអង់គ្លេស សញ្ជាតិពីកំណើតនៅសហរដ្ឋអាមេរិក គឺជាគោលការណ៍ច្បាប់ដែលផ្តល់សញ្ជាតិអាមេរិកដោយស្វ័យប្រវត្តិដល់បុគ្គលណាដែលកើតនៅលើទឹកដីនៃសហរដ្ឋអាមេរិក និងស្ថិតក្រោមយុត្តាធិការរបស់ខ្លួន ដោយមិនគិតពីសញ្ជាតិ ឬស្ថានភាពអន្តោប្រវេសន៍របស់ឪពុកម្តាយឡើយ។ បន្ថែមពីនេះ មានវិធីទីពីរ គឺបុគ្គលដែលកើតនៅក្រៅប្រទេសអាចទទួលបានសញ្ជាតិអាមេរិកពីកំណើតបាន ប្រសិនបើយ៉ាងហោចណាស់ឪពុក ឬម្តាយម្នាក់ជាពលរដ្ឋអាមេរិកនៅពេលសម្រាល។ គោលការណ៍ទាំងពីរនេះផ្ទុយពីការទទួលសញ្ជាតិដោយការសុំ (naturalization) ដែលតម្រូវឱ្យមានការស្នាក់នៅ និងការប្រឡង។

គោលការណ៍សញ្ជាតិពីកំណើតនេះមានមូលដ្ឋាននៅក្នុងមាត្រាសញ្ជាតិ (Citizenship Clause) នៃវិសោធនកម្មទី១៤ នៃរដ្ឋធម្មនុញ្ញសហរដ្ឋអាមេរិក ហើយត្រូវបានបកស្រាយ និងបញ្ជាក់យ៉ាងសំខាន់ដោយសាលក្រមរឿង United States v. Wong Kim Ark កាលពីឆ្នាំ១៨៩៨។ លោក វ៉ុង គីម អាក ជាកូនរបស់ជនអន្តោប្រវេសន៍ចិន ដែលបានឈ្នះក្តីដើម្បីបញ្ជាក់ថាខ្លួនជាពលរដ្ឋអាមេរិកពីកំណើត។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

ប្រភព: Wikipedia

គោលការណ៍សញ្ជាតិពីកំណើតអនុវត្តចំពោះទារកដែលកើតនៅក្នុងរដ្ឋទាំង៥០ ស្រុកកូឡុំប៊ី (District of Columbia) និងដែនដីភាគច្រើនរបស់សហរដ្ឋអាមេរិក។ តាមការបកស្រាយច្បាប់ ពាក្យ «ស្ថិតក្រោមយុត្តាធិការរបស់ខ្លួន» មិនរាប់បញ្ចូលកុមាររបស់អ្នកការទូតបរទេស ឬខ្មាំងសត្រូវដែលកំពុងកាន់កាប់ទឹកដីឡើយ។ ប្រជាជនដែលទទួលផលពីគោលការណ៍នេះរួមមានទារករាប់លាននាក់ដែលកើតជារៀងរាល់ឆ្នាំ ដែលឪពុកម្តាយរបស់ពួកគេអាចជាជនអន្តោប្រវេសន៍ស្របច្បាប់ អ្នកកាន់ទិដ្ឋាការបណ្តោះអាសន្ន ឬសូម្បីតែអ្នកដែលគ្មានឯកសារ។

សមាជិកព្រឹទ្ធសភាលោក Jacob M. Howard មកពីរដ្ឋមីឈីហ្គិន គឺជាបុគ្គលដែលបានស្នើពាក្យនៃមាត្រាសញ្ជាតិក្នុងឆ្នាំ១៨៦៦។ លោកបានពន្យល់ថា មាត្រានេះត្រូវបានរចនាឡើងដើម្បីធានាថាជនជាតិអាហ្រ្វិកដែលទើបរួចផុតពីទាសភាព ក៏ដូចជាជនអន្តោប្រវេសន៍ទាំងអស់នឹងទទួលបានសញ្ជាតិ។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រភព: Wikipedia

