ទិដ្ឋភាពទូទៅ

ប្រភព: Wikipedia

ចក្រភពអង់គ្លេស គឺជាចក្រភពដ៏ធំបំផុតក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រមនុស្សជាតិ ដែលរួមបញ្ចូលទាំងដែនដីអាណានិគម ដែនដីគ្រប់គ្រងដោយខ្លួនឯង (dominions) ដែនដីក្រោមការគាំពារ (protectorates) ដែនដីក្រោមអាណត្តិ (mandates) និងទឹកដីផ្សេងៗទៀត ដែលស្ថិតក្រោមការគ្រប់គ្រង ឬការគ្រប់គ្រងជំនួសរបស់រាជាណាចក្ររួម (United Kingdom) និងរដ្ឋមុនៗរបស់ខ្លួន។ តាមវិគីភីឌា ចក្រភពនេះចាប់ផ្តើមឡើងពីទឹកដីក្រៅប្រទេស និងស្ថានីយពាណិជ្ជកម្មដែលបង្កើតដោយអង់គ្លេស (England) នៅចុងសតវត្សទី១៦ និងដើមសតវត្សទី១៧ ព្រមទាំងការប៉ុនប៉ងធ្វើអាណានិគមរបស់ស្កុតឡេន (Scotland) នៅសតវត្សទី១៧។

នៅចំណុចកំពូលរបស់ខ្លួនក្នុងសតវត្សទី១៩ និងដើមសតវត្សទី២០ ចក្រភពអង់គ្លេសគឺជាមហាអំណាចសកលឈានមុខគេអស់រយៈពេលមួយសតវត្ស។ ដោយសារទឹកដីរបស់ខ្លួនរាយប៉ាយពាសពេញពិភពលោក គេតែងហៅចក្រភពនេះថាជាចក្រភពដែលព្រះអាទិត្យមិនដែលលិច ព្រោះព្រះអាទិត្យតែងតែរះលើទឹកដីយ៉ាងហោចណាស់មួយរបស់ខ្លួនជានិច្ច។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

ប្រភព: Wikipedia

តាមវិគីភីឌា គិតត្រឹមឆ្នាំ១៩១៣ ចក្រភពអង់គ្លេសបានគ្រប់គ្រងលើប្រជាជនចំនួន ៤១២ លាននាក់ ស្មើនឹង ២៣ ភាគរយនៃចំនួនប្រជាជនពិភពលោកនាពេលនោះ។ គិតត្រឹមឆ្នាំ១៩២០ ទឹកដីរបស់ចក្រភពនេះមានផ្ទៃដី ៣៥.៥ លានគីឡូម៉ែត្រការ៉េ ស្មើនឹង ២៤ ភាគរយនៃផ្ទៃដីសរុបរបស់ផែនដី។

ទឹកដីទាំងនោះរាយប៉ាយពាសពេញទ្វីបអាមេរិក អាស៊ី អាហ្វ្រិក អូសេអានី និងអឺរ៉ុប ដែលធ្វើឱ្យចក្រភពនេះសម្បូរទៅដោយភាសា វប្បធម៌ និងប្រជាជនចម្រុះ។ សភាអង់គ្លេស (British Parliament) គឺជាអាជ្ញាធរនីតិបញ្ញត្តិខ្ពស់បំផុតសម្រាប់គ្រប់ទឹកដីទាំងអស់ដែលបង្កើតជាចក្រភព។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រភព: Wikipedia

ចក្រភពអង់គ្លេសចាប់ផ្តើមពីទឹកដីក្រៅប្រទេស និងស្ថានីយពាណិជ្ជកម្មតូចៗនៅចុងសតវត្សទី១៦ និងដើមសតវត្សទី១៧ ដោយមានទាំងការប៉ុនប៉ងធ្វើអាណានិគមរបស់អង់គ្លេស និងស្កុតឡេន។ នៅអាស៊ី ក្រុមហ៊ុន East India Company បានក្លាយជាកម្លាំងគ្រប់គ្រងទឹកដី និងពាណិជ្ជកម្មដ៏សំខាន់ ជាពិសេសបន្ទាប់ពីជ័យជម្នះរបស់ Robert Clive នៅសង្គ្រាម Plassey ដែលបានធ្វើឱ្យក្រុមហ៊ុននេះក្លាយជាមហាអំណាចទាំងផ្នែកយោធា និងពាណិជ្ជកម្ម។

ក្នុងសតវត្សទី១៩ និងដើមសតវត្សទី២០ ចក្រភពអង់គ្លេសបានឈានដល់ចំណុចកំពូល ដោយរីកធំដល់កម្រិតធំបំផុតក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រ និងក្លាយជាមហាអំណាចសកលឈានមុខគេ។ ក្នុងសង្គ្រាមលោកលើកទី១ ប្រទេសនៅក្នុងចក្រភពត្រូវបានអំពាវនាវឱ្យបញ្ជូនទាហានចូលរួមច្បាំង ហើយក្នុងសង្គ្រាមលោកលើកទី២ កងទ័ពអង់គ្លេសដែលប្រយុទ្ធនៅអាហ្វ្រិកខាងជើង និងអ៊ីតាលី ក៏បានផ្សំឡើងពីកងកម្លាំងមកពីប្រទេសជាច្រើនក្នុងចក្រភពផងដែរ។

