ទិដ្ឋភាពទូទៅ

ប្រភព: Wikipedia

ប្រវត្តិសាស្ត្រចិន គឺជាប្រវត្តិសាស្ត្រដ៏យូរអង្វែងរាប់ពាន់ឆ្នាំ ដែលលាតសន្ធឹងលើតំបន់ភូមិសាស្ត្រដ៏ធំធេងមួយ។ តាមវិគីភីឌា (Wikipedia) អរិយធម៌ចិនបានកកើតឡើងនៅក្នុងអាងទន្លេលឿង និងអាងទន្លេយ៉ាំងសេ ហើយបានវិវត្តទៅជាប្រភពអរិយធម៌ចំណាស់បំផុតមួយរបស់ពិភពលោក។

ការសិក្សាប្រវត្តិសាស្ត្រចិនតាមបែបប្រពៃណី មើលឃើញអតីតកាលនេះតាមរយៈ "វដ្តរាជវង្ស" (dynastic cycle) ដែលជាក្របខណ្ឌគំនិតស្នូលក្នុងការយល់ដឹងពីនយោបាយ និងសង្គមចិនបុរាណ។ ដោយសារប្រវត្តិសាស្ត្រនេះវែងឆ្ងាយ និងសម្បូរទៅដោយព្រឹត្តិការណ៍ វាត្រូវបានចាត់ទុកជាប្រធានបទស្នូលមួយនៃការសិក្សាអំពីអរិយធម៌អាស៊ី។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

ប្រភព: Wikipedia

តាមវិគីភីឌា អរិយធម៌ចិនដំបូងបំផុតបានកកើតឡើងនៅតាមអាងទន្លេលឿង និងអាងទន្លេយ៉ាំងសេ ដែលជាតំបន់ស្នូលនៃការតាំងទីលំនៅ និងការវិវត្តសង្គមចិនបុរាណ។ ប្រវត្តិសាស្ត្ររបស់ប្រទេសនេះលាតសន្ធឹងលើតំបន់ភូមិសាស្ត្រដ៏ទូលំទូលាយ ដែលសព្វថ្ងៃស្ថិតនៅភាគខាងកើតនៃទ្វីបអាស៊ី។

ប្រទេសចិនសព្វថ្ងៃ គឺជាប្រទេសមួយក្នុងចំណោមប្រទេសដែលមានប្រជាជនច្រើនបំផុតនៅលើពិភពលោក ហើយភាសាផ្លូវការគឺភាសាចិនកុកងឺ (Mandarin)។ តំបន់នេះក៏ជាជម្រករបស់ក្រុមជនជាតិផ្សេងៗគ្នាជាច្រើន ដែលរួមចំណែកដល់ភាពសម្បូរបែបនៃវប្បធម៌ និងភាសាក្នុងប្រទេស។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រភព: Wikipedia

តាមវិគីភីឌា សម័យកាលប្រវត្តិសាស្ត្រដំបូងបំផុតដែលត្រូវបានបញ្ជាក់ច្បាស់លាស់ គឺរាជវង្សសាង (Shang) ដែលបានបន្សល់ទុកសិលាចារឹកលើឆ្អឹងអណ្តូង (oracle bone inscriptions) ដ៏ចំណាស់បំផុតដែលនៅគង់វង្ស។ បន្ទាប់មក រាជវង្សចូវ (Zhou) បានឡើងកាន់អំណាច ហើយជាសម័យកាលដែលបានណែនាំគោលគំនិត "អាណត្តិស្ថានសួគ៌" (Mandate of Heaven) ព្រមទាំងចាក់គ្រឹះផ្នែកទស្សនវិជ្ជាសម្រាប់លទ្ធិខុងជឺ (Confucianism) លទ្ធិតាវ (Taoism) និងលទ្ធិនីតិវិជ្ជា (Legalism)។

ក្រោយយុគសម័យសង្គ្រាមរដ្ឋ (Warring States) ឈីន ស៊ី ហួង (Qin Shi Huang) បានបង្រួបបង្រួមប្រទេសចិនឱ្យស្ថិតក្រោមអំណាចកណ្តាលតែមួយ ហើយបានបន្សល់ទុកកងទ័ពដីឥដ្ឋ (Terracotta Army) ដ៏អស្ចារ្យ ដែលសព្វថ្ងៃជាបេតិកភណ្ឌពិភពលោករបស់អង្គការយូណេស្កូ (UNESCO)។ បន្ទាប់មក រាជវង្សហាន (Han) បានពង្រីកទឹកដីរបស់ខ្លួនយ៉ាងទូលំទូលាយនៅសតវត្សរ៍ទី ២ មុនគ.ស។ រាជវង្សសំខាន់ៗផ្សេងទៀត ដូចជា ថាង (Tang) សុង (Song) យាន (Yuan) មីង (Ming) និងឈីង (Qing) បានបន្តវេនគ្នាគ្រប់គ្រងប្រទេស ដោយរាជវង្សយានជាសម័យកាលដែលពួកម៉ុងហ្គោលកាន់អំណាច។

