ទិដ្ឋភាពទូទៅ

សម្តេចតេជោ ហ៊ុន សែន អតីតនាយករដ្ឋមន្ត្រីនៃព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា (ដែលកាន់អំណាចពីឆ្នាំ ១៩៨៥ ដល់ ២០២៣) បានធ្វើដំណើរទស្សនកិច្ចផ្លូវការរាប់សិបលើកទៅកាន់សាធារណរដ្ឋប្រជាមានិតចិន។ ដំណើរទស្សនកិច្ចទាំងនេះត្រូវបានទទួលស្គាល់ជាទូទៅថាជាមូលដ្ឋានគ្រឹះនៃទំនាក់ទំនងទ្វេភាគីកម្ពុជា-ចិន ដែលបានពង្រឹងយ៉ាងខ្លាំងក្លាក្រោមការដឹកនាំរបស់លោក។ យោងតាមការរាយការណ៍របស់ BBC News ភាសាខ្មែរ និង Reuters ដំណើរទស្សនកិច្ចនីមួយៗបាននាំមកនូវកិច្ចព្រមព្រៀងធំៗស្ដីពីហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធ វិនិយោគ និងការតម្រឹមយុទ្ធសាស្ត្រ។ ទំនាក់ទំនងពិសេសនេះត្រូវបានមន្ត្រីពីភាគីទាំងសងខាងពណ៌នាជាញឹកញាប់ថាជា «មិត្តភាពដែកគោល»។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

សាធារណរដ្ឋប្រជាមានិតចិន ស្ថិតនៅតំបន់អាស៊ីខាងកើត មានផ្ទៃដីធំធេង និងមានប្រជាជនជាង ១.៤ ពាន់លាននាក់។ ចំណែកព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា ជាប្រទេសតូចមួយនៅអាស៊ីអាគ្នេយ៍ មានប្រជាជនប្រមាណ ១៧ លាននាក់។ ទោះបីប្រទេសទាំងពីរមិនមានព្រំដែនគោករួមគ្នាក៏ដោយ ក៏ពួកគេត្រូវបានតភ្ជាប់ដោយផ្លូវពាណិជ្ជកម្ម និងតំបន់សមុទ្រចិនខាងត្បូង។ ចម្ងាយធ្វើដំណើរពីរាជធានីភ្នំពេញទៅកាន់ទីក្រុងប៉េកាំង គឺប្រមាណ ៣ ៥០០ គីឡូម៉ែត្រ។ តួអង្គសំខាន់ៗក្នុងដំណើរទស្សនកិច្ចទាំងនេះរួមមានសម្តេចតេជោ ហ៊ុន សែន និងថ្នាក់ដឹកនាំចិនជំនាន់នានា ដូចជាលោក ជៀង ហ្សឺមិន លោក ហ៊ូ ជីនតាវ និងជាពិសេសលោក ស៊ី ជីនភីង ដែលបានបំពេញដំណើរទស្សនកិច្ចតបសងទៅកាន់កម្ពុជាផងដែរ។ តាមការរាយការណ៍របស់ Xinhua នៃរដ្ឋាភិបាលចិន ទំនាក់ទំនងផ្ទាល់ខ្លួនរវាងសម្តេចហ៊ុន សែន និងប្រធានាធិបតីចិន គឺជាកត្តាជំរុញដ៏សំខាន់នៃកិច្ចសហប្រតិបត្តិការទ្វេភាគី។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ទំនាក់ទំនងការទូតរវាងកម្ពុជា និងចិន ត្រូវបានបង្កើតឡើងជាផ្លូវការក្នុងឆ្នាំ ១៩៥៨ ក្រោមព្រះរាជាធិបតីភាពព្រះបាទនរោត្តម សីហនុ និងលោកនាយករដ្ឋមន្ត្រី ជីវ អេនឡាយ។ ប៉ុន្តែដំណើរទស្សនកិច្ចដោយសម្តេចហ៊ុន សែន ទៅកាន់ចិនបានក្លាយជារឿងញឹកញាប់តែបន្ទាប់ពីលោកឡើងជារដ្ឋមន្ត្រីការបរទេសនៅឆ្នាំ ១៩៧៩ និងក្រោយមកជានាយករដ្ឋមន្ត្រីនៅឆ្នាំ ១៩៨៥។ តាមឯកសារប្រវត្តិសាស្ត្ររបស់ក្រសួងការបរទេសកម្ពុជា ដំណើរទស្សនកិច្ចដំបូងៗក្នុងទសវត្សឆ្នាំ ១៩៩០ ផ្តោតសំខាន់លើការស្វែងរកជំនួយសម្រាប់កសាងប្រទេសឡើងវិញក្រោយសង្គ្រាមស៊ីវិល។ គេសង្កេតឃើញមានដំណើរទស្សនកិច្ចដ៏សំខាន់មួយក្នុងឆ្នាំ ១៩៩៦ ដែលនាំមកនូវជំនួយយោធា និងសេដ្ឋកិច្ចពីទីក្រុងប៉េកាំង។

