ទិដ្ឋភាពទូទៅ

ជម្លោះព្រំដែនកម្ពុជា-ថៃ សំដៅទៅលើជម្លោះដែលកើតឡើងជាយូរមកហើយរវាងព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា និងព្រះរាជាណាចក្រថៃ លើការកំណត់ព្រំដែនភូមិសាស្ត្រ ដែលភាគច្រើនផ្តោតលើប្រាសាទព្រះវិហារ និងតំបន់ជុំវិញ។ យោងតាមវិគីភីឌា ជម្លោះនេះមានឫសគល់ពីសម័យអាណានិគមបារាំង និងការគូសផែនទីមិនច្បាស់លាស់។ តំបន់ជម្លោះសំខាន់មានទំហំប្រមាណ ៤.៦ គីឡូម៉ែត្រការ៉េ ដែលថៃបានអះអាងថាជាដែនដីរបស់ខ្លួន។ ទោះជាយ៉ាងណា តុលាការយុត្តិធម៌អន្តរជាតិ (ICJ) បានកាត់សេចក្តីនៅឆ្នាំ ១៩៦២ និងបញ្ជាក់បន្ថែមនៅឆ្នាំ ២០១៣ ថា ប្រាសាទព្រះវិហារ និងដីជុំវិញស្ថិតក្រោមអធិបតេយ្យភាពកម្ពុជា។ ជម្លោះនេះបានផ្ទុះឡើងជាអាវុធជាច្រើនលើករវាងឆ្នាំ ២០០៨ និង ២០១១ ដែលបណ្តាលឲ្យមានអ្នកស្លាប់និងរបួសទាំងសងខាង។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

តំបន់ព្រំដែនរវាងកម្ពុជានិងថៃលាតសន្ធឹងតាមជួរភ្នំដងរែក ដែលជាខ្សែសង្វាក់ភ្នំធម្មជាតិបំបែកខេត្តព្រះវិហារ (ខាងកម្ពុជា) និងខេត្តស៊ីសាកេត (ខាងថៃ)។ ច្រាំងថ្មនៅតំបន់នេះមានកម្ពស់ប្រមាណ ៥២៥ ម៉ែត្រពីនីវ៉ូទឹកសមុទ្រ។ ប្រាសាទព្រះវិហារស្ថិតនៅលើកំពូលច្រាំងថ្មដ៏ចោត ដែលមើលទៅឃើញតំបន់ទំនាបនៃប្រទេសកម្ពុជា។ កាលពីមុន ការចូលទៅកាន់ប្រាសាទពីខាងកម្ពុជាមានការលំបាកដោយសារផ្លូវចោត និងឆ្លងកាត់តំបន់ដាច់ស្រយាល ខណៈដែលពីខាងថៃអាចចូលបានងាយស្រួលជាង ដែលជាប្រភពមួយនៃជម្លោះដែនដី។

យោងតាមវិគីភីឌា ប្រជាជនដែលរស់នៅតាមបណ្តោយព្រំដែនភាគច្រើនជាជនជាតិខ្មែរ (នៅខាងកម្ពុជា) និងជនជាតិថៃ រួមជាមួយជនជាតិភាគតិចដូចជាសួយ (នៅខាងថៃ)។ ជម្លោះព្រំដែនបានប៉ះពាល់ដល់ជីវភាពប្រជាជនទាំងសងខាង ដោយបណ្តាលឲ្យមានការជម្លៀសខ្លួន និងការរំខានដល់ពាណិជ្ជកម្មនិងកសិកម្មក្នុងតំបន់។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

យោងតាមវិគីភីឌា ជម្លោះព្រំដែននេះមានដើមកំណើតពីសន្ធិសញ្ញាបារាំង-សៀមឆ្នាំ ១៩០៤ និង ១៩០៧ ដែលកំណត់ព្រំដែនរវាងសៀម (ថៃបច្ចុប្បន្ន) និងឥណ្ឌូចិនបារាំង។ តាមសន្ធិសញ្ញាទាំងនេះ ព្រំដែនត្រូវបានកំណត់ឲ្យស្ថិតនៅតាមខ្សែទឹក (watershed) ប៉ុន្តែផែនទីភ្ជាប់ (អាណិចទី ១) ដែលគូសដោយមន្ត្រីបារាំង បានដាក់ប្រាសាទព្រះវិហារនៅក្នុងដែនកម្ពុជា ដោយបង្វែរពីខ្សែទឹកបន្តិច។ ថៃអះអាងថា ផែនទីនេះមិនត្រឹមត្រូវ ហើយព្រំដែនត្រូវតែស្ថិតនៅតាមខ្សែទឹកពិតប្រាកដ។

នៅឆ្នាំ ១៩៥៩ កម្ពុជាបានប្តឹងទៅ ICJ ដើម្បីបញ្ជាក់ពីអធិបតេយ្យភាពលើប្រាសាទ។ នៅថ្ងៃ ១៥ មិថុនា ១៩៦២ ICJ បានសម្រេចដោយសំឡេង ៩ ទល់ ៣ ថា ប្រាសាទព្រះវិហារស្ថិតនៅក្នុងដែនកម្ពុជា ហើយថៃត្រូវដកទ័ពចេញ។ ថៃបានថ្កោលទោសសាលក្រមនេះ ប៉ុន្តែនៅទីបំផុតបានគោរពតាម។ ទោះជាយ៉ាងណា ការសម្រេចនេះមិនបានកំណត់ព្រំដែនជុំវិញច្បាស់លាស់ទេ ដែលនាំឲ្យមានការជជែកវែកញែកជាបន្តទៀត។

