ទិដ្ឋភាពទូទៅ

ប្រភព: Wikipedia

តាមការរាយការណ៍ពី Wikipedia ចក្រភពប៊ុលហ្គារីទីមួយគឺជារដ្ឋមជ្ឈិមសម័យមួយដែលមានទីតាំងស្ថិតនៅភាគអាគ្នេយ៍នៃទ្វីបអឺរ៉ុប និងអឺរ៉ុបកណ្តាលភាគអាគ្នេយ៍ ចន្លោះសតវត្សទី ៧ ដល់ទី ១១ នៃគ្រិស្តសករាជ។ ចក្រភពនេះត្រូវបានបង្កើតឡើងនៅឆ្នាំ ៦៨០-៦៨១ បន្ទាប់ពីក្រុមប៊ុលហ្គារក្រោមការដឹកនាំរបស់ខាន់អាស្ប៉ារូហ (Asparuh) បានធ្វើដំណើរទៅភាគខាងត្បូងនៃតំបន់បាល់កង់ និងបានទទួលជ័យជម្នះលើកងទ័ពនៃចក្រភពបាយហ្សង់ទីន (Byzantine Empire) ដែលដឹកនាំដោយអធិរាជខុនស្តង់ទីនទី៤ (Constantine IV) រួមជាមួយការជួយពីកុលសម្ព័ន្ធស្លាវក្នុងតំបន់។ កិច្ចព្រមព្រៀងសន្តិភាពបានទទួលស្គាល់សិទ្ធិរបស់ប៊ុលហ្គារក្នុងការតាំងទីលំនៅនៅភាគខាងត្បូងទន្លេដានូប (Danube)។ ក្នុងសតវត្សទី ៩ និងទី ១០ ប៊ុលហ្គារីបានឈានដល់កម្ពស់នៃអំណាចរបស់ខ្លួន ដោយលាតសន្ធឹងពីតំបន់ដានូបដល់សមុទ្រខ្មៅ និងពីទន្លេនីពែរដល់សមុទ្រអាឌ្រីយ៉ាទិក ក្លាយជាមហាអំណាចមួយដែលអាចប្រជែងឥទ្ធិពលជាមួយចក្រភពបាយហ្សង់ទីន។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

ប្រភព: Wikipedia

យោងតាម Wikipedia ទឹកដីនៃចក្រភពប៊ុលហ្គារីទីមួយក្នុងសម័យរុងរឿងបានគ្របដណ្តប់តំបន់បាល់កង់ភាគច្រើន រួមមានប្រទេសប៊ុលហ្គារីសព្វថ្ងៃ ភាគអាគ្នេយ៍រ៉ូម៉ានី ភាគខាងជើងក្រិក និងផ្នែកខ្លះនៃស៊ែប៊ី ម៉ាសេដូនីខាងជើង និងអាល់បានី។ រាជធានីដំបូងគឺប្លាស្កា (Pliska) បន្ទាប់មកបានផ្លាស់ទៅប្រេស្លាវ (Preslav) ក្នុងសម័យស៊ីម្មានទី១។ ប្រជាជននៅក្នុងចក្រភពភាគច្រើនជាក្រុមស្លាវ ប៊ុលហ្គារ (ដែលមានដើមកំណើតទួគិកពីតំបន់ភាគខាងជើងសមុទ្រខ្មៅ) និងថ្រាគៀន។ បន្តិចម្តងៗ ក្រុមប៊ុលហ្គារបានទទួលយកភាសា និងវប្បធម៌ស្លាវ បង្កើតបានជាអត្តសញ្ញាណប៊ុលហ្គារីនាពេលក្រោយ។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រភព: Wikipedia

