កោះកាណារី

ទិដ្ឋភាពទូទៅ

ប្រភព: Wikipedia

តាមសព្វវចនាធិប្បាយវិគីភីឌា កោះកាណារី (Canary Islands) គឺជាប្រជុំកោះមួយស្ថិតនៅមហាសមុទ្រអាត្លង់ទិក ដែលជាតំបន់ស្វ័យតក្រុងភាគខាងត្បូងបំផុតរបស់អេស្ប៉ាញ។ ប្រជុំកោះនេះស្ថិតនៅចម្ងាយប្រហែល ១០០ គីឡូម៉ែត្រពីឆ្នេរភាគពាយព្យនៃទ្វីបអាហ្វ្រិក ហើយមានកោះធំៗចំនួន ៧ គឺ តេណេរីហ្វេ (Tenerife) ឡានហ្សារ៉ូតេ (Lanzarote) ហ្ក្រានកាណារី (Gran Canaria) ហ្វឺរតេវេនធូរ៉ា (Fuerteventura) ឡាប៉ាល់ម៉ា (La Palma) ឡាហ្គោមេរ៉ា (La Gomera) និងអេលអ៊ីយ៉េរ៉ូ (El Hierro) ព្រមទាំងកោះតូចៗជាច្រើនទៀត។ ដោយមានប្រជាជនប្រមាណ ២.២៧ លាននាក់ វាជាដែនដីក្រៅប្រទេសពិសេសដែលមានប្រជាជនច្រើនជាងគេរបស់សហភាពអឺរ៉ុប។ កោះកាណារីល្បីល្បាញដោយសារអាកាសធាតុក្តៅ ឆ្នេរសមុទ្រ ទេសភាពភ្នំភ្លើងដ៏អស្ចារ្យ និងជាគោលដៅទេសចរណ៍ដ៏សំខាន់មួយរបស់ពិភពលោក។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

ប្រភព: Wikipedia

យោងតាមវិគីភីឌា កោះកាណារីមានដើមកំណើតពីភ្នំភ្លើង ដែលធ្វើឱ្យទេសភាពរបស់វាមានលក្ខណៈប្លែកៗដូចជា ភ្នំខ្ពស់ៗ វាលខ្សាច់ភ្នំភ្លើង និងព្រៃត្រូពិច។ ភ្នំតេអ៊ីដេ (Mount Teide) នៅកោះតេណេរីហ្វេ មានកម្ពស់ ៣ ៧១៥ ម៉ែត្រ ដែលជាភ្នំខ្ពស់បំផុតនៅអេស្ប៉ាញ និងជាឧទ្យានជាតិដែលមានអ្នកទស្សនាច្រើនជាងគេនៅអេស្ប៉ាញ។ ប្រជុំកោះនេះស្ថិតនៅចម្ងាយប្រហែល ១០០ គ.ម ពីឆ្នេរនៃប្រទេសម៉ារ៉ុក និងសាហារ៉ាខាងលិច។ ប្រជាជនប្រមាណ ២.២៧ លាននាក់រស់នៅលើកោះទាំងនេះ ដោយភាគច្រើនរស់នៅកោះតេណេរីហ្វេ និងហ្ក្រានកាណារី។ រាជធានីទាំងពីររបស់តំបន់ស្វ័យតគឺ Las Palmas de Gran Canaria និង Santa Cruz de Tenerife ។ ភាសាផ្លូវការគឺភាសាអេស្ប៉ាញ ហើយមានគ្រាមភាសាកាណារីដែលខុសគ្នាបន្តិចបន្តួចពីគ្រាមភាសានៅអេស្ប៉ាញដីគោក។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រភព: Wikipedia