យោងតាមវីគីភីឌា គំនិតនៃសញ្ជាតិពីកំណើតយកគំរូពីគោលការណ៍ jus soli នៃច្បាប់ទំនៀមទម្លាប់អង់គ្លេស។ ប៉ុន្តែនៅសហរដ្ឋអាមេរិកសម័យដើម គោលការណ៍នេះមិនត្រូវបានអនុវត្តស្មើៗគ្នាទេ។ ក្នុងឆ្នាំ១៨៥៧ តុលាការកំពូលបានកាត់សេចក្តីក្នុងរឿង Dred Scott v. Sandford ដោយសម្រេចថា ជនជាតិអាហ្រ្វិកមិនអាចធ្វើជាពលរដ្ឋអាមេរិកបានឡើយ ទោះជាកើតនៅលើទឹកដីសេរីក៏ដោយ។ សាលក្រមនេះបានពង្រឹងស្ថាប័នទាសភាព និងធ្វើឱ្យមានការខ្វែងគំនិតយ៉ាងខ្លាំង។

ក្រោយសង្គ្រាមស៊ីវិលអាមេរិក វិសោធនកម្មទី១៤ ត្រូវបានអនុម័តនៅឆ្នាំ១៨៦៨ ដែលបានដាក់បញ្ចូលមាត្រាសញ្ជាតិ។ មាត្រានេះចែងយ៉ាងច្បាស់ថា «ជនទាំងឡាយដែលកើត ឬទទួលសញ្ជាតិនៅក្នុងសហរដ្ឋអាមេរិក ហើយស្ថិតក្រោមយុត្តាធិការរបស់ខ្លួន គឺជាពលរដ្ឋនៃសហរដ្ឋអាមេរិក និងនៃរដ្ឋដែលពួកគេរស់នៅ»។ វិសោធនកម្មនេះបានកែប្រែសាលក្រម Dred Scott និងដាក់មូលដ្ឋានគ្រឹះសម្រាប់សញ្ជាតិពីកំណើត។

ទោះជាដូច្នេះក្តី ការអនុវត្តជាក់ស្តែងនៅមានចម្ងល់។ រហូតដល់ឆ្នាំ១៨៩៨ តុលាការកំពូលបានពិនិត្យរឿង United States v. Wong Kim Ark។ លោក វ៉ុង ជាកូនជនអន្តោប្រវេសន៍ចិនដែលបានកើតនៅសាន់ហ្វ្រាន់ស៊ីស្កូ។ តុលាការបានសម្រេចថា ក្រោមមាត្រាសញ្ជាតិ កូនរបស់ជនបរទេសដែលស្នាក់នៅស្របច្បាប់ក៏ជាពលរដ្ឋពីកំណើតដែរ។ សាលក្រមនេះបានក្លាយជាករណីគតិយុត្តសំខាន់ដែលគេយកមកយោងរហូតដល់សព្វថ្ងៃ។

សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌

គោលការណ៍សញ្ជាតិពីកំណើតបានដើរតួនាទីយ៉ាងជ្រាលជ្រៅក្នុងការកសាងសង្គម និងសេដ្ឋកិច្ចអាមេរិក។ តាមរយៈការផ្តល់សញ្ជាតិដល់ជនទាំងអស់ដែលកើតនៅលើទឹកដី សហរដ្ឋអាមេរិកបានបង្កើតកម្លាំងពលកម្មដែលមានភាពចម្រុះ មានសមត្ថភាព និងស្មោះត្រង់ចំពោះប្រទេស។ កូនអន្តោប្រវេសន៍ជាច្រើនបានក្លាយជាអ្នកជំនួញ វេជ្ជបណ្ឌិត វិស្វករ និងមេដឹកនាំសហគមន៍ ដោយរួមចំណែកដល់កំណើនសេដ្ឋកិច្ច និងការបង់ពន្ធ។