នៅទសវត្សឆ្នាំ ២០០០ ដំណើរទស្សនកិច្ចកាន់តែមានភាពញឹកញាប់ ខណៈចិនពង្រីកគំនិតផ្តួចផ្តើម «ខ្សែក្រវាត់ និងផ្លូវ» (Belt and Road Initiative)។ នៅឆ្នាំ ២០១០ ទំនាក់ទំនងត្រូវបានដំឡើងឋានៈជា «ដៃគូសហប្រតិបត្តិការយុទ្ធសាស្ត្រគ្រប់ជ្រុងជ្រោយ» (Comprehensive Strategic Partnership of Cooperation) ក្នុងអំឡុងដំណើរទស្សនកិច្ចមួយ។ ផ្លូវល្បឿនលឿនភ្នំពេញ-ក្រុងព្រះសីហនុ ដែលជាគម្រោងទឹកប្រាក់ជាង ២ ពាន់លានដុល្លារអាមេរិក ត្រូវបានចុះហត្ថលេខាក្នុងឱកាសដំណើរទស្សនកិច្ចមួយនៅឆ្នាំ ២០១៧។ ក្នុងខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ ២០២០ សម្តេចហ៊ុន សែន បានធ្វើដំណើរទៅកាន់ទីក្រុងប៉េកាំង អំឡុងពេលការផ្ទុះរាតត្បាតកូវីដ-១៩ ដំបូង។ កាយវិការនេះបានធ្វើឲ្យលោកក្លាយជាមេដឹកនាំបរទេសតែម្នាក់គត់ដែលទៅដល់នាពេលនោះ។ តាមការរាយការណ៍របស់ BBC News ភាសាខ្មែរ ដំណើរទស្សនកិច្ចនេះត្រូវបានគេមើលឃើញថាជាសញ្ញានៃការពឹងពាក់របស់កម្ពុជាលើចិន ខណៈ Xinhua នៃរដ្ឋាភិបាលចិន បានសរសើរថាជា «ការបង្ហាញនូវមិត្តភាពដែកគោល»។ លើសពីនេះ កិច្ចព្រមព្រៀងពាណិជ្ជកម្មសេរីកម្ពុជា-ចិន (CCFTA) ត្រូវបានចុះហត្ថលេខានៅចុងឆ្នាំ ២០២០ និងចូលជាធរមាននៅឆ្នាំ ២០២២ ដែលជាលទ្ធផលផ្ទាល់ពីការផ្លាស់ប្តូរកំពូលៗទាំងនេះ។

សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌

ក្នុងឱកាសដំណើរទស្សនកិច្ចនីមួយៗ កិច្ចព្រមព្រៀងទ្វេភាគីជាច្រើនត្រូវបានចុះហត្ថលេខា ដោយគ្របដណ្តប់លើវិស័យពាណិជ្ជកម្ម វិនិយោគ ហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធ និងកសិកម្ម។ យោងតាមរបាយការណ៍របស់ធនាគារពិភពលោក និង IMF ប្រទេសចិនបានក្លាយជាដៃគូពាណិជ្ជកម្មធំបំផុត និងជាប្រភពវិនិយោគផ្ទាល់ពីបរទេសធំបំផុតសម្រាប់កម្ពុជា។ ការផ្លាស់ប្តូរវប្បធម៌ក៏បានរីកចម្រើនដែរ ដូចជាកម្មវិធីបង្រៀនភាសាចិននៅតាមសាលារៀន ការបើកវិទ្យាស្ថានខុងជឺ និងការផ្សព្វផ្សាយទេសចរណ៍ដែលទាក់ទាញភ្ញៀវទេសចរចិនរាប់លាននាក់មកកម្ពុជាក្នុងមួយឆ្នាំៗ (មុនពេលជំងឺរាតត្បាត)។ កត្តាទាំងនេះត្រូវបានលើកឡើងជាប្រធានបទពិភាក្សាក្នុងដំណើរទស្សនកិច្ចជានិច្ច។

