ទិដ្ឋភាពទូទៅ

ប្រភព: Wikipedia

ទំនាក់ទំនងរវាងសាធារណរដ្ឋប្រជាមានិតចិន និងសាធារណរដ្ឋហ្វីលីពីន ត្រូវបានបង្កើតឡើងជាផ្លូវការនៅខែមិថុនា ឆ្នាំ១៩៧៥។ តាមវិគីភីឌា ទំនាក់ទំនងនេះបានឆ្លងកាត់ដំណាក់កាលជាច្រើន ចាប់ពីកិច្ចសហប្រតិបត្តិការយ៉ាងជិតស្និទ្ធ រហូតដល់ភាពតានតឹងដោយសារជម្លោះដែនសមុទ្រ។ ក្នុងនាមជាប្រទេសជិតខាងដែលមានព្រំដែនសមុទ្រជាប់គ្នា ការប្រែប្រួលទំនាក់ទំនងរវាងប្រទេសទាំងពីរមានឥទ្ធិពលយ៉ាងខ្លាំងទៅលើស្ថិរភាពនៃតំបន់អាស៊ីអាគ្នេយ៍ និងសមុទ្រចិនខាងត្បូង។

ទំនាក់ទំនងបានឈានដល់កម្រិតខ្ពស់ក្នុងអំឡុងពេលដែលលោកស្រី Gloria Macapagal Arroyo និងលោក Rodrigo Duterte ធ្វើជាប្រធានាធិបតីហ្វីលីពីន។ ប៉ុន្តែទំនាក់ទំនងទាំងនេះបានធ្លាក់ចុះដោយសារជម្លោះទឹកដីនៅក្នុងសមុទ្រចិនខាងត្បូង ជាពិសេសចាប់តាំងពីហេតុការណ៍នៅថ្មប៉ប្រះទឹក Scarborough Shoal កាលពីឆ្នាំ២០១២។ នៅឆ្នាំ២០១៣ រដ្ឋាភិបាលហ្វីលីពីនក្រោមលោក Benigno Aquino III បានដាក់ពាក្យបណ្តឹងមជ្ឈត្តការប្រឆាំងនឹងចិន ដោយចោទសួរសុពលភាពនៃការទាមទារដែនសមុទ្ររបស់ចិននៅក្នុងតំបន់។

បច្ចុប្បន្ន គោលនយោបាយរបស់ប្រធានាធិបតីហ្វីលីពីន Bongbong Marcos បានផ្តោតលើការបង្កើនគម្លាតទំនាក់ទំនងជាមួយចិន និងពង្រឹងសម្ព័ន្ធភាពជាមួយសហរដ្ឋអាមេរិកឡើងវិញ។ ចំណែកគោលនយោបាយរបស់អគ្គលេខាបក្សកុម្មុយនីស្តចិន គឺសំដៅពង្រីកឥទ្ធិពលលើហ្វីលីពីន និងតំបន់ទាំងមូល ខណៈកំពុងទប់ទល់នឹងឥទ្ធិពលរបស់សហរដ្ឋអាមេរិក។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

ប្រភព: Wikipedia

តាមវិគីភីឌា ប្រទេសហ្វីលីពីនជាប្រជុំកោះមួយស្ថិតនៅភាគខាងកើតនៃសមុទ្រចិនខាងត្បូង ចំណែកចិនស្ថិតនៅភាគខាងជើង។ សមុទ្រចិនខាងត្បូងមិនត្រឹមតែជាផ្លូវទឹកដ៏សំខាន់សម្រាប់ពាណិជ្ជកម្មសកល និងជាប្រភពធនធានធម្មជាតិដែលអាចមានប្រេង និងឧស្ម័នប៉ុណ្ណោះទេ ប៉ុន្តែក៏ជាចំណុចក្តៅនៃជម្លោះទឹកដីរវាងប្រទេសក្នុងតំបន់ជាច្រើនផងដែរ។ លក្ខណៈភូមិសាស្ត្រដែលជាប្រភពនៃភាពតានតឹងរួមមាន ថ្មប៉ប្រះទឹក Scarborough Shoal និងប្រជុំកោះ Spratly ដែលត្រូវបានទាមទារកម្មសិទ្ធិដោយភាគីទាំងពីរ និងប្រទេសដទៃទៀតដូចជាវៀតណាម ម៉ាឡេស៊ី និងប្រ៊ុយណេជាដើម។

