KhmerPulse

ចង្វាក់ខ្មែរ

សំយោគ​ពហុ​ទស្សនៈ · ប្រភព​អន្តរជាតិ​ តំបន់​ និង​កម្ពុជា

ច្បាប់៤ តុលា ២០២៦ ព័ត៌មានពិភពលោក ច្រើនទស្សនៈ ជាភាសាខ្មែរ No. ៤ តុលា ២០២៦

សមរភូមិបឹងពោយ៉ាង ១៣៦៣៖ ជ័យជម្នះដោយកប៉ាល់ភ្លើង និងការលេចឡើងនៃរាជវង្សមីង

ក្នុងឆ្នាំ១៣៦៣ មេដឹកនាំឧទ្ទាម ជូ យួនចាង បានយកជ័យជម្នះលើកងនាវាដ៏ធំរបស់ ចេន យូលាង នៅបឹងពោយ៉ាងក្នុងប្រទេសចិន ដោយប្រើកប៉ាល់ដែលគេដុតភ្លើងដោយចេតនា ក្នុងសមរភូមិធំចុងក្រោយ មុនការលេចឡើងនៃរាជវង្សមីង។

Synthesized from

Wikipedia·Wikipedia·Wikipedia·Wikipedia·Wikipedia

Song Dynasty Rivership with Xuanfeng Traction Catapult from the Wujing Zongyao, the 1510 edition of the Ming Dynasty. The photographs are part of my book. You're welcome to use them on Wikipedia so
ប្រភព: Wikimedia Commons

នៅឆ្នាំ១៣៦៣ សមរភូមិជើងទឹកដ៏សំខាន់មួយនៅលើបឹងពោយ៉ាង (Lake Poyang) ក្នុងប្រទេសចិន បានបញ្ចប់ដោយជ័យជម្នះរបស់មេដឹកនាំឧទ្ទាម ជូ យួនចាង (Zhu Yuanzhang) លើគូប្រជែងរបស់លោក គឺ ចេន យូលាង (Chen Youliang)។ ជ័យជម្នះនេះសម្រេចបានដោយការប្រើកប៉ាល់ភ្លើង គឺកប៉ាល់ដែលគេដុតភ្លើងដោយចេតនា ហើយបញ្ជូនឱ្យបុកចូលទៅក្នុងកងនាវារបស់សត្រូវ។ តាមកំណត់ត្រាប្រវត្តិសាស្ត្រ សមរភូមិនេះគឺជាសមរភូមិធំចុងក្រោយនៃចលនាបះបោរប្រឆាំងរាជវង្សយាន មុនពេលការលេចឡើងនៃរាជវង្សមីង។

សមរភូមិនេះកើតឡើងក្នុងអំឡុងចលនាបះបោរក្រមាក្រហម (Red Turban Rebellions) គឺចលនាបះបោរប្រឆាំងរាជវង្សយាន ដែលផ្ទុះឡើងចាប់ពីឆ្នាំ១៣៥១ ដល់ឆ្នាំ១៣៦៨ ហើយនៅទីបំផុតបានធ្វើឱ្យរាជវង្សយានដួលរលំ។ ក្រោយការដួលរលំនោះ សំណល់នៃរាជសំណាក់រាជវង្សយានបានដកថយទៅភាគខាងជើង ហើយក្នុងកំណត់ត្រាប្រវត្តិសាស្ត្រ ត្រូវបានគេស្គាល់ថា យានខាងជើង (Northern Yuan)។ ដូច្នេះ សង្គ្រាមនៅបឹងពោយ៉ាងមិនមែនជាការប្រយុទ្ធឯកឯងទេ ប៉ុន្តែជាផ្នែកមួយនៃដំណើរការប្រវត្តិសាស្ត្រដ៏វែងឆ្ងាយ ដែលនាំទៅរកការផ្លាស់ប្ដូររាជវង្ស។

