គ្រិស្តសាសនា

ទិដ្ឋភាពទូទៅ

ប្រភព: Wikipedia

យោងតាមសព្វវចនាធិប្បាយ Wikipedia គ្រិស្តសាសនា គឺជាសាសនាមួយប្រកាន់នូវលទ្ធិព្រះតែមួយ (monotheism) តាមបែបអប្រាហាំ (Abrahamic) ដែលមានមូលដ្ឋានលើព្រះគម្ពីរប៊ីប និងការបង្រៀនរបស់ព្រះយេស៊ូគ្រិស្ត។ គម្ពីរដំណឹងល្អ (Gospels) បានចែងថា ព្រះយេស៊ូជាព្រះរាជបុត្រានៃព្រះ ហើយទ្រង់មានព្រះជន្មរស់ឡើងវិញពីសុគត បន្ទាប់ពីការឆ្កាងព្រះអង្គ។ ការយាងមករបស់ព្រះអង្គជាព្រះមេស្ស៊ី (ព្រះគ្រិស្ត) ត្រូវបានទាយទុកក្នុងព្រះគម្ពីរសម្ពន្ធមេត្រីចាស់ (Old Testament) និងចែងក្នុងព្រះគម្ពីរសម្ពន្ធមេត្រីថ្មី (New Testament)។

គ្រិស្តសាសនាជាសាសនាធំជាងគេនិងរីករាលដាលជាងគេលើពិភពលោក ដោយមានអ្នកកាន់តាមជាង ២,៣ ពាន់លាននាក់ ឬប្រមាណ ២៨,៨% នៃចំនួនប្រជាជនពិភពលោក។ អ្នកកាន់សាសនានេះហៅថា គ្រិស្តបរិស័ទ (Christians) ហើយតាមការប៉ាន់ស្មានរបស់ Wikipedia ពួកគេជាប្រជាជនភាគច្រើននៅក្នុងប្រទេសនិងដែនដីប្រមាណ ១២០ នៅទូទាំងពិភពលោក។

ការរីករាលដាល និងចំនួនអ្នកកាន់

ប្រភព: Wikipedia

យោងតាម Wikipedia ពួកគ្រិស្តបរិស័ទមានវត្តមាននៅគ្រប់ទ្វីបទាំងអស់ ហើយជាសាសនាដែលមានអ្នកកាន់ច្រើនជាងគេនៅក្នុងតំបន់អឺរ៉ុប អាមេរិក អាហ្វ្រិកខាងត្បូង និងអូស្ត្រាលី។ សាខាធំៗរបស់គ្រិស្តសាសនារួមមាន សាសនាកាតូលិក (Catholic) ប្រូតេស្តង់ (Protestant) អូធូដក់ភាគខាងកើត (Eastern Orthodox) និង អូធូដក់បូព៌ា (Oriental Orthodox) ព្រមទាំងក្រុមនិកាយតូចៗជាច្រើនទៀត។ តាមទិន្នន័យដែលបានចុះផ្សាយដោយ Wikipedia ប្រទេសប្រេស៊ីលមានចំនួនអ្នកកាន់សាសនាកាតូលិកច្រើនជាងគេនៅលើពិភពលោក។ រីឯនៅទ្វីបអាហ្វ្រិក និងអាស៊ី គ្រិស្តសាសនាក៏កំពុងមានការរីកចម្រើនយ៉ាងឆាប់រហ័សផងដែរ។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រភព: Wikipedia

តាមការចុះផ្សាយរបស់ Wikipedia គ្រិស្តសាសនាបានចាប់កំណើតនៅសតវត្សរ៍ទី១ ក្នុងតំបន់យូដា (Judea)។ តាមរយៈការផ្សាយដំណឹងល្អរបស់ពួកសាវក សាសនាបានសាយភាយយ៉ាងលឿនទូទាំងចក្រភពរ៉ូម ទោះបីជាមានការធ្វើទុក្ខបុកម្នេញជាបន្តបន្ទាប់ក៏ដោយ។ នៅឆ្នាំ ៣១២ ព្រះចៅអធិរាជខុនស្តង់ទីន បានធ្វើឲ្យគ្រិស្តសាសនាមានភាពស្របច្បាប់ ហើយក្រោយមកបានក្លាយជាសាសនារបស់រដ្ឋ។ អាមេនីត្រូវបានទទួលស្គាល់ជារដ្ឋដំបូងគេដែលប្រកាន់យកគ្រិស្តសាសនាជាសាសនារដ្ឋនៅដើមសតវត្សរ៍ទី ៤ ដូចបានបង្ហាញក្នុងរូបភាពសាសនាវត្ត Khor Virap ក្បែរភ្នំអារ៉ារ៉ាត។