បើនិយាយពីប្រជាជន មានសហគមន៍ជនជាតិចិនដ៏ធំមួយនៅហ្វីលីពីន ដែលត្រូវបានគេហៅថា "ចិន-ហ្វីលីពីន" ឬ "Tsinoy"។ ពួកគេបានតាំងទីលំនៅរាប់សតវត្សមកហើយ ហើយបានដើរតួនាទីយ៉ាងសំខាន់ក្នុងសេដ្ឋកិច្ច ពាណិជ្ជកម្ម និងវប្បធម៌របស់ហ្វីលីពីន។ សហគមន៍នេះភាគច្រើនប្រកាន់យកវប្បធម៌ចម្រុះ ហើយមានឥទ្ធិពលខ្លាំងនៅក្នុងទីក្រុងធំៗដូចជាម៉ានីល និងសេប៊ូ។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រភព: Wikipedia

ប្រវត្តិទំនាក់ទំនងរវាងចិននិងហ្វីលីពីនអាចតាមដានរាប់ពាន់ឆ្នាំ តាមរយៈពាណិជ្ជកម្មតាមសមុទ្ររវាងប្រជាជននៅតំបន់នេះនិងរាជវង្សចិនបុរាណ។ តាមវិគីភីឌា ក្នុងសម័យអាណានិគមអេស្ប៉ាញ (សតវត្សរ៍ទី១៦ ដល់ទី១៩) ជនជាតិចិនបានធ្វើចំណាកស្រុកទៅកាន់ហ្វីលីពីនយ៉ាងច្រើន ហើយបានក្លាយជាឈ្មួញកណ្តាលដ៏សំខាន់រវាងអាណានិគមនិយមអេស្ប៉ាញ និងទីផ្សារចិន។ នៅសម័យនោះ ទំនិញដូចជាសូត្រ សេរ៉ាមិច និងគ្រឿងទេស ត្រូវបានដឹកជញ្ជូនរវាងទីក្រុងម៉ានីល និងកំពង់ផែនានានៅភាគខាងត្បូងចិន។

ក្រោយសង្គ្រាមលោកលើកទី២ និងការទទួលបានឯករាជ្យពេញលេញរបស់ហ្វីលីពីននៅឆ្នាំ១៩៤៦ ទំនាក់ទំនងការទូតជាផ្លូវការជាមួយសាធារណរដ្ឋប្រជាមានិតចិនត្រូវបានបង្កើតនៅខែមិថុនា ឆ្នាំ១៩៧៥។ កាលនោះ ហ្វីលីពីនស្ថិតក្រោមការដឹកនាំរបស់លោក Ferdinand Marcos Sr. ចំណែកចិនដឹកនាំដោយលោក Mao Zedong។ ចាប់តាំងពីពេលនោះមក ទំនាក់ទំនងមានការឡើងចុះជាបន្តបន្ទាប់ អាស្រ័យលើកត្តាភូមិសាស្ត្រនយោបាយ និងជម្លោះទឹកដី។