ភាពតានតឹងបានផ្ទុះឡើងសារជាថ្មីនៅឆ្នាំ ២០០៨ បន្ទាប់ពីប្រាសាទព្រះវិហារត្រូវបានដាក់បញ្ចូលក្នុងបញ្ជីបេតិកភណ្ឌពិភពលោករបស់អង្គការយូណេស្កូ។ ការប៉ះទង្គិចដោយអាវុធជាច្រើនលើកបានកើតឡើងរវាងកងកម្លាំងយោធាទាំងសងខាង ជាពិសេសនៅឆ្នាំ ២០១១ នៅជិតប្រាសាទ ដែលបណ្តាលឲ្យមានអ្នកស្លាប់និងរបួសរាប់សិបនាក់។ នៅឆ្នាំ ២០១១ កម្ពុជាបានស្នើឲ្យ ICJ បកស្រាយសាលក្រមឆ្នាំ ១៩៦២ ឡើងវិញ។ នៅថ្ងៃ ១១ វិច្ឆិកា ២០១៣ ICJ បានចេញសាលក្រមបន្ថែមថា កម្ពុជាមានអធិបតេយ្យភាពលើតំបន់ព្រំដែនជុំវិញប្រាសាទ ហើយបានបង្គាប់ឲ្យភាគីទាំងពីរដកកម្លាំងយោធាចេញពីតំបន់គ្មានយោធាបណ្តោះអាសន្ន។

សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌

ប្រាសាទព្រះវិហារគឺជាប្រាសាទហិណ្ឌូដែលសាងសង់ឡើងនៅសតវត្សរ៍ទី ១១ ក្នុងរជ្ជកាលព្រះបាទសូរ្យវរ្ម័នទី ១ និងទី ២។ វាជាស្នាដៃស្ថាបត្យកម្មខ្មែរដ៏ឆ្នើមមួយ ឧទ្ទិសដល់ព្រះសិវៈ។ យោងតាមវិគីភីឌា ប្រាសាទនេះត្រូវបានចាត់ទុកជាសម្បត្តិវប្បធម៌ដ៏មានតម្លៃសម្រាប់ទាំងកម្ពុជានិងថៃ ព្រមទាំងតំណាងឲ្យមោទនភាពជាតិ។ នៅក្នុងប្រទេសកម្ពុជា រូបប្រាសាទព្រះវិហារត្រូវបានដាក់លើក្រដាសប្រាក់ ២,០០០ រៀល ដែលបង្ហាញពីសារៈសំខាន់និមិត្តរូបរបស់វា។ ការដាក់បញ្ចូលជាបេតិកភណ្ឌពិភពលោកនៅឆ្នាំ ២០០៨ បានជំរុញទេសចរណ៍ទៅកាន់តំបន់នេះ ទោះជាភាពតានតឹងយោធាបានធ្វើឲ្យចំនួនអ្នកទស្សនាថយចុះជាបណ្តោះអាសន្នក្តី។

សេដ្ឋកិច្ចតំបន់ព្រំដែនពឹងផ្អែកជាសំខាន់លើកសិកម្ម (ស្រូវ ដំឡូងមី) និងពាណិជ្ជកម្មឆ្លងដែន។ ការបិទច្រកព្រំដែនក្នុងអំឡុងពេលមានជម្លោះបានបង្កការខាតបង់សេដ្ឋកិច្ចយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរដល់ពាណិជ្ជករនិងកសិករទាំងសងខាង ហើយការជម្លៀសប្រជាជនបានរាំងស្ទះដល់សកម្មភាពសេដ្ឋកិច្ចក្នុងតំបន់។ ក្នុងរយៈពេលប៉ុន្មានឆ្នាំចុងក្រោយនេះ ស្ថានការណ៍ស្ងប់ស្ងាត់បានជួយឲ្យទំនាក់ទំនងពាណិជ្ជកម្មនិងទេសចរណ៍ប្រសើរឡើងវិញបន្តិចម្តងៗ។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

ជម្លោះព្រំដែនកម្ពុជា-ថៃនៅតែជាប្រធានបទដ៏សំខាន់សម្រាប់ប្រជាជនខ្មែរ ជាពិសេសនៅក្នុងបរិបទនៃការរក្សាអធិបតេយ្យភាពជាតិ និងការអភិវឌ្ឍតំបន់ព្រំដែន។ តាមការរាយការណ៍របស់សារព័ត៌មាននានា គណៈកម្មាធិការព្រំដែនរួម (JBC) រវាងរដ្ឋាភិបាលទាំងពីរបានបន្តធ្វើការប្រជុំដើម្បីកំណត់ព្រំដែនផ្លូវការនៅសល់។ ជំនួបរវាងមេដឹកនាំកម្ពុជា និងថៃនាពេលថ្មីៗនេះក៏បានបញ្ជាក់ពីការប្តេជ្ញារក្សាសន្តិភាព និងការដោះស្រាយជម្លោះតាមរយៈការទូត។

ទោះជាយ៉ាងណា ជម្លោះម្តងម្កាលនៅតែអាចកើតឡើងដោយសារការយល់ច្រឡំ ឬការប៉ះទង្គិចគ្នារវាងកងកម្លាំងនៅតាមព្រំដែន។ សម្រាប់អ្នកអាន KhmerPulse ប្រធានបទនេះមានការពាក់ព័ន្ធដោយផ្ទាល់ទៅនឹងនយោបាយជាតិ និងសន្តិសុខ ហើយការអភិវឌ្ឍថ្មីៗ រួមទាំងការសាងសង់ហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធនៅជិតព្រំដែន តែងតែត្រូវបានតាមដានយ៉ាងយកចិត្តទុកដាក់ដោយសាធារណជនទាំងពីរប្រទេស។