ទោះយ៉ាងណា សារព័ត៌មានឯករាជ្យមួយចំនួនដូចជា វិទ្យុអាស៊ីសេរី (Radio Free Asia) និង VOA ខ្មែរ បានរាយការណ៍ពីការព្រួយបារម្ភអំពី «ការទូតអន្ទាក់បំណុល» (debt-trap diplomacy) ដែលកម្ចីពីចិនអាចនាំឲ្យកម្ពុជាជាប់កាតព្វកិច្ចហិរញ្ញវត្ថុរយៈពេលវែង។ ប្រភពដដែលក៏បានកត់សម្គាល់ដែរថា ការកើនឡើងនៃវត្តមានពលរដ្ឋ និងក្រុមហ៊ុនចិននៅក្រុងព្រះសីហនុ ដែលជាលទ្ធផលនៃកិច្ចព្រមព្រៀងវិនិយោគធំៗ បានបង្កឲ្យមានភាពចម្រូងចម្រាសពាក់ព័ន្ធនឹងសម្បទានដី និងបញ្ហាបរិស្ថាន។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

ចាប់តាំងពីសម្តេចតេជោ ហ៊ុន សែន ចូលនិវត្តន៍ពីតំណែងនាយករដ្ឋមន្ត្រីនៅខែសីហា ឆ្នាំ ២០២៣ ហើយប្រគល់អំណាចឲ្យលោក ហ៊ុន ម៉ាណែត ជាកូនប្រុស គំរូនៃដំណើរទស្សនកិច្ចថ្នាក់ខ្ពស់ទៅកាន់ចិននៅតែបន្ត។ លោក ហ៊ុន ម៉ាណែត បានធ្វើដំណើរទស្សនកិច្ចផ្លូវការលើកដំបូងទៅកាន់ទីក្រុងប៉េកាំងនៅខែកញ្ញា ឆ្នាំដដែល ដោយបញ្ជាក់ពីនិរន្តរភាពនៃគោលនយោបាយការបរទេស។ តាមការរាយការណ៍ថ្មីៗរបស់ Reuters កម្ពុជានៅតែរក្សាការតម្រឹមជាមួយចិនយ៉ាងរឹងមាំ ខណៈតំបន់កំពុងប្រឈមមុខនឹងភាពតានតឹងនៅសមុទ្រចិនខាងត្បូង និងការសង្ស័យអំពីវត្តមានយោធាចិននៅមូលដ្ឋានទ័ពជើងទឹករាម។

សម្រាប់អ្នកអាន KhmerPulse កេរដំណែលនៃដំណើរទស្សនកិច្ចរបស់សម្តេចហ៊ុន សែន ទៅកាន់ប្រទេសចិន បានបន្សល់ទុកនូវស្លាកស្នាមយ៉ាងជ្រាលជ្រៅលើហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធ ទម្រង់បំណុលជាតិ និងជំហរភូមិសាស្ត្រនយោបាយរបស់កម្ពុជាបច្ចុប្បន្ន។ ការជជែកពិភាក្សាជាសាធារណៈជុំវិញបញ្ហាអធិបតេយ្យភាព និងការពឹងពាក់សេដ្ឋកិច្ចនេះ នៅតែបន្តក្តៅគគុក ហើយធ្វើឲ្យប្រធានបទនេះមានភាពពាក់ព័ន្ធយ៉ាងសំខាន់សម្រាប់ពេលបច្ចុប្បន្ន និងទៅអនាគត។