ក្នុងអំឡុងដើមទសវត្សរ៍ឆ្នាំ២០០០ ក្រោមរដ្ឋបាលលោកស្រី Arroyo ទំនាក់ទំនងបានប្រសើរឡើង ដោយមានកិច្ចសហប្រតិបត្តិការសេដ្ឋកិច្ចកាន់តែជិតស្និទ្ធ។ ប៉ុន្តែចាប់ពីឆ្នាំ២០១២ ភាពតានតឹងបានកើនឡើងនៅពេលដែលកប៉ាល់ចិន និងហ្វីលីពីនប្រឈមមុខគ្នានៅថ្មប៉ប្រះទឹក Scarborough Shoal ។ ជាលទ្ធផល នៅឆ្នាំ២០១៣ រដ្ឋាភិបាលលោក Benigno Aquino III បានដាក់ពាក្យប្តឹងទៅតុលាការមជ្ឈត្តការអន្តរជាតិ (PCA) នៅទីក្រុងឡាអេ។ នៅឆ្នាំ២០១៦ តុលាការបានចេញសាលក្រមជាឯកច្ឆន្ទថា ការទាមទាររបស់ចិនលើតំបន់សមុទ្រចិនខាងត្បូងគ្មានមូលដ្ឋានក្រោមច្បាប់អន្តរជាតិ ហើយថាសកម្មភាពរបស់ចិនបានរំលោភសិទ្ធិអធិបតេយ្យភាពរបស់ហ្វីលីពីន។ ចិនបានបដិសេធមិនចូលរួម និងមិនទទួលស្គាល់សាលក្រមនេះ។

នៅក្រោមការដឹកនាំរបស់លោក Rodrigo Duterte (២០១៦-២០២២) ទំនាក់ទំនងបានឡើងកម្តៅឡើងវិញ។ លោក Duterte បានផ្តល់អាទិភាពដល់កិច្ចសហប្រតិបត្តិការសេដ្ឋកិច្ចជាមួយចិន ហើយបានដាក់សាលក្រមឆ្នាំ២០១៦ មួយឡែកសិន។ ក្នុងអំឡុងពេលនេះ ហ្វីលីពីនបានទទួលប្រាក់កម្ចី និងការវិនិយោគយ៉ាងច្រើនពីចិន ជាពិសេសសម្រាប់គម្រោងហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធក្រោមកម្មវិធី "Build, Build, Build"។ ប៉ុន្តែទោះជាយ៉ាងណា ជម្លោះនៅសមុទ្រចិនខាងត្បូងនៅតែបន្តកើតមាន ដោយមានការប៉ះទង្គិចរវាងនាវាសមុទ្រនៃប្រទេសទាំងពីរជាញឹកញាប់។

សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌

តាមវិគីភីឌា ចិនជាដៃគូពាណិជ្ជកម្មដ៏ធំបំផុតមួយរបស់ហ្វីលីពីន។ ទំហំពាណិជ្ជកម្មទ្វេភាគីបានកើនឡើងគួរឱ្យកត់សម្គាល់ ជាពិសេសនៅក្នុងរយៈពេលប៉ុន្មានទសវត្សរ៍ចុងក្រោយនេះ។ ការនាំចេញសំខាន់ៗរបស់ហ្វីលីពីនទៅកាន់ចិនរួមមានផលិតផលអេឡិចត្រូនិក ផ្លែឈើត្រូពិក (ដូចជាចេក និងម្នាស់) និងរ៉ែផ្សេងៗ។ ទន្ទឹមគ្នានេះ ហ្វីលីពីនក៏នាំចូលទំនិញប្រើប្រាស់ គ្រឿងម៉ាស៊ីន និងវត្ថុធាតុដើមពីចិនយ៉ាងច្រើនផងដែរ។

ក្រៅពីពាណិជ្ជកម្ម ការវិនិយោគពីចិននៅហ្វីលីពីនក៏មានការកើនឡើង ជាពិសេសក្នុងវិស័យហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធ ថាមពល និងបច្ចេកវិទ្យាទូរគមនាគមន៍។ គម្រោងធំៗដែលឧបត្ថម្ភដោយចិនរួមមានស្ពាន ផ្លូវ និងផ្លូវដែកក្នុងទីក្រុងម៉ានីល។ ទោះជាយ៉ាងណា ក៏មានការព្រួយបារម្ភអំពីបំណុល និងផលប៉ះពាល់បរិស្ថាននៃគម្រោងមួយចំនួនផងដែរ។