តាមទស្សនៈវប្បធម៌ ការផ្តល់សញ្ជាតិតាមគោលការណ៍ jus soli ឆ្លុះបញ្ចាំងពីអត្តសញ្ញាណជាតិអាមេរិកដែលកំណត់ដោយការទទួលយកជនអន្តោប្រវេសន៍។ ពាក្យស្លោក «E Pluribus Unum» (ក្នុងចំណោមច្រើន មានតែមួយ) បញ្ជាក់ពីគំនិតដែលថាជនគ្រប់ជាតិសាសន៍អាចក្លាយជាអាមេរិកាំង។ ទោះយ៉ាងណា មានការព្រួយបារម្ភផ្នែកសេដ្ឋកិច្ចមួយចំនួន ដូចជាការចំណាយលើសេវាសាធារណៈ (ការអប់រំ សុខាភិបាល) សម្រាប់គ្រួសារដែលមានកូនជាពលរដ្ឋ ខណៈដែលឪពុកម្តាយមិនមានឋានៈស្របច្បាប់។ បាតុភូត «ទេសចរណ៍កំណើត» (birth tourism) ក៏បានបង្កើតការជជែកដេញដោលអំពីការកែប្រែច្បាប់ដែរ ប៉ុន្តែរហូតមកដល់ពេលនេះ ការបកស្រាយរដ្ឋធម្មនុញ្ញនៅតែគាំទ្រគោលការណ៍ដើម។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

សម្រាប់សហគមន៍ខ្មែរនៅសហរដ្ឋអាមេរិក គោលការណ៍សញ្ជាតិពីកំណើតគឺជាមូលដ្ឋានសំខាន់មួយសម្រាប់អនាគតរបស់ពួកគេ។ បន្ទាប់ពីរបបខ្មែរក្រហម ជនជាតិខ្មែរជាច្រើនបានភៀសខ្លួនទៅសហរដ្ឋអាមេរិកជាជនភៀសខ្លួន។ កូនៗនិងចៅៗរបស់ពួកគេដែលកើតនៅលើទឹកដីអាមេរិក ទទួលបានសញ្ជាតិដោយស្វ័យប្រវត្តិ ដែលផ្តល់ឱកាសពេញលេញក្នុងការអប់រំ ការងារ និងការចូលរួមក្នុងដំណើរការប្រជាធិបតេយ្យ។ នេះជួយពង្រឹងស្ថិរភាពគ្រួសារ និងសមាហរណកម្មសហគមន៍។

ក្នុងរយៈពេលប៉ុន្មានឆ្នាំចុងក្រោយនេះ ប្រធានបទនេះបានក្លាយជាចំណុចផ្តោតក្នុងនយោបាយអាមេរិក។ អតីតប្រធានាធិបតី ដូណាល់ ត្រាំ និងឥស្សរជនសាធារណៈរដ្ឋមួយចំនួនបានអះអាងថា សញ្ញាតិពីកំណើតគឺជាការទាក់ទាញអន្តោប្រវេសន៍ខុសច្បាប់ ហើយគួរតែបញ្ឈប់។ ពួកគេបានស្នើឱ្យបកស្រាយមាត្រាទី១៤ ឡើងវិញ ឬប្រើបទបញ្ជាប្រតិបត្តិ (executive order) ដើម្បីដកសញ្ជាតិពីកំណើត។ ប៉ុន្តែអ្នកជំនាញច្បាប់ភាគច្រើនយល់ថា សកម្មភាពបែបនេះនឹងត្រូវប្រឈមមុខនឹងបណ្តឹងតុលាការ ហើយទំនងជាត្រូវទាមទារធ្វើវិសោធនកម្មរដ្ឋធម្មនុញ្ញ ដែលជាដំណើរការដ៏ស្មុគស្មាញ។

សារព័ត៌មានធំៗដូចជា BBC និងសារព័ត៌មានអាមេរិកជាច្រើនបានរាយការណ៍ជាប្រចាំអំពីការជជែកដេញដោលនេះ ជាពិសេសក្នុងពេលបោះឆ្នោត។ សម្រាប់អ្នកអាន KhmerPulse ដែលមានសមាជិកគ្រួសារនៅសហរដ្ឋអាមេរិក ឬចាប់អារម្មណ៍លើសិទ្ធិអន្តោប្រវេសន៍ ការយល់ដឹងអំពីសញ្ជាតិពីកំណើតគឺចាំបាច់ដើម្បីតាមដានការវិវត្តន៍ទាំងនេះ។