ក្រោយសង្គ្រាមលោកលើកទី២ ចក្រភពនេះបានចុះខ្សោយជាលំដាប់។ ការបែងចែកប្រទេសឥណ្ឌាក្នុងឆ្នាំ១៩៤៧ បានធ្វើឱ្យប្រជាជនប្រហែល ១៤.៥ លាននាក់បាត់បង់លំនៅឋាន។ ការសម្រេចចិត្តរបស់ Anthony Eden ក្នុងការលុកលុយអេហ្ស៊ីបក្នុងឆ្នាំ១៩៥៦ បានបង្ហាញពីភាពទន់ខ្សោយរបស់អង់គ្លេសក្រោយសង្គ្រាម ហើយនៅចុងទសវត្សរ៍១៩៦០ ទឹកដីស្ទើរតែទាំងអស់នៅអាហ្វ្រិកបានទទួលឯករាជ្យ លើកលែងតែ Rhodesia និងតំបន់ South West Africa ដែលស្ថិតក្រោមអាណត្តិរបស់អាហ្វ្រិកខាងត្បូង។

សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌

ប្រភព: Wikipedia

សេដ្ឋកិច្ចរបស់ចក្រភពអង់គ្លេសបានពឹងផ្អែកយ៉ាងខ្លាំងលើពាណិជ្ជកម្មសមុទ្រ កសិកម្ម និងការនាំចេញវត្ថុធាតុដើមពីអាណានិគម។ តាមឯកសាររូបភាពរបស់វិគីភីឌា ការដាំថ្នាំជក់នៅអាមេរិកអង់គ្លេសក្នុងសតវត្សទី១៧ បានពឹងផ្អែកលើកម្លាំងទាសករអាហ្វ្រិក ដែលជាផ្នែកមួយនៃប្រព័ន្ធសេដ្ឋកិច្ចអាណានិគម។

ចំណែកផ្នែកវប្បធម៌វិញ តាមវិគីភីឌា បេតិកភណ្ឌខាងរដ្ឋធម្មនុញ្ញ ច្បាប់ ភាសា និងវប្បធម៌របស់ចក្រភពអង់គ្លេស នៅតែរីករាលដាលយ៉ាងទូលំទូលាយរហូតមកដល់សព្វថ្ងៃ។ ភាសាអង់គ្លេស ដែលជាភាសាចម្បងរបស់ចក្រភព បានក្លាយជាភាសាដែលត្រូវបានប្រើប្រាស់ទូទៅនៅក្នុងអតីតទឹកដីអាណានិគមជាច្រើន និងជាភាសាអន្តរជាតិដ៏សំខាន់មួយនៅលើពិភពលោក ខណៈដែលប្រព័ន្ធច្បាប់ និងស្ថាប័ននយោបាយនៅក្នុងប្រទេសជាច្រើនក៏ទទួលឥទ្ធិពលពីប្រព័ន្ធអង់គ្លេសផងដែរ។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

ប្រភព: Wikipedia

ទោះបីជាចក្រភពអង់គ្លេសលែងមានអត្ថិភាពជាចក្រភពក៏ដោយ បេតិកភណ្ឌរបស់វានៅតែបន្តមានឥទ្ធិពលលើជីវិតប្រចាំថ្ងៃរបស់មនុស្សរាប់រយលាននាក់។ ភាសាអង់គ្លេស ប្រព័ន្ធច្បាប់ និងកីឡាដូចជាគ្រីឃីត ដែលបានរីករាលដាលតាមរយៈចក្រភព នៅតែបន្តរីករាលដាលនៅអាស៊ីខាងត្បូង និងតំបន់ជាច្រើនទៀតនៃអតីតចក្រភព។

សម្រាប់អ្នកអាននៅកម្ពុជា ឥទ្ធិពលនៃចក្រភពអង់គ្លេសអាចមើលឃើញយ៉ាងជិតស្និទ្ធនៅក្នុងតំបន់អាស៊ីអាគ្នេយ៍ តាមរយៈប្រទេសជិតខាងដូចជាម៉ាឡេស៊ី សិង្ហបុរី និងមីយ៉ាន់ម៉ា ដែលធ្លាប់ស្ថិតក្រោមការគ្រប់គ្រងរបស់ចក្រភពអង់គ្លេស។ បណ្តាប្រទេសអតីតដែនដីជាច្រើននៅតែរក្សាទំនាក់ទំនងគ្នាតាមរយៈសហគមន៍ Commonwealth ហើយការជជែកពិភាក្សាអំពីបេតិកភណ្ឌ និងឥទ្ធិពលអាណានិគម ក៏នៅតែបន្តលេចឡើងនៅក្នុងសង្គមជាតិជាច្រើនរហូតដល់បច្ចុប្បន្ន។