ផ្នែកវប្បធម៌ ឥទ្ធិពលចិនបានជ្រាបចូលទៅក្នុងសង្គមហ្វីលីពីនជាយូរមកហើយ។ មុខម្ហូបហ្វីលីពីនជាច្រើនដូចជា "pancit" និង "lumpia" មានដើមកំណើតពីម្ហូបចិន។ ពិធីបុណ្យចូលឆ្នាំចិនត្រូវបានប្រារព្ធជាថ្ងៃឈប់សម្រាកសាធារណៈនៅហ្វីលីពីន ដែលបង្ហាញពីការទទួលស្គាល់នូវវត្តមានវប្បធម៌ចិនយ៉ាងជ្រាលជ្រៅ។ លើសពីនេះ ភាសាហ្វីលីពីនបានខ្ចីពាក្យជាច្រើនពីភាសាចិន ជាពិសេសភាសា Hokkien។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

ប្រភព: Wikipedia

ចាប់តាំងពីលោក Bongbong Marcos ឡើងកាន់អំណាចនៅខែមិថុនា ឆ្នាំ២០២២ គោលនយោបាយការបរទេសរបស់ហ្វីលីពីនបានផ្លាស់ប្តូរយ៉ាងខ្លាំង។ តាមវិគីភីឌា លោក Marcos បានពង្រឹងកិច្ចព្រមព្រៀងសហប្រតិបត្តិការយោធាជាមួយសហរដ្ឋអាមេរិក ដូចជាកិច្ចព្រមព្រៀង Enhanced Defense Cooperation Agreement (EDCA) និងបានអនុញ្ញាតឱ្យកងកម្លាំងអាមេរិកប្រើប្រាស់មូលដ្ឋានយោធាបន្ថែមនៅហ្វីលីពីន។ គាត់ក៏បានថ្លែងសុន្ទរកថាជាច្រើនលើកដោយបញ្ជាក់ពីជំហរមោះមុតក្នុងការការពារទឹកដីហ្វីលីពីននៅសមុទ្រចិនខាងត្បូង ដោយយោងទៅលើសាលក្រមឆ្នាំ២០១៦។

ផ្ទុយទៅវិញ ចិនបានបន្តពង្រឹងវត្តមានយោធារបស់ខ្លួននៅក្នុងតំបន់ ដោយមានការសាងសង់កោះសិប្បនិម្មិត និងការដាក់ពង្រាយនាវាឆ្មាំសមុទ្រ និងនាវាជលផល។ ការប្រឈមមុខដាក់គ្នារវាងនាវានៃប្រទេសទាំងពីរបានកើតឡើងជាបន្តបន្ទាប់ ដូចជានៅតំបន់ Ayungin Shoal និង Sabina Shoal ដែលបានទាក់ទាញការយកចិត្តទុកដាក់ពីអន្តរជាតិ។

សម្រាប់អ្នកអានចង្វាក់ខ្មែរ ស្ថានការណ៍នេះគឺជាប្រធានបទសំខាន់ ពីព្រោះវាជាផ្នែកមួយនៃការផ្លាស់ប្តូរតុល្យភាពអំណាចក្នុងតំបន់អាស៊ាន។ កម្ពុជា ក្នុងនាមជាសមាជិកអាស៊ាន និងជាប្រទេសដែលមានទំនាក់ទំនងជិតស្និទ្ធជាមួយចិន ក៏មានចំណែកក្នុងនិន្នាការនេះដែរ។ ការយល់ដឹងអំពីទំនាក់ទំនងចិន-ហ្វីលីពីនអាចជួយឱ្យអ្នកអានវាយតម្លៃពីផលប៉ះពាល់ដែលអាចកើតមានចំពោះកម្ពុជា ទាំងផ្នែកសេដ្ឋកិច្ច និងសន្តិសុខ។