គួរកត់សម្គាល់ថា ជូ យួនចាង និង ចេន យូលាង សុទ្ធតែជាមេដឹកនាំឧទ្ទាមនៅចុងសម័យរាជវង្សយាន។ ចេន យូលាង ដែលជាមេដឹកនាំយោធា និងជាវីរបុរសម្នាក់នៃចលនាបះបោររបស់កសិករ បានបង្កើតរដ្ឋរាជវង្សមួយឈ្មោះថា ចេនហាន (Chen Han) ហើយបានឡើងជាព្រះចៅអធិរាជទីមួយនៃរដ្ឋនោះ។ រីឯ ជូ យួនចាង វិញ ក្រោយជ័យជម្នះក្នុងសមរភូមិនេះ បានក្លាយជាព្រះចៅអធិរាជស្ថាបនិកនៃរាជវង្សមីង ដោយសោយរាជ្យពីឆ្នាំ១៣៦៨ ដល់ឆ្នាំ១៣៩៨ ក្រោមព្រះនាមថា ព្រះចៅអធិរាជហុងវូ (Hongwu Emperor)។ ដូច្នេះ សមរភូមិបឹងពោយ៉ាងមិនត្រឹមតែជាការប្រយុទ្ធប្រឆាំងរាជវង្សយានប៉ុណ្ណោះទេ ប៉ុន្តែក៏ជាការប្រកួតប្រជែងអំណាចរវាងក្រុមឧទ្ទាមជាមួយគ្នាផងដែរ។

តាមឯកសារប្រវត្តិសាស្ត្រ ចេន យូលាង បាននាំកងទ័ពជើងទឹកដ៏ធំមួយទៅឡោមព័ទ្ធទីក្រុងណានឆាង (Nanchang) នៅបឹងពោយ៉ាង ដែលជាបឹងទឹកសាបធំបំផុតមួយរបស់ប្រទេសចិន។ ជូ យួនចាង បានឆ្លើយតបដោយនាំកងទ័ពជើងទឹកដែលតូចជាងមកប្រឈមមុខ។ ការប្រយុទ្ធជុំដំបូងបានបញ្ចប់ដោយគ្មានភាគីណាឈ្នះច្បាស់លាស់ ដោយកងទ័ពទាំងពីរបានបាញ់ផ្លោងគ្នាទៅវិញទៅមក។ ស្ថានភាពនេះបានជំរុញឱ្យ ជូ យួនចាង សម្រេចចិត្តប្ដូរយុទ្ធសាស្ត្រ។

លោកបានប្រើកប៉ាល់ភ្លើង ដែលត្រូវបានដុតភ្លើងដោយចេតនា ហើយបញ្ជូនឱ្យបុកចូលទៅក្នុងកងនាវារបស់សត្រូវ ដើម្បីដុតកប៉ាល់សង្គ្រាមធំៗដែលមានប៉មខ្ពស់របស់ ចេន យូលាង។ ភ្លើងបានរាលដាលយ៉ាងលឿន ហើយកងទ័ពជើងទឹកដ៏ធំរបស់ ចេន យូលាង ត្រូវបានបំផ្លាញខ្ទេចខ្ទី។ ដោយសារជ័យជម្នះនេះ សមរភូមិបឹងពោយ៉ាងបានក្លាយជាសមរភូមិធំចុងក្រោយនៃចលនាបះបោរ មុនពេលការលេចឡើងនៃរាជវង្សមីង។

ការប្រើកប៉ាល់ភ្លើង គឺជាយុទ្ធវិធីចាស់ដែលត្រូវបានគេប្រើប្រាស់យ៉ាងមានប្រសិទ្ធភាពក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រសង្គ្រាមជើងទឹក។ វាគឺជាកប៉ាល់ឈើធំមួយដែលគេដុតភ្លើង ដើម្បីបញ្ជូនទៅវាយប្រហារលើកប៉ាល់សត្រូវ តាមរយៈការបុក ឬការបោលចូលទៅរកកប៉ាល់ទាំងនោះ។ កប៉ាល់ប្រភេទនេះអាចត្រូវបានកសាងឡើងជាពិសេសសម្រាប់គោលបំណងនេះ ឬក៏កែច្នៃពីកប៉ាល់ចាស់ៗដែលលែងប្រើប្រាស់ ដោយចាក់បញ្ចូលរំសេវ ឬវត្ថុងាយឆេះផ្សេងៗចូលទៅខាងក្នុង។ ក្នុងករណីខ្លះ កប៉ាល់សង្គ្រាមដែលកំពុងប្រយុទ្ធក៏អាចត្រូវបានដុតភ្លើងដោយចេតនាផងដែរ ឧទាហរណ៍ នៅពេលដែលវាអស់រំសេវ ឬមានហេតុផលផ្សេងដែលតម្រូវឱ្យបោះបង់វាចោលក្នុងពេលប្រយុទ្ធ។ ក្រៅពីការបំផ្លាញផ្ទាល់ កប៉ាល់ភ្លើងក៏មានប្រសិទ្ធភាពក្នុងការបង្កភាពភ័យរន្ធត់ និងការបាក់ទឹកចិត្តដល់កងទ័ពសត្រូវផងដែរ។