ក្នុងដំណាក់កាលចុងក្រោយនៃរាជវង្សឈីង ប្រទេសចិនបានប្រឈមមុខនឹងការធ្លាក់ចុះ និងសម្ពាធពីបរទេស រហូតដល់បដិវត្តន៍ស៊ីនហៃ (Xinhai) នៅឆ្នាំ ១៩១១ បាននាំទៅរកការបញ្ចប់របបរាជវង្ស។ បន្ទាប់ពីនោះ ចិនបានឆ្លងកាត់ភាពចលាចល ការតស៊ូប្រឆាំងការឈ្លានពានរបស់ជប៉ុន និងសង្គ្រាមស៊ីវិលរវាងកងកម្លាំងជាតិនិយម និងកុម្មុយនីស្ត។ សង្គ្រាមស៊ីវិលចិន (១៩៤៦–១៩៥០) បានបញ្ចប់ដោយកងទ័ពរំដោះប្រជាជនចិន (PLA) ចូលក្រុងប៉េកាំង និងការបង្កើតសាធារណរដ្ឋប្រជាមានិតចិននៅឆ្នាំ ១៩៤៩ ខណៈរដ្ឋាភិបាលសាធារណរដ្ឋចិនបានដកថយទៅកោះតៃវ៉ាន់។

សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌

ប្រភព: Wikipedia

ផ្នែកវប្បធម៌ តាមវិគីភីឌា រាជវង្សចូវបានចាក់គ្រឹះផ្នែកទស្សនវិជ្ជាសម្រាប់លទ្ធិខុងជឺ លទ្ធិតាវ និងលទ្ធិនីតិវិជ្ជា ដែលបានជះឥទ្ធិពលយ៉ាងជ្រៅដល់ជីវិតនយោបាយ សង្គម និងសីលធម៌របស់ចិនអស់រយៈពេលជាច្រើនសតវត្សរ៍។ ចំណែកសិលាចារឹកលើឆ្អឹងអណ្តូងនៃសម័យសាង គឺជាភស្តុតាងនៃប្រព័ន្ធសរសេរដ៏ចំណាស់មួយរបស់មនុស្សជាតិ។

ផ្នែកសេដ្ឋកិច្ច ការវិវត្តន៍នៃរាជវង្សនីមួយៗបានភ្ជាប់ជាមួយការរីកចម្រើន និងការធ្លាក់ចុះនៃសេដ្ឋកិច្ច។ គំនូរដ៏ល្បី "តាមដងទន្លេអំឡុងពិធីបុណ្យឈីងមីង" នៃសម័យរាជវង្សសុង បង្ហាញពីទីក្រុងដ៏អ៊ូអរ ជាមួយសកម្មភាពពាណិជ្ជកម្ម និងជីវភាពប្រចាំថ្ងៃរបស់ប្រជាជន ដែលជាសក្ខីកម្មនៃភាពរុងរឿងខាងសេដ្ឋកិច្ចក្នុងសម័យនោះ។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

ប្រភព: Wikipedia

សម្រាប់អ្នកអានខ្មែរ ការយល់ដឹងពីប្រវត្តិសាស្ត្រចិនមានសារៈប្រយោជន៍ ព្រោះចិនជាប្រទេសដែលមានទំនាក់ទំនងយូរអង្វែងជាមួយកម្ពុជា និងតំបន់អាស៊ីអាគ្នេយ៍ ទាំងផ្នែកពាណិជ្ជកម្ម វប្បធម៌ និងការធ្វើចំណាកស្រុក។ លើសពីនេះ សហគមន៍ជនជាតិចិននៅកម្ពុជាបានក្លាយជាផ្នែកមួយនៃសង្គមខ្មែរតាំងពីយូរយារណាស់មកហើយ។

ក្នុងបរិបទបច្ចុប្បន្ន ចិនគឺជាដៃគូពាណិជ្ជកម្ម និងវិនិយោគដ៏សំខាន់មួយរបស់កម្ពុជា ហើយព័ត៌មានទាក់ទងនឹងចិន តែងតែទាក់ទាញការចាប់អារម្មណ៍ពីសាធារណជនក្នុងតំបន់។ ការយល់ដឹងពីគោលគំនិតប្រវត្តិសាស្ត្រ ដូចជា "អាណត្តិស្ថានសួគ៌" និងវដ្តរាជវង្ស អាចផ្តល់ក្របខណ្ឌច្បាស់លាស់ជាងមុន ក្នុងការតាមដានការវិវត្តន៍របស់មហាអំណាចមួយនេះ។