ទិដ្ឋភាពទូទៅ

ប្រភព: Wikipedia

តាមវិគីភីឌា ការបះបោរបុកស៊ើ (Boxer Rebellion) ដែលត្រូវបានគេស្គាល់ផងដែរថាជា ការបះបោររបស់ក្រុមបក្សប្រដេល ឬ ចលនាយីហេធួន គឺជាការបះបោរប្រឆាំងនឹងជនបរទេស ប្រឆាំងចក្រពត្តិនិយម និងប្រឆាំងសាសនាគ្រីស្ទ ដែលបានកើតឡើងនៅភាគខាងជើងប្រទេសចិន ក្នុងអំឡុងឆ្នាំ១៨៩៩ ដល់ ១៩០១ នាចុងរាជវង្សឈីង។ ក្រុមដែលនៅពីក្រោយការបះបោរនេះមានឈ្មោះថា «សមាគមកណ្តាប់ដៃសុចរិតនិងសុខដុម» ហើយសមាជិករបស់ខ្លួនត្រូវបានគេហៅជាភាសាអង់គ្លេសថា “Boxers” ដោយសារពួកគេភាគច្រើនហាត់ក្បាច់គុនចិន ដែលនាសម័យនោះគេចាត់ទុកជា “Chinese boxing”។ ចលនាបះបោរនេះត្រូវបានបង្ក្រាបដោយកងកម្លាំងសម្ព័ន្ធប្រទេសទាំង៨ នៃមហាអំណាចបរទេស។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

ប្រភព: Wikipedia

ការបះបោរនេះបានប្រព្រឹត្តទៅយ៉ាងសំខាន់នៅក្នុងខេត្តជីលី (បច្ចុប្បន្នហឺប៉ី) ភាគខាងជើងប្រទេសចិន រួមមានក្រុងប៉េកាំង និងធៀនជីន ជាដើម។ តាមវិគីភីឌា អ្នកចូលរួមដែលគេហៅថាបុកស៊ើ ភាគច្រើនជាកសិករ និងអ្នកហាត់ក្បាច់គុន ដែលមានគំនិតប្រឆាំងជនបរទេស និងពួកអ្នកផ្សព្វផ្សាយសាសនា។ រីឯកងកម្លាំងសម្ព័ន្ធប្រទេសទាំង៨វិញ មានជប៉ុន រុស្ស៊ី ចក្រភពអង់គ្លេស បារាំង សហរដ្ឋអាមេរិក អាល្លឺម៉ង់ អ៊ីតាលី និងអូទ្រីស-ហុងគ្រី។ រដ្ឋាភិបាលរាជវង្សឈីងក្រោមអំណាចព្រះនាងចឺស៊ីមានជំហរមិនច្បាស់លាស់ ដោយមន្ត្រីមួយចំនួនបានគាំទ្រក្រុមបុកស៊ើ ឯអ្នកខ្លះទៀតបានរក្សាភាពអព្យាក្រឹត រហូតដល់មានការចរចាការពារភាគអាគ្នេយ៍ចិន (Mutual Protection of Southeast China) ដើម្បីចៀសវាងការឈ្លានពាន។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រភព: Wikipedia