តាមការកត់ត្រារបស់វិគីភីឌា មុនពេលការមកដល់របស់ជនជាតិអឺរ៉ុប កោះកាណារីត្រូវបានរស់នៅដោយជនជាតិដើមឈ្មោះ Guanche ដែលគេជឿថាជាជនជាតិបឺបឺរ (Berber) មកពីអាហ្វ្រិកខាងជើង។ តាមភស្តុតាងបុរាណវត្ថុ ពួកគេបានមកដល់កោះទាំងនេះតាំងពីសតវត្សរ៍ទី ១ មុនគ.ស. ហើយរស់នៅដោយកសិកម្ម ការចិញ្ចឹមសត្វ និងការនេសាទ ដោយគ្មានទំនាក់ទំនងជាមួយពិភពខាងក្រៅអស់រយៈពេលជាងមួយពាន់ឆ្នាំ។

ក្នុងសតវត្សរ៍ទី ១៥ នគរកាស្តីល (Crown of Castile) បានចាប់ផ្តើមការដណ្តើមកាន់កាប់កោះ។ ការដណ្តើមកាន់កាប់បានចាប់ផ្តើមពីឆ្នាំ ១៤០២ និងបញ្ចប់នៅឆ្នាំ ១៤៩៦ ដោយកោះតេណេរីហ្វេជាកោះចុងក្រោយដែលត្រូវបានដណ្តើមបាន។ គ្រីស្តូហ្វឺកូឡុំបឺស (Christopher Columbus) បានឈប់នៅកោះកាណារីមុនពេលធ្វើដំណើរទៅកាន់អាមេរិកក្នុងឆ្នាំ ១៤៩២។ ក្រោយមក កោះនេះបានក្លាយជាចំណុចឈប់សម្រាប់កប៉ាល់អេស្ប៉ាញដែលធ្វើដំណើរទៅកាន់ពិភពថ្មី ហើយជាមូលដ្ឋាននៃពាណិជ្ជកម្ម រួមទាំងពាណិជ្ជកម្មទាសករ។

នៅសតវត្សរ៍ទី ១៦ និង ១៧ កោះកាណារីត្រូវបានវាយឆ្មក់ជារឿយៗដោយចោរសមុទ្របាបារី (Barbary pirates) ដែលចាប់ជនជាតិកាណារីជិត ២០០០ នាក់ជាទាសករ។ ព្រឹត្តិការណ៍ដ៏សំខាន់មួយនៅសតវត្សរ៍ទី ១៧ គឺសមរភូមិសាន់តាក្រុសដឺតេណេរីហ្វេ (Battle of Santa Cruz de Tenerife) ឆ្នាំ ១៦៥៧ ក្នុងសង្គ្រាមអង់គ្លេស-អេស្ប៉ាញ។ នៅសតវត្សរ៍ទី ២០ កោះកាណារីទទួលបានឋានៈជាតំបន់ស្វ័យតក្រុងនៃប្រទេសអេស្ប៉ាញនៅឆ្នាំ ១៩៨២។

សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌

ប្រភព: Wikipedia

យោងតាមវិគីភីឌា សេដ្ឋកិច្ចកោះកាណារីពឹងផ្អែកយ៉ាងខ្លាំងលើវិស័យទេសចរណ៍ ដែលជាប្រភពចំណូល និងការងារចម្បង។ រៀងរាល់ឆ្នាំ មានអ្នកទេសចររាប់លាននាក់មកទស្សនាកោះទាំងនេះ ដោយទាក់ទាញដោយអាកាសធាតុក្តៅ ឆ្នេរខ្សាច់ និងសកម្មភាពកម្សាន្តផ្សេងៗ។ វិស័យកសិកម្មក៏សំខាន់ផងដែរ ដោយកសិផលសំខាន់ៗរួមមាន ចេក ប៉េងប៉ោះ និងស្រាទំពាំងបាយជូរ ដែលនាំចេញទៅកាន់អឺរ៉ុប។ កោះកាណារីក៏មានរបបពន្ធដារពិសេស (Zona Especial Canaria) ដើម្បីលើកទឹកចិត្តការវិនិយោគ។