ហេតុអ្វីបានជាយុទ្ធវិធីនេះទទួលបានជោគជ័យខ្លាំងម្ល៉េះ? ចម្លើយស្ថិតនៅលើសម្ភារៈសង់កប៉ាល់សម័យនោះ។ កប៉ាល់សង្គ្រាមទាំងអស់សុទ្ធតែធ្វើពីឈើ ដែលងាយឆេះយ៉ាងខ្លាំង ហើយនៅពេលកប៉ាល់មួយឆេះ ភ្លើងអាចរាលដាលទៅកប៉ាល់ជិតខាងបានយ៉ាងឆាប់រហ័ស។ ក្នុងសមរភូមិនេះ កងនាវាដ៏ធំរបស់ ចេន យូលាង ដែលជាគុណសម្បត្តិក្នុងការប្រយុទ្ធធម្មតា បានក្លាយជាគ្រោះថ្នាក់ ព្រោះកប៉ាល់ជាច្រើននៅជុំគ្នា ហើយភ្លើងអាចរាលដាលពីកប៉ាល់មួយទៅកប៉ាល់មួយទៀត។ ការប្រើកប៉ាល់ភ្លើងដោយ ជូ យួនចាង បានបង្ហាញថា កងទ័ពដែលតូចជាងអាចយកឈ្នះកងទ័ពដែលធំជាង ប្រសិនបើចេះប្រើប្រាស់ភាពទន់ខ្សោយរបស់សត្រូវ និងធាតុភ្លើងជាអាវុធ។

ជ័យជម្នះនៅបឹងពោយ៉ាងបានបើកផ្លូវឱ្យ ជូ យួនចាង ឆ្ពោះទៅរកការបង្កើតរាជវង្សមីងក្នុងឆ្នាំ១៣៦៨ ដែលលោកបានឡើងសោយរាជ្យជាព្រះចៅអធិរាជហុងវូ រហូតដល់ឆ្នាំ១៣៩៨។ ចំណែករាជវង្សយានវិញ បានដួលរលំ ហើយសំណល់នៃរាជសំណាក់របស់ខ្លួនបានដកថយទៅភាគខាងជើង ដោយត្រូវបានគេស្គាល់ក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រថា យានខាងជើង។ យុទ្ធវិធីកប៉ាល់ភ្លើងខ្លួនឯងវិញ ក៏បានបន្តត្រូវបានគេប្រើប្រាស់យ៉ាងមានប្រសិទ្ធភាពប្រឆាំងនឹងកប៉ាល់ឈើ រហូតដល់សម័យដែលកប៉ាល់សង្គ្រាមចាប់ផ្ដើមធ្វើពីលោហៈ។ ជាង ៦៦០ ឆ្នាំក្រោយសមរភូមិនេះ រឿងរ៉ាវនៃកប៉ាល់ភ្លើងនៅបឹងពោយ៉ាងនៅតែត្រូវបានគេចងចាំ ជាមេរៀនប្រវត្តិសាស្ត្រមួយដែលបង្ហាញថា យុទ្ធសាស្ត្រដ៏ឈ្លាសវៃអាចផ្លាស់ប្ដូរជោគវាសនានៃអាណាចក្រទាំងមូល។

ប្រភពទាំងអស់ All 5 sources

  1. Wikipedia Red_Turban_Rebellions ១ មករា ១៣៦៣
  2. Wikipedia Hongwu_Emperor ១ មករា ១៣៦៣
  3. Wikipedia Battle_of_Lake_Poyang ១ មករា ១៣៦៣
  4. Wikipedia Fire_ship ១ មករា ១៣៦៣
  5. Wikipedia Chen_Youliang ១ មករា ១៣៦៣