តាមវិគីភីឌា កំណើតនៃការបះបោរនេះចាប់ផ្តើមពីការមិនពេញចិត្តរបស់ប្រជាជនចិនចំពោះឥទ្ធិពលបរទេស និងការផ្សព្វផ្សាយសាសនាគ្រីស្ទ ព្រមទាំងគ្រោះរាំងស្ងួតធ្ងន់ធ្ងរ ដែលធ្វើឱ្យចលនានេះទទួលបានការគាំទ្រកាន់តែខ្លាំង។ នៅខែមិថុនា ឆ្នាំ១៩០០ ក្រុមបុកស៊ើបានចាប់ផ្តើមវាយប្រហារលើអ្នកកាន់សាសនាគ្រីស្ទ និងខ្សែរផ្លូវដែក ហើយបានឡោមព័ទ្ធតំបន់គណៈទូតបរទេសនៅប៉េកាំងអស់រយៈពេល ៥៥ ថ្ងៃ។ ក្នុងការឆ្លើយតប សម្ព័ន្ធប្រទេសទាំង៨បានបញ្ជូនកងទ័ពចូលទៅអន្តរាគមន៍ ដោយវាយបំបែកកងកម្លាំងបុកស៊ើនៅធៀនជីន និងឡាងហ្វាង រួចចូលកាន់កាប់ក្រុងប៉េកាំងនៅថ្ងៃទី ១៤ សីហា ១៩០០។ ក្រោយការបង្ក្រាប សន្ធិសញ្ញាបុកស៊ើ (Boxer Protocol) ត្រូវបានចុះនៅឆ្នាំ១៩០១ ដែលបានដាក់ប្រាក់សំណងយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរលើរដ្ឋាភិបាលឈីង ព្រមទាំងប្រហារជីវិតមេដឹកនាំបុកស៊ើជាច្រើននាក់។

សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌

ប្រភព: Wikipedia

តាមវិគីភីឌា ផលប៉ះពាល់សេដ្ឋកិច្ចនៃការបះបោរនេះមានសភាពធ្ងន់ធ្ងរ។ សន្ធិសញ្ញាបុកស៊ើបានតម្រូវឱ្យចិនបង់ប្រាក់សំណងចំនួន ៤៥០ លានតាល (ប្រហែល ៦៧ លានផោនអង់គ្លេសនាសម័យនោះ) ដល់មហាអំណាចទាំង៨ ដែលធ្វើឱ្យហិរញ្ញវត្ថុជាតិធ្លាក់ចុះយ៉ាងដុនដាប និងបង្កើនឥទ្ធិពលបរទេសលើគោលនយោបាយពន្ធដារចិន។ ខាងផ្នែកវប្បធម៌ ការបះបោរបុកស៊ើបានក្លាយជានិមិត្តរូបនៃការតស៊ូប្រឆាំងចក្រពត្តិនិយមនៅក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រចិន ហើយត្រូវបានគេប្រើប្រាស់ក្នុងឃោសនាជាតិនិយមជាបន្តបន្ទាប់។ រូបភាព និងសិល្បៈពីសម័យនោះ ដូចជារូបតុក្កតានយោបាយបារាំងដែលបង្ហាញការបែងចែកចិន និងរូបតំណាងទាហានសម្ព័ន្ធ បានឆ្លុះបញ្ចាំងពីទស្សនៈនានាចំពោះព្រឹត្តិការណ៍នេះ។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

ទោះជាព្រឹត្តិការណ៍នេះបានកើតឡើងជាងមួយសតវត្សមកហើយក៏ដោយ ក៏វានៅតែមានមេរៀនសំខាន់ៗសម្រាប់អ្នកអានបច្ចុប្បន្ន។ តាមវិគីភីឌា ការបះបោរបុកស៊ើជាឧទាហរណ៍ប្រវត្តិសាស្ត្រនៃគ្រោះថ្នាក់នៃជាតិនិយមជ្រុល និងអន្តរាគមន៍ពីបរទេស ដែលអាចប្រៀបធៀបទៅនឹងភាពតានតឹងភូមិសាស្ត្រនយោបាយនាពេលបច្ចុប្បន្ន។ លើសពីនេះ ការសិក្សាអំពីការបះបោរនេះជួយឱ្យយល់កាន់តែច្បាស់អំពីឫសគល់នៃគោលនយោបាយការពារអធិបតេយ្យភាពរបស់ប្រទេសចិន និងការចងចាំប្រវត្តិសាស្ត្ររួមក្នុងតំបន់អាស៊ី។ សម្រាប់អ្នកអានខ្មែរ ព្រឹត្តិការណ៍នេះផ្តល់បរិបទទាក់ទងនឹងការប្រឈមមុខរវាងប្រទេសតូចនិងមហាអំណាចក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រពិភពលោក។