ព្រះពុទ្ធសាសនា

ទិដ្ឋភាពទូទៅ

ប្រភព: Wikipedia

យោងតាមវិគីភីឌា ព្រះពុទ្ធសាសនា (Buddhism) គឺជាសាសនានិងទស្សនវិជ្ជាមួយ ដែលមានដើមកំណើតនៅឥណ្ឌា ដោយផ្អែកលើការបង្រៀនរបស់ព្រះពុទ្ធ (ព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធ) ដែលជាអ្នកបួស (śramaṇa) កាលពីសតវត្សទី៦ ឬទី៥ មុនគ្រិស្តសករាជ។ ពុទ្ធសាសនាគឺជាសាសនាធំជាងគេលំដាប់ទី៤ នៅលើពិភពលោក ដោយមានអ្នកកាន់សាសនាប្រមាណ ៣២០ លាននាក់ ឬ ៤.១% នៃប្រជាជនសរុប តាមការរាយការណ៍របស់វិគីភីឌា។ សាសនានេះបានកើតឡើងនៅតំបន់ទំនាបទន្លេគង្គាខាងកើត ជាចលនាអ្នកបួស (śramaṇa) ក្នុងសតវត្សទី៥ មុនគ្រិស្តសករាជ ហើយបានផ្សព្វផ្សាយបន្តិចម្តងៗពាសពេញតំបន់ភាគច្រើននៃទ្វីបអាស៊ី។

ពុទ្ធសាសនាផ្ដោតលើការយល់ដឹងអំពីទុក្ខ (dukkha) និងការរំដោះចេញពីវា តាមរយៈការប្រតិបត្តិនូវមាគ៌ាទាំងប្រាំបី (អរិយដ្ឋង្គិកមគ្គ) និងអរិយសច្ចទាំងបួន។ តាមការរាយការណ៍របស់វិគីភីឌា ទស្សនវិជ្ជារបស់ពុទ្ធសាសនារួមមានការអនុវត្តសីល (sila) សមាធិ (samadhi) និងបញ្ញា (panna) ឆ្ពោះទៅកាន់ព្រះនិព្វាន (nirvana) ដែលជាស្ថានភាពរំដោះពីការវិលកើតវិលស្លាប់ (samsara)។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

ប្រភព: Wikipedia

យោងតាមវិគីភីឌា ពុទ្ធសាសនាត្រូវបានគេប្រតិបត្តិយ៉ាងទូលំទូលាយនៅក្នុងប្រទេសជាច្រើននៅទ្វីបអាស៊ី។ ប្រទេសដែលមានអ្នកកាន់ពុទ្ធសាសនាច្រើនជាងគេរួមមានចិន ថៃ មីយ៉ាន់ម៉ា ជប៉ុន កូរ៉េខាងត្បូង វៀតណាម និងកម្ពុជា។ នៅកម្ពុជា ពុទ្ធសាសនាថេរវាទ ត្រូវបានទទួលស្គាល់ជាសាសនារបស់រដ្ឋ ក្នុងរដ្ឋធម្មនុញ្ញ ហើយពលរដ្ឋភាគច្រើនជាពុទ្ធសាសនិក។ សាសនានេះក៏មានវត្តមាននៅក្នុងសហគមន៍អន្តោប្រវេសន៍នៅអូស្ត្រាលី សហរដ្ឋអាមេរិក និងអឺរ៉ុបផងដែរ។

វិគីភីឌាបានរាយការណ៍ថា ពុទ្ធសាសនាមានបីសាខាធំៗ៖ ថេរវាទ (និកាយបុរាណ) ដែលនិយមនៅស្រីលង្កា និងអាស៊ីអាគ្នេយ៍ មហាយាន ដែលនិយមនៅអាស៊ីខាងកើត និងវជ្រយាន ដែលផ្សារភ្ជាប់ជាមួយទីបេ និងម៉ុងហ្គោលី។ នៅកម្ពុជា សាខាថេរវាទគឺជាសាខាដែលមានឥទ្ធិពលជាងគេ ហើយព្រះសង្ឃដើរតួនាទីសំខាន់ក្នុងសហគមន៍តាមរយៈការអប់រំ និងពិធីសាសនា។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រភព: Wikipedia

យោងតាមវិគីភីឌា ព្រះពុទ្ធសាសនាចាប់កំណើតពីព្រះពុទ្ធ ដែលមានព្រះនាមដើមថាសិទ្ធត្ថៈ គោតម (Siddhartha Gautama) ប្រសូតនៅឧទ្យានលុម្ពិនី នាប្រទេសនេប៉ាល់បច្ចុប្បន្ន។ ព្រះអង្គបានចាកចេញពីជីវិតជាព្រះរាជបុត្រ ដើម្បីស្វែងរកផ្លូវរំដោះចេញពីទុក្ខ។ ក្រោយពីបានធ្វើសមាធិនៅក្រោមដើមពោធិ៍ នៅពុទ្ធគយា ប្រទេសឥណ្ឌា ព្រះអង្គបានត្រាស់ដឹងជាព្រះពុទ្ធ។ ព្រះអង្គបានសម្តែងធម៌លើកដំបូង (ធម្មចក្កប្បវត្តនសូត្រ) នៅឥសីបតនមិគទាយវ័ន ក្បែរក្រុងវារាណសី ហើយបានបន្តបង្រៀនអស់រយៈពេល ៤៥ ឆ្នាំ មុនពេលចូលបរិនិព្វាននៅកុសិនារា។