ក្រុមប្រឹក្សាទីមួយនៃនីកា (First Council of Nicaea) នៅឆ្នាំ ៣២៥ បានកំណត់នូវគោលជំនឿជាមូលដ្ឋាន ដូចជា គម្ពីរជំនឿនីកា-ខុនស្តង់ទីណូប៉ូលីតាន (Niceno–Constantinopolitan Creed) ដែលបានក្លាយជាគ្រឹះនៃលទ្ធិភាគច្រើន។ នៅឆ្នាំ ១០៥៤ ការបែកបាក់ធំ (Great Schism) បានបំបែកវិហារខាងលិច (កាតូលិក) និងខាងកើត (អូធូដក់) ពីគ្នា។ បន្ទាប់មក នៅសតវត្សរ៍ទី ១៦ លោក ម៉ាទីន លូធើរ បានផ្ដើមការកែទម្រង់សាសនា (Reformation) ដោយការប្រកាស «ទស្សនាទាន ៩៥» (Ninety-five Theses) នៅឆ្នាំ ១៥១៧ ដែលបង្កើតឲ្យមាននិកាយប្រូតេស្តង់។ ក្រៅពីនេះ សាសនាចក្រក៏បានដើរតួនាទីក្នុងព្រឹត្តិការណ៍ប្រវត្តិសាស្ត្រធំៗដូចជា សង្គ្រាមបូជនីយកិច្ច (Crusades) ដែលប្រកាសដោយសម្តេចប៉ាបនៅឆ្នាំ ១០៩៥ ជាដើម។

សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌

ប្រភព: Wikipedia

យោងតាម Wikipedia គ្រិស្តសាសនាមានឥទ្ធិពលយ៉ាងជ្រាលជ្រៅលើសេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌សកល។ វិហារកាតូលិកជាអ្នកឧបត្ថម្ភដ៏សំខាន់ក្នុងសម័យរេណេសង់ (Renaissance) ដោយបានជួយបង្កើតស្នាដៃសិល្បៈល្បីៗ ដូចជារូបចម្លាក់ Pietà របស់លោក មីឆែលអាន់ជេឡូ និងគំនូរលើពិដានវិហារស៊ីស្ទីន (Sistine Chapel) ជាដើម។ ព្រះគម្ពីរប៊ីបក៏ជាសៀវភៅដំបូងគេដែលបានបោះពុម្ពដោយលោក ហ្គូតេនបឺក (Gutenberg) នៅសតវត្សរ៍ទី ១៥ ដែលបានបដិវត្តន៍វិស័យបោះពុម្ពផ្សាយ។

លើសពីនេះ ស្ថាប័នសាសនាគ្រិស្តបានបង្កើតសាលារៀន មន្ទីរពេទ្យ និងសប្បុរសធម៌ជាច្រើន ដែលបានចូលរួមចំណែកដល់ការអភិវឌ្ឍសង្គមនិងសេដ្ឋកិច្ចនៅទូទាំងពិភពលោក។ រដ្ឋវ៉ាទីកង់ (Vatican City) ដែលជាទីតាំងរបស់សម្តេចប៉ាប ក៏ជារដ្ឋអធិបតេយ្យមួយដែលមានឥទ្ធិពលខាងសាសនានិងវប្បធម៌យ៉ាងធំធេង។ វប្បធម៌គ្រិស្តក៏បានជះឥទ្ធិពលដល់ថ្ងៃឈប់សម្រាកសកលដូចជា បុណ្យណូអែល (Christmas) និងបុណ្យអ៊ីស្ទើរ (Easter) ផងដែរ។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

ប្រភព: Wikipedia

ក្នុងបរិបទបច្ចុប្បន្ន គ្រិស្តសាសនាបន្តដើរតួនាទីយ៉ាងសកម្មលើឆាកអន្តរជាតិ។ សម្តេចប៉ាប ឡេអូ ទី១៤ (Pope Leo XIV) ដែលបានឡើងកាន់តំណែងនៅឆ្នាំ ២០២៥ កំពុងដឹកនាំសាសនាចក្រកាតូលិកឆ្លើយតបទៅនឹងបញ្ហាសកលដូចជា ការប្រែប្រួលអាកាសធាតុ ជម្លោះប្រដាប់អាវុធ និងវិបត្តិជនភៀសខ្លួន។

យោងតាម Wikipedia វិហារអូធូដក់នៅប្រទេសរុស្ស៊ីបានឃើញការរស់ឡើងវិញយ៉ាងខ្លាំងចាប់តាំងពីការរលាយនៃសហភាពសូវៀត ដែលធ្លាប់មានគោលនយោបាយគ្មានសាសនារដ្ឋ។ ទន្ទឹមនោះ នៅតំបន់ខ្លះនៃពិភពលោក គ្រិស្តបរិស័ទនៅតែទទួលរងការបៀតបៀន ដូចករណីនៅក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រថ្មីៗដូចជាការប្រល័យពូជសាសន៍នៅចក្រភពអូតូម៉ង់ (Armenian, Greek, Assyrian genocides) និងការគាបសង្កត់នៅតំបន់ខ្លះសព្វថ្ងៃ។ លើសពីនេះ ការសន្ទនាដើម្បីឯកភាពគ្នា (ecumenism) រវាងនិកាយផ្សេងៗក៏កំពុងបន្ត សំដៅកាត់បន្ថយភាពខ្វែងគំនិត និងជំរុញកិច្ចសហប្រតិបត្តិការដើម្បីសន្តិភាពនិងយុត្តិធម៌សង្គម។