វប្បធម៌កាណារីគឺជាការលាយបញ្ចូលគ្នារវាងឥទ្ធិពលអេស្ប៉ាញ អាហ្វ្រិក និងដើមកំណើត Guanche ។ ពិធីបុណ្យកានីវ៉ាល់នៅសាន់តាក្រុសដឺតេណេរីហ្វេ (Carnival of Santa Cruz de Tenerife) គឺជាពិធីបុណ្យដ៏ធំបំផុតមួយនៅលើពិភពលោក និងទាក់ទាញអ្នកទស្សនារាប់ពាន់នាក់។ តន្ត្រីប្រពៃណី ដូចជា ឧបករណ៍ timple និងរបាំ isa ក៏ជាផ្នែកសំខាន់នៃអត្តសញ្ញាណកោះ។ សាសនាកាតូលិកមានឥទ្ធិពលខ្លាំង ដោយមានព្រះវិហារ និងពិធីបុណ្យសាសនាជាច្រើន រួមទាំងការគោរពព្រះនាង Virgin of Candelaria ដែលជាព្រះមាតាគ្រប់គ្រងកោះ។ ស្ថាបត្យកម្មទំនើបដូចជា Auditorio de Tenerife ក៏បង្ហាញពីការរីកចម្រើនផ្នែកវប្បធម៌ដែរ។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

ប្រភព: Wikipedia

ក្នុងគ្រាបច្ចុប្បន្ន កោះកាណារីនៅតែមានសារៈសំខាន់ជាយុទ្ធសាស្ត្រ។ តាមវិគីភីឌា ក្នុងឋានៈជាតំបន់ដាច់ស្រយាលបំផុត (outermost region) របស់សហភាពអឺរ៉ុប កោះនេះទទួលបានមូលនិធិពិសេសពី EU សម្រាប់អភិវឌ្ឍន៍ហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធ និងសេដ្ឋកិច្ច។ កោះកាណារីក៏ប្រឈមមុខនឹងបញ្ហាសំខាន់ៗដូចជាការធ្វើចំណាកស្រុកពីទ្វីបអាហ្វ្រិក៖ ជារៀងរាល់ឆ្នាំ ជនចំណាកស្រុករាប់ពាន់នាក់ព្យាយាមឆ្លងកាត់ដោយទូកតូចៗ ដែលនាំឱ្យមានបញ្ហាមនុស្សធម៌ និងនយោបាយ។

នៅផ្នែកវិទ្យាសាស្ត្រ កោះឡាផាល់ម៉ា និងតេណេរីហ្វេ មានឧបករណ៍សង្កេតតារាសាស្ត្រដ៏ទំនើប ដូចជា Gran Telescopio Canarias ដែលជាតេឡេស្កូបអុបទិកធំបំផុតមួយក្នុងពិភពលោក។ ការផ្ទុះភ្នំភ្លើងនៅឡាផាល់ម៉ាក្នុងឆ្នាំ ២០២១ បានបង្កការខូចខាតយ៉ាងខ្លាំង តែក៏បានទាក់ទាញការយកចិត្តទុកដាក់ពីអ្នកវិទ្យាសាស្ត្រទូទាំងពិភពលោក។ ការប្រែប្រួលអាកាសធាតុ និងការអភិរក្សជីវចម្រុះដ៏សំបូរបែប ក៏ជាបញ្ហាប្រឈមផងដែរ។ សម្រាប់អ្នកអាន KhmerPulse ការស្វែងយល់ពីកោះកាណារីអាចផ្តល់ទស្សនវិស័យអំពីតំបន់ក្រៅប្រទេសអឺរ៉ុប ដែលមានវប្បធម៌ពិសេស និងបញ្ហាប្រឈមស្រដៀងនឹងប្រទេសកំពុងអភិវឌ្ឍន៍មួយចំនួន។