តាម Wikipedia ការបង្កើតចក្រភពនេះបានចាប់ផ្តើមនៅពេលដែលខាន់អាស្ប៉ារូហ បានដឹកនាំក្រុមប៊ុលហ្គារឆ្លងទន្លេដានូប និងបង្ក្រាបទ័ពបាយហ្សង់ទីននៅឆ្នាំ ៦៨១ បង្កើតរដ្ឋថ្មីមួយដែលបាយហ្សង់ទីនត្រូវទទួលស្គាល់។ នៅសតវត្សទី ៨ ចក្រភពបានពង្រីកឥទ្ធិពលបន្តិចម្តងៗ ប៉ុន្តែបានកើនឡើងយ៉ាងខ្លាំងក្រោមការគ្រប់គ្រងរបស់ខាន់គ្រុម (Krum) ចាប់ពីឆ្នាំ ៨០៣។ គ្រុមបានវាយលុកចូលទីក្រុងសូហ្វៀ (Sofia) និងឈ្នះសមរភូមិធំៗ រួមទាំងការសម្លាប់អធិរាជនីកេហ្វូរ៉ូសទី១ (Nikephoros I) ក្នុងសមរភូមិប្លីស្កាក្នុងឆ្នាំ ៨១១។ ខាន់អូមួរតក (Omurtag) បានបន្តការពង្រឹងរដ្ឋ និងកសាងបន្ទាយ និងវិមានជាច្រើន។

ក្នុងឆ្នាំ ៨៦៥ បូរីសទី១ (Boris I) បានទទួលយកសាសនាគ្រិស្តជាសាសនារដ្ឋ ដែលនាំឱ្យមានការចូលរួមពីសិសិរី (Cyril) និងមេតូឌាស (Methodius) ក្នុងការបង្កើតអក្សរសម្រាប់ភាសាស្លាវ។ ក្រោយមក សិស្សរបស់ពួកគេ ដូចជាក្លេម៉ង់ និងណាហ៊ុម បានមកដល់ប៊ុលហ្គារី បង្កើតសាលាអក្សរសាស្ត្រនៅអូរីដ (Ohrid) និងប្រេស្លាវ។ សម័យរបស់ស៊ីម្មានទី១ (Simeon I) ត្រូវបានគេហៅថា “យុគមាស” ដោយសារការរីកចម្រើននៃអក្សរសិល្ប៍ ស្ថាបត្យកម្ម និងការពង្រីកទឹកដីយ៉ាងខ្លាំង។ ស៊ីម្មានបានយកឋានៈជា “អធិរាជ” (Tsar) ហើយបានប្រកួតប្រជែងដោយផ្ទាល់ជាមួយអធិរាជបាយហ្សង់ទីន។

បន្ទាប់ពីការសោយទីវង្គត់របស់ស៊ីម្មានក្នុងឆ្នាំ ៩២៧ ចក្រភពបានចាប់ផ្តើមចុះខ្សោយដោយសារសង្គ្រាមផ្ទៃក្នុង និងការវាយប្រហារពីខាងក្រៅ។ ការតស៊ូចុងក្រោយដឹកនាំដោយស្តេចសាមួយ (Samuil) បានបន្តរហូតដល់ឆ្នាំ ១០១៤ នៅពេលដែលទ័ពបាយហ្សង់ទីនក្រោមអធិរាជបាស៊ីលទី២ (Basil II) បានឈ្នះសមរភូមិក្លេឌយ៉ុន (Kleidion) និងធ្វើឱ្យទាហានប៊ុលហ្គារីរាប់ពាន់នាក់ពិការ។ ក្នុងឆ្នាំ ១០១៨ ចក្រភពទាំងមូលត្រូវបានដណ្តើមកាន់កាប់ដោយចក្រភពបាយហ្សង់ទីន។

សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌

ប្រភព: Wikipedia

តាមការសិក្សាប្រវត្តិសាស្ត្រដែលចុះផ្សាយក្នុង Wikipedia សេដ្ឋកិច្ចរបស់ចក្រភពពឹងផ្អែកលើកសិកម្ម ការចិញ្ចឹមសត្វ និងពាណិជ្ជកម្ម។ ការគ្រប់គ្រងផ្លូវពាណិជ្ជកម្មរវាងអឺរ៉ុប និងបាយហ្សង់ទីនបានផ្តល់ចំណូលសំខាន់។ ទីក្រុងធំៗដូចជាប្លាស្កា និងប្រេស្លាវបានក្លាយជាមជ្ឈមណ្ឌលសិប្បកម្ម និងពាណិជ្ជកម្ម។

វប្បធម៌របស់ចក្រភពបានរីកចម្រើនយ៉ាងខ្លាំងបន្ទាប់ពីការទទួលយកសាសនាគ្រិស្ត។ ការបង្កើតអក្សរគីរីលីក (Cyrillic) ដោយផ្អែកលើអក្សរហ្គ្លាហ្គូលីទិក (Glagolitic) បានធ្វើឱ្យប៊ុលហ្គារីក្លាយជាមជ្ឈមណ្ឌលនៃអក្សរសិល្ប៍ស្លាវ។ ស្នាដៃដូចជា “ការអធិស្ឋានអក្ខរក្រម” របស់ខនស្តង់ទីនប្រេស្លាវស្គី (Constantine of Preslav) បង្ហាញពីកម្រិតបញ្ញាខ្ពស់នាសម័យនោះ។ ស្ថាបត្យកម្មសាសនា ដូចជាប្រាសាទនៅប្លាស្កា និងប្រេស្លាវ រួមទាំងរូបចម្លាក់ថ្មដ៏ធំនៅម៉ាដារ៉ា (Madara Rider) គឺជាគំរូនៃសិល្បៈដ៏អស្ចារ្យ។ ការតុបតែងសេរ៉ាមិចក្នុងសម័យប្រេស្លាវក៏បង្ហាញពីភាពទំនើបនៃសិប្បកម្មផងដែរ។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

ប្រភព: Wikipedia

ទោះបីជាចក្រភពប៊ុលហ្គារីទីមួយបានដួលរលំអស់រយៈពេលជាងមួយពាន់ឆ្នាំមកហើយក៏ដោយ កេរដំណែលរបស់វានៅតែមានសារៈសំខាន់រហូតដល់សព្វថ្ងៃនេះ។ ចក្រភពនេះត្រូវបានចាត់ទុកថាជាគ្រឹះនៃរដ្ឋប៊ុលហ្គារីទំនើប ហើយវប្បធម៌ដែលខ្លួនបានបង្កើត ជាពិសេសអក្សរគីរីលីក នៅតែត្រូវបានប្រើប្រាស់ដោយប្រជាជនជាង ២៥០ លាននាក់នៅអឺរ៉ុបខាងកើត និងអាស៊ីកណ្តាល។ សម្រាប់អ្នកអានខ្មែរ ការសិក្សាអំពីចក្រភពនេះអាចផ្តល់ជាមេរៀនអំពីការរួមបញ្ចូលគ្នារវាងជនជាតិផ្សេងៗដើម្បីបង្កើតអត្តសញ្ញាណជាតិ ក៏ដូចជាការអភិវឌ្ឍអក្សរសាស្ត្រដែលមានឥទ្ធិពលយូរអង្វែង។ លើសពីនេះ តំបន់ប្រវត្តិសាស្ត្រជាច្រើននៃចក្រភពនេះ ដូចជារូបចម្លាក់ម៉ាដារ៉ា ត្រូវបានចុះក្នុងបញ្ជីបេតិកភណ្ឌពិភពលោករបស់អង្គការយូណេស្កូ (UNESCO) ដែលបង្ហាញពីតម្លៃវប្បធម៌សកល។ ការស្រាវជ្រាវបុរាណវត្ថុនៅប៊ុលហ្គារីបានបន្តរកឃើញវត្ថុបុរាណថ្មីៗ ដែលជួយបំភ្លឺពីជីវភាពក្នុងសម័យនោះ។