ក្រោយពេលព្រះពុទ្ធចូលបរិនិព្វាន ការប្រជុំសង្គាយនា (Councils) ត្រូវបានធ្វើឡើងដើម្បីសូត្រឡើងវិញនូវព្រះធម៌។ យោងតាមវិគីភីឌា ការប្រជុំលើកទីបី ក្រោមការឧបត្ថម្ភរបស់ព្រះបាទអសោក (Ashoka) នាំឱ្យការផ្សព្វផ្សាយពុទ្ធសាសនាទៅកាន់ស្រីលង្កា និងតំបន់ផ្សេងៗតាមរយៈទូតធម៌។ ពុទ្ធសាសនាក៏បានរីករាលដាលទៅកាន់អាស៊ីកណ្តាល និងចិន តាមផ្លូវសូត្រ (Silk Road) ហើយក្រោយមកដល់កូរ៉េ ជប៉ុន និងទីបេ។ នៅអាស៊ីអាគ្នេយ៍ ពុទ្ធសាសនាបានមកដល់តាំងពីសម័យដើម ហើយព្រះមហាក្សត្រខ្មែរដូចជាព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី៧ បានទទួលយកពុទ្ធសាសនាមហាយាន មុនពេលថេរវាទក្លាយជាសាសនាចម្បងនៅសម័យក្រោយ។

សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌

ប្រភព: Wikipedia

យោងតាមវិគីភីឌា ពុទ្ធសាសនាមានឥទ្ធិពលយ៉ាងជ្រាលជ្រៅលើសិល្បៈ ស្ថាបត្យកម្ម អក្សរសាស្ត្រ និងទស្សនវិជ្ជានៅទូទាំងទ្វីបអាស៊ី។ ប្រាសាទបុរាណដូចជាប្រាសាទអង្គរវត្ត និងបាយ័ននៅកម្ពុជា គឺជាស្នាដៃដ៏អស្ចារ្យដែលឆ្លុះបញ្ចាំងពីការលាយឡំគ្នារវាងជំនឿព្រាហ្មណ៍និងពុទ្ធសាសនា។ ព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី៧ បានកសាងប្រាសាទជាច្រើន ដើម្បីឧទ្ទិសដល់ពុទ្ធសាសនាមហាយាន។ នៅក្នុងប្រទេសកម្ពុជានិងប្រទេសពុទ្ធសាសនិកដទៃទៀត វត្តអារាមគឺជាមជ្ឈមណ្ឌលសហគមន៍ ទីតាំងអប់រំ និងកន្លែងថែរក្សាវប្បធម៌។

បន្ថែមពីនេះ ការឲ្យទាន (Dāna) ចំពោះព្រះសង្ឃ គឺជាការអនុវត្តដ៏សំខាន់ ដែលបង្ហាញពីទំនាក់ទំនងរវាងសហគមន៍និងសាសនា។ វិស័យទេសចរណ៍ដែលទាក់ទងនឹងប្រាសាទបុរាណនិងព្រឹត្តិការណ៍ពុទ្ធសាសនា ដូចជាពិធីបុណ្យវិសាខបូជា បានរួមចំណែកយ៉ាងសំខាន់ដល់សេដ្ឋកិច្ចរបស់ប្រទេសកម្ពុជា ថៃ និងមីយ៉ាន់ម៉ា។ តាមការរាយការណ៍របស់វិគីភីឌា ពុទ្ធសាសនាក៏បានបង្កើតឲ្យមានប្រពៃណីសិល្បៈជាច្រើន រួមទាំងគំនូរថាំងកា (Thangka) ចម្លាក់ និងតន្ត្រីបែបសាសនា។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

ប្រភព: Wikipedia

សព្វថ្ងៃនេះ ព្រះពុទ្ធសាសនានៅតែជាធាតុស្នូលនៃអត្តសញ្ញាណជាតិកម្ពុជា។ យោងតាមវិគីភីឌា ពុទ្ធសាសនាក្នុងសម័យទំនើបបានប្រឈមមុខនឹងបញ្ហាជាច្រើន ដូចជាសកលភាវូបនីយកម្ម និងការផ្លាស់ប្ដូរសង្គម។ យ៉ាងណាមិញ សាសនានេះក៏បានដើរតួនាទីសម្រាលទុក្ខ និងលើកកម្ពស់សន្តិភាព តាមរយៈការប្រតិបត្តិសមាធិ (Meditation) ការអប់រំសីលធម៌ និងការចូលរួមក្នុងកិច្ចសន្ទនាអន្តរជាតិ។

នៅកម្ពុជា ព្រឹត្តិការណ៍សំខាន់ៗដូចជាបុណ្យមាឃបូជា និងវិសាខបូជា ត្រូវបានប្រារព្ធឡើងជារៀងរាល់ឆ្នាំ ដោយមានការចូលរួមពីសំណាក់ពុទ្ធសាសនិករាប់លាននាក់។ ទេសចរណ៍ធម្មយាត្រាទៅកាន់ទីកន្លែងបរិសុទ្ធដូចជាអង្គរវត្ត និងបូជនីយដ្ឋានបុរាណនានា ក៏ជាប្រភពចំណូលសេដ្ឋកិច្ចដ៏សំខាន់ផងដែរ។

ថ្មីៗនេះ ពិភពលោកបានយកចិត្តទុកដាក់លើការអនុវត្តសតិ (Mindfulness) ដែលមានឬសគល់ក្នុងពុទ្ធសាសនា ដោយត្រូវបានរួមបញ្ចូលទៅក្នុងកម្មវិធីសុខភាព និងអប់រំនៅទូទាំងពិភពលោក។